KARTA HOLLVEDEL DIGNITE AN DEN HA BLEUÑVIDIGEZH AR BED

**Ur Welled Unan evit Mab-Den**

---

TAOLENN

**LODENN GENTAÑ : AR GARTA EN HE FEZH**

* Rakskrid

* Rann I : Pennaennoù diazez (Melladoù 1-7)

* Rann II : Perzhioù hag uhelvennadoù mab-den (Melladoù 8-20)

* Rann III : Perzhioù moral hag atebegezh sokial (Melladoù 21-29)

* Rann IV : Unaniezh ha Peoc'h (Melladoù 30-33)

* Rann V : Gwirioù an hiniennoù (Melladoù 34-43)

* Rann VI : Gwirioù ar pobloù (Melladoù 44-46)

* Rann VII : Gwirioù sokial hag armerzhel (Melladoù 47-52)

* Rann VIII : Gwirioù en oadvezh niverel (Melladoù 53-56)

* Rann IX : An deknologiezh e servij mab-den (Melladoù 57-60)

* Rann X : An Douar bev (Melladoù 61-64)

* Rann XI : Lakaat e pleustr (Melladoù 65-70)

* Disklêriadur glozañ

**EIL LODENN : STUMM E YEZH EEUN**

**TREDE LODENN : STUMM EVIT AR RE YAOUANK**

**PEVARE LODENN : STUMM EVIT AR VUGALE**

---

LODENN GENTAÑ : AR GARTA EN HE FEZH

RAKSKRID

Ni, pobloù an Douar, unanet en hor mab-deniezh rannet ha liammet gant hon tonkad boutin war ar blanedenn vev-mañ :

O vezañ ma anzavomp eo stag ouzh pep boud denel un dignite hag un dalvoudegezh naturel — pe e vefe gwelet evel un donezon a-berzh Doue, un heritaj eus an natur, pe un dra liammet da vat ouzh hon natur denel — hag e ne c’hall netra bihanaat kement-se ;

O vezañ ma anzavomp ar furnez a gaver e pep hengoun relijiel, prederouriel ha brosezat bras, hag a gelenn deomp holl e tlevomp emzalc’h e-keñver ar re all evel ma fell deomp e vefe graet en hor c'heñver ;

O vezañ ma komprenomp emañ mab-den en un darempred — an eil gant egile, gant an hendadoù hag an diskennidi, gant an douar, an dour hag an holl voudoù bev a rann an Douar-mañ ganeomp ;

O vezañ ma embannomp ez omp un tiegezh denel hepken, o rannañ an hevelep mammenn hag an hevelep mammvro, hag e tepend hon dazont eus an anzav-se eus hon unaniezh tra ma enoromp hor liested ;

O teskiñ diwar tristidigezhioù an istor — pa voe nac’het an dignite, pa voe lakaet pobloù an eil a-enep d’egile, ha pa voe gloazet an Douar — hag o vezañ m’omp mennet da sevel ur bed reishoc’h ha peoc’husoc’h ;

O vezañ ma embannomp n’eo ket trawalc’h gwareziñ an dud diouzh an droug, met e tlefent bleuñviñ — evel krouerien, klaskerien ar wirionez, ha kenlabourerien evit ar mad boutin ;

O krediñ emañ mab-den war un hent a emdroadur, o tont da vezañ c’hoazh ar pezh a c’hallfe bezañ, hag e tlef pep rummad kaout an her ha an atebegezh da gas an araokadenn rannet-se war-raok ;

O talañ a-gevret ouzh daeoù bras hon amzer — ar gourdrouzoù ouzh an hin, an teknologiezhioù nevez galloudus-dreist, ar baourentez hag an dizingalded hag a bad, ha breudeurezh ar peoc’h — traoù hag a ne c’hall broad pe bobl ebet ober outo e-unan ;

O vezañ ma embannomp e tigoas atebegezhioù gant ar gwirioù, e servij ar frankiz ar mad boutin, hag e vez muzuliet kement kevredigezh dre an doare ma vez tretet ganti ar re wanañ ;

E tisklerioomp amañ ar Garta Hollvedel-mañ evit Dignite an Den ha Bleuñvidigezh ar Bed evel ur gweled hag ur reolenn voutin evit an holl bobloù hag an holl vroadoù.

---

RANN I : PENNAENNOÙ DIAZEZ

#### Mellad 1 — Ar Reolenn Aour

Diazez ar Garta-mañ eo an etikañ a eilvadiñ, a gaver e pep hengoun moral padus : Grit d’ar re all ar pezh a fell deoc’h e vefe graet deoc’h. Na rit ket d’ar re all ar pezh na fell ket deoc’h e vefe graet deoc’h. Ar pennaenn-mañ a ya betek an holl dud, ar gumuniezhioù, hag ar broadoù. Heñchañ a ra hon darempred gant ar rummadoù da zont hag ar bed naturel. Goulenn a ra diganimp n’eo ket hepken chom hep ober droug met klask mad ar re all a-zevri.

#### Mellad 2 — An Dignite Stag ouzh an Natur

Pep boud denel a doug ennañ un dignite stag outañ ha ne ddepend ket eus perzh, oberenn pe statud ebet. An dignite-mañ ne c'hall bezañ roet gant galloud ebet, na lamet kennebeut. Hi eo ar vammenn ma teu an holl gwirioù diouti hag ar reolenn ma tlef pep ober bezañ barnet outi.

#### Mellad 3 — Un Tiegezh Denel Hepken

Un tiegezh hepken eo mab-den. Dindan an holl zisheñvelderioù a sevenadur, a yezh, a feiz, hag a vro, e rannomp ur vammenn voutin, un natur voutin, hag ur gêr voutin. An unaniezh-mañ n’eo ket ur pal da dapout met ur fed da vezañ anzavet hag enoret. Liammet omp an eil gant egile, pe e vefe anzavet ganeomp pe get ; er furnez emañ al liamm-se pa vez bevet ganeomp.

#### Mellad 4 — Unaniezh el Liested

An tiegezh denel unan-mañ en em ziskouez dre veur a sevenadur, a yezh, a feiz hag a hengoun. Al liested-mañ zo un teñzor da vezañ karet, n’eo ket ur gudenn da vezañ diskoulmet. Sevenadur pe gweled-bed ebet ne doug ar wirionez penn-da-benn. Deskiñ a reomp an eil digant egile, hag hor c’hemmoù a binvika ac’hanomp holl. An unaniezh wirion a degemer al liested ; ne glask ket he dilemel.

#### Mellad 5 — Eveshaat ouzh an Douar

An Douar a vag kement buhez ha dleet eo deomp e enoriñ hag eveshaat outañ. An natur he deus un dalvoudegezh estreget he implij evit an dud. Ul lodenn omp eus gwiad ar vuhez, n’omp ket distag dioutañ. Yec'hed mab-den ha yec'hed ar blanedenn zo indalmadus.

#### Mellad 6 — Atebegezh e-keñver ar Rummadoù da Zont

Mirout a reomp an Douar e fiziañs evit ar re a zeuio war hon lerc'h. Pep rummad a dlef prederiañ war efedoù e zibaboù war e ziskennidi n’int ket ganet c’hoazh. Galvet omp da vezañ hendadoù mat, o lezel ur bed gouest da vagañ ar vuhez hag ar spi.

#### Mellad 7 — Hent Mab-Den

Mab-den zo war un hent a emdroadur — moral, sokial ha speredel — o tont da vezañ c’hoazh ar pezh a c’hallfe bezañ. Pep rummad a herit araokadennoù ha c’hwitadennoù ar re a zo bet a-raok, hag e-neus an tu da vont war-raok davet muioc’h a reizhded, a furnez hag a vbleuñvidigezh. Ar veaj rannet-mañ a ro ster d’ar buhezioù hiniennel hag a c’halv ac’hanomp da gemer perzh en un dra vrasoc’h egetomp hon-unan.

---

RANN II : PERZHIOÙ HAG UHELVENNADOÙ MAB-DEN

#### Mellad 8 — Madelezh

Ar vadelezh eo ar vertuz hollvedelañ — komprenet gant ar vugale, enoret gant pep sevenadur, ha ret d’an holl. Pep hini zo galvet da vezañ mat : da ober gant dousder, preder ha sourci e-keñver ar re all. Oberennoù bihan a vadelezh a zalc’h gwiad ar vuhez pemdez ; o mank a laka ar bed da vezañ kriz ha yen. Ar c’hevredigezhioù a dlef magañ ar vadelezh en o boazioù, o ensavadurioù hag en o deskadurezh.

#### Mellad 9 — Onestiz ha Gwirionded

An onestiz eo diazez ar fiziañs, hag ar fiziañs eo diazez ar gevredigezh. Pep hini a dlef klask bezañ gwirion en e gomzoù hag en e oberoù — lavarout ar wirionez, mirout e ouezon, diskouez e-unan hag ar saviadennoù evel m’emaint, ha nac’hañ ar gaou, an touellerezh hag an emdrerezh. Ur gevredigezh savet war gevier ne c’hall ket padout. Ar re a lavar ar wirionez, zoken pa vez diaes, a servij an holl.

#### Mellad 10 — Doujañs

Pep hini a zo dleet bezañ tretet gant doujañs — gwelet evel ur boud talvoudus, selaouet, ha kemeret e kont e-ser seryozhded. An doujañs ne c’houlenn ket bezañ a-du ; goulenn a ra anzav dignite an hini all. An dispriz, ar gounnar hag an dizeneladur eo greun ar groezded. Ar c’hevredigezhioù a dlef sevel sevenadurioù a zoujañs kenetrezo dreist d’an holl zisheñvelderioù.

#### Mellad 11 — An Den evel Krouer

Pep hini a zeu er bed gant ar varregezh da grouiñ, da ijinañ, da sevel, ha da degas un dra bennak dibar d’ar bed. Ar spered krouiñ-mañ zo ret evit dignite an den. Ar c’hevredigezhioù a dlef skoazellañ ar c’hrouiñ, kinnig tuioù da gaout ul labour hag ur skrid-lavar a ster, hag anzav e-neus pep hini donezonoù da ginnig.

#### Mellad 12 — Emzalc’h an Dalvoudegezh-hunan hag an Identelezh

Pep hini e-neus ar gwir da ziorren ur santimant yac’h eus e dalvoudegezh-hunan hag a zeu eus an diabarzh, n’eo ket hepken eus ar pezh a vez lavaret gant ar re all. An deskadurezh hag ar sevenadur a dlef lakaat an emestimm da greskiñ, diazezet war ar perzh-mat, ar striv hag ar perzh kemeret — n’eo ket war ar mestroni warno. Identelezh, gweledva ha hent dibar pep hini a dlef bezañ doujet.

#### Mellad 13 — Kuriozite ha Klask ar Wirionez

Ar c’hoant da gompren zo un dra ziazez evit bezañ den. Pep hini e-neus ar gwir hag an atebegezh da glask ar wirionez gant ur spered digor, da sevel goulennoù, da zeskiñ ha da greskiñ a-hed e vuhez. Ar c’hevredigezhioù a dlef broudañ ar guriozite, gwareziñ an enklask onest, hag enoriñ ar re a glask an anaoudegezh e servij ar furnez.

#### Mellad 14 — Reizhded gant Emreizhadur

Klask ar reizhded a dlef bezañ heñchet gant an emreizhadur (empathie) — ar varregezh da gompren ha da rannañ santimantoù ar re all. Ar reizhded hep trugarez a dro da groezded ; an trugarez hep reizhded a ro tu d’an droug. Pep hini zo galvet da stourm evit ar pezh zo reizh tra ma klasker kompren zoken ar re n’omp ket a-du ganto.

#### Mellad 15 — Striv Yac'h

An dud a glask dre natur kreskiñ, gwellaat ha bezañ dreist. Ar gevezerezh yac’h hag a sav al live, a awen an excellence, hag a douj ouzh an enebourien zo da vezañ bountet warni. Koulskoude, ar gevezerezh ne dlef biken digarezout ar groezded, an implij fall, pe distruj ar re all. Ur berzh tapet en ur ober droug d’ar re all n’eo ket ur berzh wirion. Ar pal n’eo ket trec’hiñ ar re all met en em ziorren e-unan hag un degasadenn d’an holl.

#### Mellad 16 — Hiniennelezh ha Bezañ unan

Pep den zo dibar hag unel, gant donezonoù, gweledoù ha degasadennoù dezhañ e-unan. An hiniennelezh-mañ a dlef bezañ maget, n’eo ket flastret. Er memes koulz, an dud a vleuñv er gumuniezh hag el liamm. An tennder etre an hiniennelezh hag ar fed da vezañ unan a dlef bezañ dalc’het, n’eo ket diskoulmet — an eil hag egile zo ret evit ur vab-deniezh klok.

#### Mellad 17 — Estlamm ha Kaerder

An dud zo gouest da gaout estlamm — bezañ bamet gant ar c’haerder, ar mister, ha ledander an ezvezañs. Ar varregezh-mañ evit an estlamm zo un donezon da vezañ diorroet, n’eo ket ur wander da vezañ trec’het warni. An arz, an natur, ar sonerezh, an istorioù hag ar prederiadur a vag an ene. Ar c’hevredigezhioù a dlef gwareziñ tachennoù evit ar c'haerder, ar sioulter hag ar preder, ha ne dlefent ket reduiñ ar vuhez denel d’ar produerezh ha d’ar c’hoñsomerezh hepken.

#### Mellad 18 — Atapi hag Ontegezh

Ur vuhez bleuñvus a c’houlenn un atapi (balance) : etre an uhelvennad hag ar gontantiz, etre an emwellaat hag an emdegemer, etre al labour hag an diskuizh, etre reiñ ha resev. Klask "muioc’h" dibaouez a gas d’ar goullo. Ar furnez zo gouzout petra zo a-walc’h, bezañ dindan ar vuhez evel m’emañ, ha kavout ar peoc’h e-kreiz ar striv.

#### Mellad 19 — Joa ha Lid

Ar vuhez zo graet evit bezañ bevet gant joa. Ar c’hoari, an dudi, al lid hag an enor n’int ket distraoù diouzh seryozhded ar vuhez — ret int evit bleuñvidigezh an den. Ar c’hevredigezhioù a dlef lezel plas evit ar gouelioù, an diskuizh, ha plijadur eeun an ezvezañs. Ur vuhez hep joa zo bihanaet, pe pegen leun a zever e vefe.

#### Mellad 20 — Spi

Ar spi eo ar vertuz a laka an holl vertuzioù all da vezañ posupl. Ar fiziañs eo e talvez ar striv, e c'hall an dazont bezañ gwelloc'h, hag e n'eo ket an dadelezh didalvez. Hep spi e tigoas ar galon hag e tianavez an ober. Pep hini e-neus ar gwir da gaout abegoù evit kaout spi, hag an atebegezh da zerc’hel spi ar re all. An dizesper n’eo ket realism ; un emdroad eo.

---

RANN III : PERZHIOÙ MORAL HAG ATEBEGEZH SOKIAL

#### Mellad 21 — Atebegezh e-keñver ar Re All

Pep hini e-neus an dever da gemer perzh e mad e gumuniezh hervez e varregezh. Ar re o deus muioc’h a vadoù o deus un atebegezh vrasoc’h da sikour ar re zo ezhomm ganto. Ar genunaniezh gant ar re wanañ, ar re o souffriñ, hag ar re a-gostez zo ur merk a oadvezh moral. Den ebet hag a c’hall sikour ne dlef chom hep ober netra tra ma souffr ar re all.

#### Mellad 22 — Degas hep Korvoiñ

Ur gevredigezh bleuñvus eo an hini ma tegas pep hini ar pezh a c’hall hep klask un avantur dindan-guzh warno. Kemer muioc’h eget e lodenn, korvoiñ labour pe fiziañs ar re all, pe mont war-raok war-goust ar mad boutin a zistruj gwiad ar gevredigezh. Ar pal n’eo ket an avantur hiniennel met ar bleuñvidigezh kenetrezo. Pa tegas pep hini e lodenn ha pa ne gorvo den ebet, e teu mat an traoù evit an holl.

#### Mellad 23 — Integrited

An integrited a dalvez bezañ unan — an hevelep den en deñvalijenn hag er sklêrijenn, o chom feal d’e dalvoudegezhioù zoken pa ne vez den ebet o sellout. Un den a integrited a vir e ouezon, a enor e engajamañtoù, hag a c'haller kaout fiziañs ennañ. Ar c’hevredigezhioù ne labouront nemet pa vez an darn vrasañ eus an dud o ren gant integrited an darn vrasañ eus an amzer.

#### Mellad 24 — Azvent ha Humilite

Ur vuhez vat a endalc’h an azvent (gratitude) — anaoudegezh evit ar pezh hon eus resevet digant an tiegezh, ar gumuniezh, an natur hag ar re a zo bet a-raok deomp. An azvent eo al louzoù a-enep d’ar santimant "eo dleet din pep tra" ; kemmañ a ra hon gweled war ar bed hag hor plas ennañ. An humilite a anzav bevennoù hon anaoudegezh, degasadenn ar re all d’hon berzh, hag hon depandantezh eus galloudou dreist deomp. A-gevret e tigor an azvent hag an humilite ac’hanomp d’ar furnez hag e warezont ac’hanomp diouzh an orgouilh.

#### Mellad 25 — Mirerezh ar Madoù

Ar madoù — pe e vefent hiniennel, kumunel pe naturel — zo da vezañ implijet gant furnez, n’eo ket dispignet fall pe berniet. Ar foranerezh zo un droug a-enep d’ar re o deus nebeutoc’h ha d’ar re a zeuio war hon lerc’h. Pep hini a dlef bevañ hervez e vadoù ha tretiñ ar madoù rannet evel ur fiziañs, n’eo ket evel ur mad da vezañ korvoet.

#### Mellad 26 — Chom hep Implij Fall ar Vadelezh

Madelezh ha fiziañs ar re all ne dlefent ket bezañ korvoet. Ar re a resev sikour o deus an atebegezh d’e implijout mat ha, pa vint gouest, da sikour ar re all d’o zro. Kemer avantur diwar ar vadelezh, ar garantez-vro pe ar madoù publik evit ur gounid hiniennel zo un trubarderezh eus al liamm sokial. Ar frankiz a ddepend eus an darn vrasañ eus an dud o ren gant feiz vat an darn vrasañ eus an amzer.

#### Mellad 27 — Kalonegezh ha Kredenn Moral

Bevañ mat a c’houlenn kalonegezh — bezañ prest da stourm evit ar wirionez hag ar reizhded zoken pa vez ker, da gomz pa vefe aesoc’h chom sioul, ha da ober ar pezh zo reizh a-enep d’ar wask pe d’an aon. Ar wander moral a ro tu d’an droug. Pep hini zo galvet da galonegezh sioul an integrited pemdez, ha, pa vez ret, da galonegezh publik an testeni.

#### Mellad 28 — Pardoniñ

Ar varregezh da bardoniñ — d’ar re all ha d’an unan — zo ret evit pareañ ha mont war-raok. Mirout gounnar a binim an hini e-neus ar gounnar-se. Pardoniñ ne dalvez ket ankounac’haat, digarezout pe dilezel ar reizhded ; talvout a ra dieubiñ krog ar gounnar ha digeriñ an nor d’an emreizhadur (reconciliation). Hep pardoniñ ne bare biken ar gouli hag e pad ront an droug.

#### Mellad 29 — Servij ha Degasadenn

Ur vuhez a ster ne gaver ket hepken er pezh a resevomp met er pezh a roomp. Servijout ar re all — an tiegezh, ar gumuniezh hag ar bed ledan — zo ur vammenn a gwalc’hadur don hag a bal. Ar re a servij a zizolo e tigoas pinvidigezh d’an hini a ro. Ar c’hevredigezhioù a dlef enoriñ ar re a servij hag a dlef magañ e kement hini ar meiz n’omp ket amañ evidomp hon-unan hepken, met an eil evit egile.

---

RANN IV : UNANIEZH HA PEOC'H

#### Mellad 30 — Unaniezh dreist d’an Disparti

Dazont mab-den a ddepend eus hor barregezh da dighazañ a-gevret kentoc'h eget d’en em rannañ. Ar galloudoù a rann — ar meuriadelezh, ar rakvarnoù, an demagogiezh, an aon rak an hini all — a laka hor mad boutin en arvar ha lakaet o deus da ouezañ brasañ euzhustedoù an istor. Pep hini zo galvet da harz ouzh an temptadur da welet ar bed evel "ni a-enep dezho", da glask tachennoù boutin dreist d’an diforc’hoù, ha da sevel pontoù kentoc'h eget mogerioù. An unaniezh ne dalvez ket an unformelezh ; talvout a ra anzav hor mab-deniezh rannet dindan an holl zisheñvelderioù.

#### Mellad 31 — Nac'hañ ar Meuriadelezh hag an "Oatriezh"

Ar bleustr da rannañ mab-den e "ni" ha "int" — ha da zizenelaat ar re gwelet evel "all" — eo gwrizienn ar rakvarn, an heskinerezh hag ar gouennlazh. Pep hini a dlef harz ouzh ar bleustr-se ennañ e-unan hag en em sevel a-enep dezhi en e gevredigezh. Strollad ebet n’eo dindan-denel. Pobl ebet n’hall bezañ diskaret evel ur boued-kanol. An estrañjour, an estren, an hini zo disheñvel — an dud-se ivez zo denel da vat, hag o deus gwir d’an dignite penn-da-benn.

#### Mellad 32 — Keodedouriezh Vedel

Pep hini zo ur c’heodedour eus ar bed koulz hag eus e gumuniezh hag e vro dezhañ e-unan. Ar geodedouriezh vedel-mañ ne gemer ket plas an identelezhioù all met kenglokaat a ra anezho. Daeoù hon amzer — kemmañ an hin, pandemioù, armoù nukleel, spered artifisiel — a c'houlenn prederiañ hag ober evel ur vab-deniezh unan. Ar garantez-vro hag an atebegezh vedel n’int ket enep ; an eil hag egile a c’hall bezañ dalc’het a-gevret. Emdroadur ar gevredigezh denel a ya davet rontoù atav ledanoc’h a sourci moral.

#### Mellad 33 — Peoc’h

Ar peoc’h zo muioc’h eget an diouer a vrezel ; anezhañ eo ar reizhded, ar surentez hag ar reolennoù evit bleuñvidigezh an den. Pep hini e-neus ar gwir da vevañ er peoc’h. Ar c’hevredigezhioù a dlef diskoulmañ an dizemglevioù dre ar gaoz, an emglev hag an hentoù lezennel. Ar feulster ne dlef bezañ nemet an diskoulm diwezhañ, bevennet gant harzoù moral. Ar re a labour evit ar peoc’h — ar re a laka an enebourien da emglevat, ar re a sioula an tabutoù, ar re a sav ar c’hompren — a ra ul labour sakr.

---

RANN V : GWIRIOÙ AN HINIENNOÙ

#### Mellad 34 — Kevatalded

An holl dud a vez ganet frank ha kevatal e dignite hag e gwirioù. Pep den, hep diforc’h ebet — evel ar ouenn, al liv, ar reizh, ar yezh, ar relijion, ar soñjoù politikel, ar mammenn vroadel pe sokial, ar madoù, ar ganidigezh pe statud ebet all — e-neus gwir da warez klok ar Garta-mañ.

#### Mellad 35 — Buhez, Frankiz ha Surentez

Pep hini e-neus gwir d’ar vuhez, d’ar frankiz ha d’ar surentez evel den. Den ebet ne dlef bezañ lakaet dindan ar jahinerezh pe dindan tretoù kriz, dizenel pe uheldaer. Den ebet ne dlef bezañ dalc’het evel sklav pe servijour. Den ebet ne dlef bezañ lamet e vuhez pe e frankiz digantañ hep abeg lezennel.

#### Mellad 36 — Frankiz a Soñj, a Goustiañs hag a Relijion

Pep hini e-neus gwir da frankiz e soñj, e goustiañs hag e relijion. Kement-mañ a endalc’h ar frankiz da gaout kement kredenn a fell dezhañ pe hini ebet, da gemmañ e gredennoù, ha da lakaat e pleustr e feiz dre al lid, ar c’helenn hag ar boazioù. Den ebet ne dlef bezañ rediet e kudennoù a gredenn.

#### Mellad 37 — Frankiz a Skrid-lavar hag a Gelaouiñ

Pep hini e-neus gwir da frankiz e skrid-lavar, o endelc’her ar frankiz da glask, da resev ha da rannañ titouroù ha mennozhioù. Kement-mañ a endalc’h frankiz ar wask hag an holl stummoù kelaouiñ. Ar frankizioù-mañ a doug atebegezhioù ha ne c’hallont bezañ bevennet nemet pa vez ret evit gwareziñ gwirioù ar re all pe interestoù publik ret.

#### Mellad 38 — Frankiz a Vodadeg hag a Gevredigezh

Pep hini e-neus ar gwir d’en em vodañ er peoc’h ha da sevel pe da gemer perzh e kevredigezhioù, en o zouez an aozadurioù evit gwareziñ o interestoù. Den ebet ne c’hall bezañ rediet da gemer perzh en ur gevredigezh.

#### Mellad 39 — Perzh Demokratel

Galloud ar gouarnamant zo diazezet war bolontez ar bobl. Pep hini e-neus ar gwir da gemer perzh er gouarnamant, war-eeun pe dre dileuridi dibabet frank, ha da votiñ e votadegoù gwirion gant ur mouezhierezh hollvedel ha kevatal. Ar re yaouank o deus ar gwir da gaout ur vouezh a ster e divizoù hag a sell ouzh o dazont.

#### Mellad 40 — Reizhded ha Procedure

An holl dud zo kevatal dirak al lezenn. Pep hini e-neus ar gwir da vezañ tretet en un doare reizh gant lezioù-barn neptu, bezañ gwelet evel digant betek ma vo prouet e gablusted, kaout un alvokad, ha kaout un diskoulm efedus pa vez torret e wirioù. Den ebet ne dlef bezañ lakaet dindan un harzadenn pe un dalc’hidigezh hep abeg lezennel.

#### Mellad 41 — Prevezded

Pep hini e-neus ar gwir d’ar prevezded en e vuhez hiniennel, en e diegezh, en e gêr, hag en e gelaouadennoù. Ar gwir-mañ a ya betek gwarez an titouroù hag an roadennoù hiniennel. Den ebet ne dlef bezañ lakaet dindan ur spierezh pe un emellout hep abeg en e aferioù prevez.

#### Mellad 42 — Frankiz a Fiñv

Pep hini e-neus ar gwir da fiñval frank ha da zibab e lec’h annez. Pep hini e-neus ar gwir da guitaat kement bro hag a zont en-dro d’e vro dezhañ. Pep hini e-neus ar gwir da glask repu diouzh an heskinerezh. Er memes mod, pep hini e-neus ar gwir da chom en e vro dezhañ.

#### Mellad 43 — Tiegezh ha Kumuniezh

An tiegezh, en e stummoù liesseurt, zo ur strollad diazez eus ar gevredigezh hag a dlef bezañ gwarezet. An dud deuet o deus ar gwir da zimeziñ gant un asant frank ha klok ha da sevel un tiegezh. Ar vugale o deus ar gwir d’ar sourci, d’ar gwarez ha d’al liammoù tiegezh. Ar gumuniezhioù o deus ar gwir da zerc’hel o doareoù bevañ hag o liammoù sokial.

---

RANN VI : GWIRIOÙ AR POBLOÙ

#### Mellad 44 — Emzivizout

An holl bobloù o deus ar gwir da zivizout o zonkad dezho o-unan, da zibab o statud politikel, ha da glask o diorrerezh armerzhel, sokial ha sevenadurel. Pobl ebet ne dlef bezañ lamet diganti he madoù evit bevañ pe he gwir da stummañ he dazont.

#### Mellad 45 — Minored ha Kumuniezhioù Dibar

An dud hag a zo perzh e minored etnek, relijiel, yezhel pe sevenadurel o deus ar gwir da gaout o sevenadur dezho, da lakaat o relijion e pleustr, ha da implijout o yezh dezho. Identelezh ha bleuñvidigezh an holl gumuniezhioù dibar a dlef bezañ gwarezet. Pa vez divizoù hag a sell ouzh douaroù, madoù pe doare bevañ ur gumuniezh, e dlef bezañ klasket he asant frank, roet a-raok hag en un doare titouret mat.

#### Mellad 46 — Gwirionez hag Emreizhadur

Pa vez bet graet drougoù bras, ar pobloù o deus ar gwir d’ar wirionez, d’an anzav, ha d’an tu da bareañ. Ar reizhded ne endalc’h ket hepken an atebegezh met ivez an emreizhadur (reconciliation). Sevel un dazont peoc’hus a c’houlenn ur gont onest gant an amzer dremenet.

---

RANN VII : GWIRIOÙ SOKIAL HAG ARMERZHEL

#### Mellad 47 — Live Bevañ Dereat

Pep hini e-neus ar gwir d’al live bevañ dereat evit e yec’hed hag e walc’hadur, o endalc’her boued, dour, dilhad, lojeiz hag ar servijoù ret. Pep hini e-neus ar gwir d’ar surentez e mareoù a ezhomm dreist e galloud. Den ebet ne dlef kaout naon pe bezañ hep lojeiz en ur bed leun a vadoù.

#### Mellad 48 — Labour

Pep hini e-neus ar gwir d’al labour, d’an doareoù labour reizh, d’ur pae dleet, ha d’ar gwarez a-enep d’ar c’horvoiñ. Al labourerien o deus ar gwir d’en em aozañ ha da varc’hata a-stroll. Pep hini e-neus ar gwir d’an diskuizh, d’an dudi, ha d’ur bevennadur reizh eus an eurioù labour. Ar labour ret zo berzet.

#### Mellad 49 — Deskadurezh

Pep hini e-neus ar gwir d’an deskadurezh. An deskadurezh a dlef diorren mab-den penn-da-benn, magañ ar spered krutikañ hag ar spered krouiñ, kreñvaat an doujañs evit ar gwirioù hag al liested, ha magañ ar c’hompren e-touez an holl bobloù. An deskadurezh kentañ a vo digoust ha ret ; an deskadurezh pelloc’h a dlef bezañ mui-ouzh-mui d’an holl.

#### Mellad 50 — Yec’hed

Pep hini e-neus ar gwir d’al live uhelañ a yec’hed fizikel ha speredel a c'haller tizhout. Kement-mañ a endalc’h al liamm gant ar sourci yec’hed, al louzoù ret, an dour propr, ur magadur dereat, hag an doareoù bevañ yac’h. Ar yec’hed speredel a dlef bezañ kemeret e kont kement hag ar yec’hed fizikel.

#### Mellad 51 — Sevenadur ha Skiant

Pep hini e-neus ar gwir da gemer perzh er vuhez sevenadurel, da blijout d’an arzoù, ha da rannañ araokadennoù ar skiant hag o madoù. Ar gouiziegezh hengounel hag an heritaj sevenadurel a dlef bezañ doujet ha gwarezet. Frouezh ar c’hrouiñ ha dizoloadennoù mab-den zo d’ar vab-deniezh a-bezh a-benn ar fin.

#### Mellad 52 — Urzh Armerzhel Reizh

An armerzh a dlef servijout mad an dud ha yec’hed ar blanedenn, n’eo ket hepken bernañ madoù. Ar c’henwerzh hag an arc’hant a dlef bezañ reizh ha sklaer. An holl bobloù o deus ar riegezh war o madoù naturel. An emglevioù armerzhel hag a zalc’h ar baourentez pe ar c’horvoiñ zo dilaouen.

---

RANN VIII : GWIRIOÙ EN OADVEZH NIVEREL

#### Mellad 53 — Mont davet an Deknologiezh Titouriñ

Pep hini e-neus ar gwir da vont davet an teknologiezhioù niverel ha d’an isframmoù kelaouiñ ret evit kemer perzh er gevredigezh a-vremañ. Madoù oadvezh an titouriñ a dlef bezañ rannet ledan, hag ar mogerioù d’ar mont-davet a dlef bezañ trec’het tamm-ha-tamm.

#### Mellad 54 — Gwarez an Roadennoù

Pep hini e-neus ar gwir da warez e roadennoù (data) hiniennel. Dastum hag implij titouroù hiniennel a dlef bezañ sklaer, bevennet d’ur pal lezennel, ha dindan un asant a ster. Pep hini e-neus ar gwir da ouezañ peseurt roadennoù zo diwar e benn ha da lakaat reizhañ pe dilemel ar re n’int ket resis pe n’int ket ret.

#### Mellad 55 — Frankiz diouzh ar Spierezh Dilaouen

Den ebet ne dlef bezañ lakaet dindan ur spierezh hep abeg pe dilaouen. Eveshaat ar c’helaouadennoù pe an oberoù a dlef bezañ aotreet gant al lezenn, bezañ ret, kempouezet, ha dindan ur c’hontrol dizalc’h. Ar gwir d’ar gelaouadenn brevez a dlef bezañ gwarezet.

#### Mellad 56 — Sklaerder e Divizoù Emgefre

Pa vez savet pe levezonet divizoù hag a sell ouzh buhez an dud gant reizhiadoù emgefre (automata), ar re dindan an divizoù-se o deus ar gwir da gompren penaos int bet savet, da gaout un adwelet denel, ha da em sevel a-enep dezho ma vez ret. Den ebet ne dlef bezañ lakaet dindan un diforc’h gant reizhiadoù algoritmeg.

---

RANN IX : AN DEKNOLOGIEZH E SERVIJ MAB-DEN

#### Mellad 57 — Pennaennoù Heñchañ evit an Deknologiezh

An deknologiezh a dlef servijout mab-den, n’eo ket bezañ e vestr. An teknologiezhioù galloudus, en o zouez ar spered artifisiel, a dlef bezañ diorroet hag implijet en ur zoujañ ouzh dignite an den, o virout e varregezh da ober e-unan, o vountañ war ar reizhded, o zerc’hel ar sklaerder, o lakaat an atebegezh, hag o wareziñ diouzh an droug. Ar re a grou hag a implij an teknologiezhioù o deus an atebegezh eus o efedoù.

#### Mellad 58 — Kontrol Denel war Divizoù Krisis

An divizoù o deus un efed don war ar vuhez hag ar walc’hadur denel a dlef chom dindan ur c’hontrol denel a ster. Ar mekanikoù ne dlefent ket kaout ur galloud emren war ar vuhez hag ar marv. Barnedigezh, furnez hag atebegezh moral mab-den ne c’hallont ket bezañ roet d’ar reizhiadoù ha ne dportont ket anezho.

#### Mellad 59 — Gwarez diouzh Drougoù Teknolofikel

Pep hini e-neus ar gwir da vezañ gwarezet diouzh teknologiezhioù savet evit emdreiñ, touellañ pe gorvoiñ gwanderioù mab-den. Ur gwarez dibar a vo roet d’ar vugale ha d’an dud wanañ all. Pa vez teknologiezhioù o dougen rigoù bras, e ranko an evezh bezañ ar reolenn evit o lakaat e pleustr.

#### Mellad 60 — Mirout al Liamm Denel

An deknologiezh a dlef brasaat kentoc’h eget kemmañ al liammoù denel a ster hag ar gumuniezh. Er servijoù ret hag a sell ouzh ar walc’hadur denel, an tu da gaout un darempred denel a dlef bezañ miret. Dalvoudegezh indalmadus an ezvezañs denel, an emreizhadur hag ar sourci a dlef bezañ anzavet.

---

RANN X : AN DOUAR BEV

#### Mellad 61 — Gwir d’un Endro Yac’h

Pep hini e-neus ar gwir d’un endro propr, yac’h ha padus, o endalc’her aer propr, dour suer, ekoreizhiadoù yac’h, hag un hin stabil. Distruj an endro hag a laka yec’hed ha walc’hadur an den en arvar a dlef bezañ dizarbennet ha reizhet.

#### Mellad 62 — Doujañs evit an Natur

Ar bed naturel e-neus un dalvoudegezh estreget e implij evit an dud hag e rank bezañ doujet ha gwarezet. An ekoreizhiadoù, ar spesadoù, ha gwiad ar vuhez a dlef bezañ miret ha, pa vezont gloazet, adsavet. Ar re a zo tepend eus an douar hag a ra war e dro o deus ur vouezh en e virerezh.

#### Mellad 63 — Stabilidigezh an Hin

Un hin stabil zo ret evit ar sevenadur denel ha bleuñvidigezh ar vuhez. An holl bobloù o deus an atebegezh da wareziñ reizhiad an hin, gant ur garg vrasoc’h evit ar re o deus kemeret muioc’h a berzh en e zistruj hag evit ar re o deus ar brasañ barregezh. Kargoù an ober evit an hin hag an azasadur a dlef bezañ rannet en un doare reizh.

#### Mellad 64 — Diorrerezh Padus

An diorrerezh a dlef respont d’an ezhommoù a-vremañ hep lakaat en arvar barregezh ar rummadoù da zont da respont d’o re dezho. Ar binvidigezh armerzhel, ar walc’hadur sokial, ha gwarez an endro zo indalmadus hag en em greñvaont an eil hag egile. Pep pobl he deus ar gwir da glask an diorrerezh hervez he zalvoudegezhioù hag he saviad dezhi he unan.

---

RANN XI : LAKAAT E PLEUSTR

#### Mellad 65 — Atebegezh ar Stadoù

Ar Stadoù o deus an atebegezh kentañ da zoujañ, da wareziñ ha da lakaat e pleustr ar gwirioù er Garta-mañ. Rankout a reont kinnig diskoulmoù efedus pa vez droug ha seveniñ tamm-ha-tamm an holl gwirioù hervez o barregezh. Ar Stadoù a dlef kenlabourat etrebroadel evit respont d’an daeoù hag a ya dreist galloud ur broad hepken.

#### Mellad 66 — Atebegezh an Ensavadurioù

Ar c’hevredigezhioù bras, an aozadurioù hag an ensavadurioù a bep seurt a dlef doujañ d’ar gwirioù denel ha d’an endro en o holl oberoù. Rankout a reont ober gant sklaerder, dizarbenn an droug, ha bezañ atebek eus an distrujoù graet ganto. Ar galloud a gas an atebegezh gantañ.

#### Mellad 67 — Bevennoù d’ar Gwirioù

Ar gwirioù ne c’hallont bezañ bevennet nemet hervez ar pezh zo skrivet el lezenn, ha pa vez ret evit gwareziñ gwirioù ar re all pe interestoù publik ret, hag en un doare kempouezet gant ar pal klasket. Gwirioù diazez zo — evel bezañ frank diouzh ar jahinerezh, ar sklavelezh hag al lammidigezh a vuhez hep abeg — hag a ne c’hallont biken bezañ paouezet, e degouezh ebet.

#### Mellad 68 — Diskoulm hag Atebegezh

Pep hini e-neus bet torret e wirioù e-neus ar gwir d’un diskoulm efedus. Reizhiadoù dizalc’h a dlef bezañ evit resev klemmou, enklask an torridigezhioù, hag asuriñ an atebegezh. Ar re a ziskouez an droug a dlef bezañ gwarezet.

#### Mellad 69 — Deskadurezh war ar Gwirioù hag an Atebegezhioù

Anaoudegezh ar gwirioù hag an atebegezhioù a dlef bezañ bountet warni dre an deskadurezh e pep live hag a-hed ar vuhez. Pep hini e-neus an tu da zeskiñ diwar-benn ar Garta-mañ ha penaos bevañ hervez he fennaennoù. Stummadur ar perzh-mat hag ar vertuz keodedel a dlef bezañ maget asambles gant ar ouiziegezh.

#### Mellad 70 — Displegadenn

Netra er Garta-mañ ne dlef bezañ displeget evit bevennañ ur gwir gwarezet gwelloc’h e lec’h all, pe evit digarezout un ober hag a glaskfe distrujañ ar gwirioù embannet ganti. Ar Garta-mañ a dlef bezañ lennet a-unan gant an Disklêriadur Hollvedel evit Gwirioù Mab-Den hag an testennoù all hag a warez dignite an den.

---

DISKLÊRIADUR GLOZAÑ

Ar Garta-mañ a denn he nerzh eus heritaj moral boutin mab-den :

* Ar Reolenn Aour, kelennet gant pep hengoun bras ;

* An Disklêriadur Hollvedel evit Gwirioù Mab-Den hag an emglevioù etrebroadel o deus heuliet anezhañ ;

* Ar bonreizhioù ha kartoù ar broadoù hag a stourm evit ar reizhded ;

* Furnez ar pobloù brosezat hag o deus bevet en un darempred gant an Douar ;

* An testennoù sakr ha kelennadurezhioù etikañ a feizioù hag a brederouriezhioù ar bed ;

* Skiantoù ar bredoniezh, ar brederouriezh, hag an arnodennoù denel war ar pezh a laka an dud da vleuñviñ.

Kinnig a reomp ar Garta-mañ n’eo ket evel ur gomz diwezhañ met evel ur bedadenn — d’ar gaoz, d’an engajamañt, ha d’an ober rannet. Komz a ra eus ar pezh a unan ac’hanomp, n’eo ket eus ar pezh a rann ac’hanomp. N’eo ket d’ur broad, d’ur sevenadur pe d’ur feiz hepken, met d’an holl re a anzav dignite pep hini ha priziusted hor mammvro voutin.

Un tiegezh denel omp war ur blanedenn vihan. Hon tonkadoù zo liammet asambles. An hent war-raok n’eo ket an disparti met an unaniezh ; n’eo ket ar c’horvoiñ met an degasadenn ; n’eo ket an dizesper met ar spi.

Ar Garta-mañ a c’halv ac’hanomp n’eo ket hepken da c'houlenn hor gwirioù met da zont da vezañ an doare dud hag a enor gwirioù ar re all — tud a vadelezh, onestiz, kalonegezh ha furnez. Tud a tegas o lodenn hep korvoiñ. Tud a sav pontoù, n’eo ket mogerioù. Tud talvoudus eus ar veaj m’emañ mab-den warni.

Ra vo ar gweled-mañ ouzh hon heñchañ davet ur bed ma c’hall pep hini bleuñviñ, ma en em vriata ar reizhded hag ar peoc’h, ma servij ar spered krouiñ ar mad boutin, ha ma vev mab-den a-unan gant an Douar hag a zalc’h ac’hanomp holl bev.

**Embannet gant spi ha genunaniezh  

evit an holl bobloù, a-vremañ hag en dazont  

evel un tiegezh denel unan**

---

EIL LODENN : STUMM E YEZH EEUN

Evit al lennerien dre vras

Ar Garta Hollvedel — Displeget e berr gomzoù

#### Petra eo an teul-mañ ?

Ur strollad talvoudegezhioù rannet evit an holl dud eo kement-mañ. Deskrivañ a ra :

* Penaos e tlef pep hini bezañ tretet

* Peseurt doare dud e tlefomp klask bezañ

* Penaos e tlefomp emzalc’h an eil gant egile, gant hor gumuniezhioù, ha gant hor blanedenn

* Peseurt gwirioù e-neus pep hini

* Peseurt atebegezhioù a zeu gant ar gwirioù-se

Tennañ a ra e furnez eus kement relijion, prederouriezh ha sevenadur bras. Ar mennozh kreiz zo kozh ha hollvedel : grit d’ar re all evel ma fell deoc’h e vefe graet deoc’h.

#### Ar mennozhioù bras

**1. Un Tiegezh Denel Unan omp**

Dindan hon holl zisheñvelderioù — sevenadur, yezh, feiz, broad — e rannomp ur vab-deniezh voutin. Muioc’h a draoù heñvel hon eus eget a draoù disheñvel. Hon dazont a ddepend eus an anzav-se eus hon unaniezh.

**2. Talvoudegezh e-neus pep hini**

Talvoudegezh hoc'h eus. N’eo ket abalamour d’ar pezh hoc’h eus, d’ar pezh hoc’h eus graet, pe d’ar pezh a lavar an dud diwar ho penn. Talvoudegezh hoc'h eus abalamour ma z’oc’h den. Kement-mañ ne c’hall biken bezañ lamet digant unan.

**3. Bezañ mat, onest ha doujus**

N’eo ket hepken mennozhioù brav — diazezoù kement kevredigezh vat int. Ar vadelezh a laka ar vuhez da vezañ douget. An onestiz a laka ar fiziañs da vezañ posupl. An doujañs a anzav dignite pep den.

**4. Degas hep korvoiñ**

Ur gevredigezh vat eo an hini ma roomp hon gwellañ hep klask avantur dazingal warno. Pa tegas pep hini e lodenn ha pa ne gorvo den ebet, e bleuñv an holl.

**5. An Unaniezh dreist d’an Disparti**

Ar galloudoù hag a rann ac’hanomp — ar meuriadelezh, ar rakvarnoù — a laka hon dazont en arvar. Rankout a reomp stourm outo hag o klask tachennoù boutin.

**6. Keodedouriezh Vedel**

N’oc’h ket hepken perzh en ho kumuniezh hag en ho pro, met ivez perzh e mab-den. Daeoù bras hon amzer a c’houlenn prederiañ hag ober evel un tiegezh denel unan.

**7. Atebegezhioù a zeu gant ar Gwirioù**

Kaout gwirioù ne dalvez ket e c’hallomp ober kement tra a fell deomp. Ar frankiz ne labour nemet pa vez implijet gant an dud en un doare atebek.

**8. Eveshaat ouzh an Douar**

Ar blanedenn eo hor c’hêr nemeti. Rankout a reomp he gwareziñ evidomp hon-unan hag evit ar rummadoù da zont.

**9. Mab-den zo war un Hent**

O tont da vezañ c’hoazh ar pezh a c’hallfomp bezañ emaomp. Pep rummad a c’hall mont war-raok davet muioc’h a reizhded ha bleuñvidigezh.

**10. Abegoù zo evit kaout Spi**

Daoust d’hon holl gudennoù, an araokadenn zo posupl. Ar spi n’eo ket un dra dibreder — an dra-se eo a laka an ober da gaout ster.

#### Piv e tlefomp klask bezañ

* **Mat** — Tretiñ ar re all gant dousder ha sourci

* **Onest** — Lavarout ar wirionez ; chom hep gaouiñ pe douellañ

* **Doujus** — Tretiñ an holl evel tud o deus dignite

* **Krouus** — Implijout ho tonezonoù dibar evit degas un dra bennak

* **Kurius** — Kaout c’hoant d’o teskiñ hag d’o c'hompren atav

* **Kalonek** — Chom en ho sav evit ar pezh zo reizh

* **Uvel** — Gouzout n’hoc’h eus ket an holl respontoù

* **Azvent** — Anaoudegezh evit ar pezh hoc’h eus resevet

* **Pardonus** — Lezel kuit ar gounnar ; aotren ar pare

* **Joaus** — Kavout plijadur er vuhez

* **Spius** — Krediñ e c’hall an dazont bezañ gwelloc’h

* **Degasus** — Reiñ ho kwelloc’h hep korvoiñ ar re all

#### Gwirioù pep hini

**Gwirioù diazez :**

* Buhez ha surentez

* Frankiz da soñjal, da grediñ, ha da gomz

* Prevezded

* Tretoù reizh dirak al lezenn

* Frankiz da fiñval ha da zibab e lec’h annez

* Tiegezh ha kumuniezh

**Gwirioù sokial :**

* A-walc’h a voued, a zour hag a lojeiz

* Sourci yec’hed (fizikel ha speredel)

* Deskadurezh

* Labour reizh ha pae reizh

* Diskuizh hag amzer voutin

* Kemer perzh er sevenadur hag er skiant

**Er bed niverel :**

* Mont davet an internet

* Gwarez d’ho roadennoù hiniennel

* Chom hep bezañ spiet hep abeg mat

* Kompren pa vez an urzhiataerioù o kemer divizoù diwar ho penn

**Gwirioù an endro :**

* Aer hag dour propr

* Un hin stabil

* Ekoreizhiadoù yac’h

#### Atebegezhioù pep hini

* Tretiñ ar re all evel ma fell deoc'h e vefe graet deoc'h

* Bezañ mat, onest ha doujus

* Degas ho lodenn d’ho kumuniezh

* Chom hep implijout fall madelezh an dud

* Implijout ar madoù gant furnez, hep foraniñ

* Gwareziñ an endro

* Klask an unaniezh, n’eo ket an disparti

* Bezañ un hendad mat — o lezel ur bed mat evit an dazont

* Mirout ar spi ha skoazellañ spi ar re all

#### Ar Reolenn Aour — e meur a hengoun

Pep relijion ha prederouriezh vras a gelenn an hevelep mennozh diazez :

* **Kristeniezh :** "Grit d’ar re all ar pezh a fell deoc’h e vefe graet deoc’h."

* **Islam :** "Hini ebet ac’hanoc’h ne gred da vat ken na fell dezhañ evit e vreur ar pezh a fell dezhañ evitañ e-unan."

* **Yudavegezh :** "Ar pezh zo kriz deoc'h, na rit ket d’ho nesañ."

* **Boudaegezh :** "Na ra ket droug d’ar re all gant ar pezh a laka ac'hanoc’h da souffriñ."

* **Hindouegezh :** "Tretit ar re all evel ma vefec’h tretet hoc’h unan."

* **Konfusianegezh :** "Ar pezh na fell ket deoc'h evit hoc'h unan, na rit ket d’ar re all."

* **Furnez Vrosezat :** "Liammet omp holl."

N’eo ket ur gwallzarvoud. Kenreizher moral rannet mab-den eo kement-mañ.

#### Diverradenn en ur frazenn

Un tiegezh denel unan omp ; dignite e-neus pep hini ; bezit mat, onest ha doujus ; degasit ho lodenn hep korvoiñ ; klaskit an unaniezh dreist d’an dizingalded ; ha sourciit an eil ouzh egile hag ouzh an Douar.

---

TREDE LODENN : STUMM EVIT AR RE YAOUANK

Evit ar grennarded (13-19 bloaz)

Ar Garta Hollvedel — Evit ar re yaouank

#### Diwar ho penn eo

An teul-mañ a sell ouzh ar pezh a dlef pep boud denel kaout — c’hwi en o zouez. Hag e sell ouzh peseurt doare den e c’hallit dont da vezañ.

N’eo ket hepken reolennoù. Ur gweled eo eus ar pezh a c’hallfe bezañ ar bed.

Ar mennozh pouezusañ zo eeun : **Tretit an dud evel ma fell deoc’h bezañ tretet.**

Pep relijion, pep sevenadur, pep fur en istor e-neus lavaret ur stumm bennak eus kement-mañ.

#### En hevelep bag emaomp holl

Setu un dra bouezus : un tiegezh denel unan omp.

Ya, sevenadurioù, yezhoù, relijionoù ha broioù disheñvel hon eus. Met dindan kement-se, ez omp an hevelep spesad war an hevelep blanedenn vihan. Liammet eo hon dazontoù, pe e vefe plijus deomp pe get.

Ar c’hudennoù a dalfomp outo — kemmañ an hin, IA, dizingalded — ne reont forzh gant an harzoù. Diskoulmañ a raimp anezho a-gevret, pe ne raimp ket.

Kement-mañ ne dalvez ket dilezel ho identelezh. Gallout a rit karout ho pro HAG ober sourci ouzh mab-den. Gallout a rit bezañ lorc’h ennoc’h gant ho sevenadur HAG enoriñ re ar re all. N’eo ket ur c’hontradiksion — un oadvezh (maturity) eo.

#### Bezit mat. Bezit onest. Bezit doujus.

Eeun e seblantont. Eeun int. Ha pouezusoc’h int eget tost kement tra all.

**Madelezh**

Oberoù bihan a vadelezh a laka ar vuhez da vezañ douget. Hepto eo ar bed yen ha kriz. Ar galloud hoc’h eus da lakaat devezh unan bennak da vezañ gwelloc’h hepken o vezañ mat.

**Onestiz**

Na lârit ket gevier. Na douellit ket. Na emdrit ket. Ur bed savet war gevier a ya en e boull. Pa viit onest, e c’haller kaout fiziañs ennoc’h. Pouezus eo kement-se.

**Doujañs**

Tretit an holl evel pa vefent pouezus. Abalamour ma’z int. Zoken an dud n’oc’h ket a-du ganto. Zoken an dud zo disheñvel diouzhoc’h. An doujañs ne dalvez ket bezañ a-du — talvout a ra anzav o dignite.

#### Degas hep korvoiñ

Setu ur pennaenn evit ar vuhez : **Roit ho kwelloc’h. Na gemerit ket un avantur dazingal.**

Ur gevredigezh yac’h eo an hini ma tegas pep hini ar pezh a c’hall ha ma ne gorvo den ebet ar re all evit mont war-raok.

Ar pal n’eo ket "gounit" war-goust ar re all. Ar pal eo e bleuñvfe an holl. Pa dapet berzh en ur lakaat ar re all da c’hwitañ, n’eo ket ur berzh wirion.

#### Unaniezh dreist d’an Disparti

Ar bed zo leun a c’halloudoù hag a glask hor rannañ : meuriadelezh politikel, rasisme, broadelouriezh, preder "ni a-enep dezho".

Ar galloudoù-mañ zo dañjerus. Setu penaos e teu ar gouennlazhioù. Setu penaos e varv an demokratelezhioù. Setu penaos ne dteuomp ket a-benn da ziskoulmañ kudennoù hag a c’houlenn kenlabour.

Ho labour : Harzañ ouzh an temptadur da welet ar bed evel "ni a-enep dezho". Klask tachennoù boutin. Sevel pontoù, n’eo ket mogerioù.

Kement-mañ ne dalvez ket ne c’hallit ket bezañ a-enep d’an dud pe stourm evit ar pezh zo reizh. Talvout a ra degas soñj eo "int" denel ivez.

#### Keodedouriezh Vedel

N’oc’h ket hepken ur c’heodedour eus ho pro. Ur c’heodedour eus ar bed oc’h.

N’eo ket kement-mañ un afer a bolitikerezh pe dilezel ho identelezh vroadel. Anzav ar fedoù eo : an daeoù bras ne chomont ket a-sav d’an harzoù, hag hor sourci ne dlef ket kennebeut.

Kemmañ an hin. Pandemioù. IA. Armoù nukleel. Kudennoù denel int hag a c’houlenn diskoulmoù denel.

Prederiit e live ar bed. Agit e live al lec’h. An eil hag egile zo pouezus.

#### Mab-den zo war un Hent

Setu ur gweled hag a ro ster : ul lodenn omp eus un dra vrasoc’h.

Mab-den zo war un hent — moral, sokial, speredel — o tont da vezañ c’hoazh ar pezh a c’hallfe bezañ. Pep rummad a herit ar pezh zo bet a-raok hag e-neus an tu da vountañ an traoù war-raok.

N’emaoc’h ket o vevañ ho puhez deoc’h-c’hwi hepken. Ul lodenn oc’h eus istor hor spesad. Ar pezh a rit a gont evit an istor vras-se.

#### Abegoù zo evit kaout Spi

Aes eo bezañ goapaer (cynical). Ar c’heleier zo leun a draoù euzhus. Met ar goaperezh zo ul labour dous, hag an dizesper ne seven netra.

Ar spi n’eo ket un dra dibreder. An dra-se eo a laka an ober da vezañ posupl. Hep spi, perak klask ?

An araokadenn zo real. Ar vuhez zo gwelloc’h evit an darn vrasañ eus an dud bremañ eget na oa 200 vloaz zo. N’eo ket degouezhet dre zegouezh — degouezhet eo peogwir e-neus labouret, stourmet ha spiet an dud.

Gallout a rit bezañ perzh e kendalc’h an araokadenn-se.

#### Ho Gwirioù

Gwir hoc’h eus da :

* Bezañ tretet gant dignite — ne vern piv oc’h

* Bezañ e surentez diouzh ar feulster, ar groezded hag an implij fall

* Prederiañ evidoc’h hoc’h unan ha krediñ er pezh e-neus ster deoc’h

* Lavarout ho soñj (tra ma doujit d’ar re all)

* Prevezded — ho madoù, ho gemennoù, ho puhez

* Un deskadurezh hag a sikour ac’hanoc’h da greskiñ e gwirionez

* Sourci yec’hed pa hoc’h eus ezhomm

* Un endro propr hag ur blanedenn vevabl

* Kaout ur vouezh en divizoù hag a sell ouzh ho dazont

* Mont davet an internet hag an ostilhoù niverel

* Gouzout pa vez un urzhiataer o kemer divizoù diwar ho penn

#### Hoc’h Atebegezhioù

Ar gwirioù n’int ket digoust. Ne labouront nemet pa gemer an dud o atebegezh :

**Na rit ket :**

* Na dretit ket an dud en un doare na vefec’h ket fellet bezañ tretet hoc’h unan

* Na lârit ket gevier, na dromplit ket, na dorrit ket ho ouezon

* Na gemerit ket un avantur diwar vadelezh an dud

* Na foranit ket ar madoù — n’int ket didaman

* Na chomit ket hep ober netra pa vez unan bennak tretet fall

* Na gouezhit ket er preder "ni a-enep dezho"

**Grit :**

* Bezit mat, onest ha doujus

* Sikourit an dud pa c'hallit

* Chomit en ho sav evit ar pezh zo reizh

* Sourciit ouzh al lec’hioù hag an traoù rannet

* Prederiit penaos e levezon ho oberoù ar re all

* Klaskit an unaniezh hag an tachennoù boutin

* Mirit ar spi — evitoc’h hoc’h unan hag evit ar re all

#### Piv e c’hallit dont da vezañ

**Ur krouer oc’h.**

Donezonoù dibar hoc’h eus. Gallout a rit ober traoù, sevel traoù, prederiañ mennozhioù nevez, diskoulmañ kudennoù, krouiñ kaerder.

**Hoc’h dalvoudegezh a zeu eus an diabarzh, n’eo ket eus an diavaez.**

N’eo ket eus al "likes", ar "followers", an notennoù, an arc’hant, pe ar pezh a lavar ar re all diwar ho penn. Talvoudegezh hoc’h eus peogwir ez oc’h eno.

**Chomit kurius.**

Savit goulennoù atav. Deskit atav. Ar bed zo estlammus.

**Bezit kalonek.**

Kalonegezh a goulenn bezañ onest, stourm evit ar re all, bezañ hoc’h-unan.

**Kavit un atapi (balance).**

Mat eo kaout c’hoant da dizeut. Mat eo ivez diskuizhañ, bezañ kountant.

**Gwelit ar c’haerder hag an estlamm.**

Na viit ket ken aloubet ma’z ankounac’hait bezañ bamet.

**Pardonit.**

Mirout gounnar a ra poan deoc’h muioc’h eget da zen ebet all. Lezit kuit pa c’hallit.

**Kavit joa.**

Ar vuhez zo graet evit bezañ karet, n’eo ket hepken evit bezañ gouzañvet.

#### Ar 10 Mennozh Bras

1. Un tiegezh denel unan omp — dindan an holl zisheñvelderioù

2. Dignite e-neus pep hini — c’hwi en o zouez

3. Bezit mat, onest, doujus — an diazezoù a laka pep tra da labourat

4. Degasit hep korvoiñ — roit ho kwelloc’h, na gemerit ket un avantur dazingal

5. Unaniezh dreist d’an dizingalded — harzit ouzh ar preder "ni a-enep dezho"

6. Keodedouriezh vedel — perzh oc’h e mab-den, n’eo ket hepken en ho pro

7. Atebegezhioù a zeu gant ar gwirioù — n’eo ket digoust ar frankiz

8. Sourciit ouzh an Douar — an hini nemetañ hon eus eo

9. Mab-den zo war un hent — ul lodenn oc’h eus un istor vrasoc’h

10. Ar spi a laka an ober da vezañ posupl — dibabit ar spi

#### Un dra da zerc’hel soñj

Bezit an doare den hag a laka ar bed da vezañ gwelloc’h hepken o vezañ ennañ.

Mat. Onest. Doujus. Degasus. O sevel pontoù.

Setu ar Garta a-bezh en ur vuhez.

---

PEVARE LODENN : STUMM EVIT AR VUGALE

Evit ar vugale (8-12 bloaz)

Ar Bed a fell deomp — Evit ar vugale

#### Ur bromesa evit an holl

Ijin ur bed ma :

* Vez tretet pep hini en un doare reizh

* Vez an dud mat hag onest

* En em sikourer an eil egile

* Sourciomp ouzh an Douar

* E-neus pep hini a-walc’h a voued, a zour, hag ur gêr suer

Ar Garta-mañ zo ur bromesa da glask sevel ar bed-se.

#### Un Tiegezh Unan omp

Setu un dra estlammus : an holl dud war an Douar zo un tiegezh bras.

Yezhoù disheñvel hon eus. Boued disheñvel. Doareoù d’ober disheñvel. Met denel omp holl. C’hoant hon eus holl bezañ eürus. C’hoant hon eus holl bezañ karet. Holl e sentomp an tristidigezh, an aon hag ar joa.

Pa welit unan bennak hag a seblant disheñvel diouzhoc’h, dalc’hit soñj : ho kenderv a-bell eo. E gwirionez! Holl dud a zeu eus an hevelep hendadoù.

#### Ar Reolenn Aour

Tost pep hini, e pep lec’h, abaoe milioù a vloavezhioù, zo bet a-du war un dra :

**Tretit ar re all evel ma fell deoc’h bezañ tretet.**

* Ma ne fell ket deoc'h e vefe an dud drouk ganeoc’h, na viit ket drouk gant ar re all.

* Ma fell deoc'h e rannfe an dud ganeoc’h, rannit gant ar re all.

* Ma fell deoc'h e vefe lavaret ar wirionez deoc’h, lârit ar wirionez.

* Ma fell deoc'h e vefe an dud mat ganeoc’h, bezit mat gant ar re all.

Eeun eo. Hag ar reolenn bouezusañ eo.

#### Bezit Mat, Onest ha Doujus

**Bezit Mat**

Oberoù bihan a vadelezh o deus kalz a bouez. Mousc’hoarzhin da unan bennak. Sikour pa c’hallit. Lavarout un dra brav. An traoù bihan-se a laka ar bed da vezañ gwelloc’h.

**Bezit Onest**

Na lârit ket gevier. Zoken pa vez diaes, lârit ar wirionez. An dud a c’hall kaout fiziañs en unan bennak hag a zo onest.

**Bezit Doujus**

Tretit an holl evel pa vefent pouezus — abalamour ma’z int. Zoken an dud zo disheñvel diouzhoc’h. Zoken an dud n’o c’harit ket kement-se.

#### Sikourit hep kemer un avantur dazingal

Pa sikour pep hini ha pa ne drompl den ebet, e labour mat an traoù.

* Grit ho lodenn.

* Rannit en un doare reizh.

* Na gemerit ket muioc’h eget ho ezhomm.

* Na dromplit ket an dud evit kaout ar pezh a fell deoc’h.

Ar gwellañ santimant n’eo ket kaout muioc’h eget ar re all. Ar santimant pa-e-neus pep hini a-walc’h eo.

#### Gwelloc’h omp a-gevret

Tud zo a glask lakaat ac’hanomp d’en em gannañ — da lakaat ac’hanomp da soñjal eo "an dud-se" drouk pe spontus.

Na gouezhit ket en dra-se.

An dud hag a seblant disheñvel, a gomz disheñvel, pe a gred traoù disheñvel zo tud atav. Tiegezhioù o deus. Santimantoù o deus. Hunvreoù o deus.

Ober a reomp gwelloc’h pa labouromp a-gevret eget pa stourmomp.

#### Ar pezh zo dleet d’an holl

Pep den — c’hwi en o zouez — e-neus ar wir d’ :

* Ur gêr suer

* A-walc’h a voued hag a zour propr

* Sikour pa vez klañv

* An tu da zeskiñ

* Lavarout ar pezh a soñj

* Krediñ er pezh a seblant gwir dezhañ

* Bezañ tretet en un doare reizh

* Aer propr hag ur blanedenn yac’h

* Bezañ tretet gant madelezh ha doujañs

#### Ar pezh e tlef pep hini klask ober

Kaout gwirioù a dalvez ivez kaout atebegezhioù :

* Bezit mat — zoken pa ne vez den ebet o sellout

* Bezit onest — zoken pa vez diaes

* Bezit kalonek — stourmit evit ar pezh zo reizh

* Bezit sikourus — dreist-holl evit an dud o deus ezhomm

* Bezit azvent — anaoudegezh evit ar pezh hoc’h eus

* Bezit reizh — na dromplit ket hag na gemerit ket muioc’h eget ho lodenn

* Bezit evezhiek — na foranit ket an traoù

* Bezit kurius — deskit ha savit goulennoù atav

* Bezit pardonus — na virit ket ho kounnar da viken

* Bezit joaus — kavit plijadur er vuhez!

* Bezit c’hwi — hoc’h-unan dibar a gont

#### Diwar-benn bezañ c’hwi

Dibar oc’h — n’eo ket abalamour ma viit gwelloc’h eget unan bennak all, met abalamour n’eus den ebet evel-just eveldoc’h.

Traoù hoc’h eus ma oc’h mat enno. Ho mennozhioù deoc’h-c’hwi hoc’h eus. Un dra hoc’h eus da reiñ ha ne c’hall den ebet all reiñ.

Gallout a rit krouiñ traoù. Gallout a rit deskiñ traoù. Gallout a rit sikour an dud. Gallout a rit lakaat ar bed da vezañ un tammig gwelloc’h.

Hoc’h dalvoudegezh ne zeu ket eus ho neuz, eus ar pezh hoc’h eus, pe eus ho notennoù er skol. Talvoudegezh hoc’h eus hepken abalamour ma’z oc’h c’hwi.

#### Diwar-benn an Douar

An Douar eo hor c’hêr — hag an ti evit an holl loened, plant ha boudoù bev.

Rankout a reomp sourci outañ :

* Na foranit ket dour na boued

* Na daolit ket lastez n’eus forzh pelec’h

* Gwarezit al loened hag ar plant

* Dalc’hit soñj e vo ezhomm d’ar vugale en dazont ur blanedenn yac’h ivez

#### Diwar-benn an deknologiezh

Pellgomzioù, urzhiataerioù hag an internet a c’hall bezañ ostilhoù estlammus.

Met dalc’hit soñj :

* Ar vignoned wirion hag ar gaoz wirion eo ar pezh a gont ar muiañ

* Mat eo kemer diskuizh diouzh ar skrammoù

* Meur a aplikasion zo savet evit bezañ diaes da baouez ganto — bezit evezhiek

* Hoc’h titouroù prevez a dlef chom prevez

#### Mat eo kaout Spi

A-wechoù e seblant ar bed bezañ spontus pe trist. Mat eo kement-se da sentiñ.

Met an traoù a c’hall bezañ gwelloc’h. An dud a c’hall kemmañ. Ar c’hudennoù a c’hall bezañ diskoulmet.

Kaout spi n’eo ket sot. Kalonek eo. Hag e sikour ac’hanoc’h da ober traoù mat.

#### Ar Bromesa

Ma klaskfe pep hini heuliañ ar Reolenn Aour — ma klaskfe pep hini bezañ mat, onest, kalonek ha sikourus — e vefe ar bed kalz gwelloc’h.

Gallout a rit bezañ perzh en dra-se, o kregiñ hiziv.

#### Ar stumm berr-kenañ

Bezit mat. Bezit onest. Sikourit ar re all. Un tiegezh unan omp holl. Sourciit ouzh an Douar. Hag abegoù zo atav evit kaout spi.