ადამიანის ღირსებისა და პლანეტის აყვავების საყოველთაო ქარტია

**ერთიანი ხედვა კაცობრიობისათვის**

---

სარჩევი

**ნაწილი პირველი: სრული ქარტია**

* პრეამბულა

* ნაწილი I: ფუნდამენტური პრინციპები (მუხლები 1-7)

* ნაწილი II: ადამიანის ხასიათი და სწრაფვა (მუხლები 8-20)

* ნაწილი III: მორალური ხასიათი და სოციალური პასუხისმგებლობა (მუხლები 21-29)

* ნაწილი IV: ერთიანობა და მშვიდობა (მუხლები 30-33)

* ნაწილი V: პიროვნების უფლებები (მუხლები 34-43)

* ნაწილი VI: ხალხთა უფლებები (მუხლები 44-46)

* ნაწილი VII: სოციალური და ეკონომიკური უფლებები (მუხლები 47-52)

* ნაწილი VIII: უფლებები ციფრულ ეპოქაში (მუხლები 53-56)

* ნაწილი IX: ტექნოლოგია კაცობრიობის სამსახურში (მუხლები 57-60)

* ნაწილი X: ცოცხალი დედამიწა (მუხლები 61-64)

* ნაწილი XI: იმპლემენტაცია (მუხლები 65-70)

* დასკვნითი დეკლარაცია

**ნაწილი მეორე: ვერსია მარტივი ენით**

**ნაწილი მესამე: ვერსია ახალგაზრდებისთვის**

**ნაწილი მეოთხე: ვერსია ბავშვებისთვის**

---

ნაწილი პირველი: სრული ქარტია

პრეამბულა

ჩვენ, დედამიწის ხალხები, გაერთიანებულნი ჩვენი საერთო ჰუმანურობით და დაკავშირებულნი საერთო ბედისწერით ამ ცოცხალ პლანეტაზე:

ვაღიარებთ რა, რომ ყოველი ადამიანი ფლობს თანდაყოლილ ღირსებასა და ფასეულობას — იქნება ეს გააზრებული როგორც ღვთისგან ბოძებული, ბუნებით მინიჭებული თუ არსობრივად ადამიანური — რაც ვერაფრით შემცირდება;

ვადასტურებთ რა ყველა დიდ რელიგიურ, ფილოსოფიურ და მკვიდრი მოსახლეობის ტრადიციაში არსებულ სიბრძნეს, რომლებიც გვასწავლიან, რომ სხვებს ისე უნდა მოვეპყროთ, როგორც გვსურს, რომ თავად მოგვეპყრონ;

გვესმის რა, რომ კაცობრიობა არსებობს ურთიერთკავშირში — ერთმანეთთან, წინაპრებთან და შთამომავლებთან, მიწასთან, წყლებთან და ყველა ცოცხალ არსებასთან, რომლებიც იზიარებენ ამ დედამიწას;

ვადასტურებთ რა, რომ ჩვენ ვართ ერთი ადამიანური ოჯახი, რომელსაც აქვს საერთო წარმოშობა და საერთო სახლი, და რომ ჩვენი მომავალი დამოკიდებულია ამ ერთიანობის აღიარებაზე ჩვენი მრავალფეროვნების პატივისცემასთან ერთად;

ვსწავლობთ რა ისტორიის მწუხარებიდან — როდესაც ღირსება უგულებელყოფილი იყო, როდესაც ხალხები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ და როდესაც დედამიწა დაზიანდა — და გადაწყვეტილი გვაქვს ავაშენოთ უფრო სამართლიანი და მშვიდობიანი სამყარო;

ვადასტურებთ რა, რომ ადამიანები მხოლოდ ზიანისგან დაცვას კი არ საჭიროებენ, არამედ მოწოდებულნი არიან აყვავებისაკენ — როგორც შემოქმედნი, ჭეშმარიტების მაძიებელნი და საერთო კეთილდღეობის მონაწილენი;

გვწამს რა, რომ კაცობრიობა განვითარების გზაზეა, კვლავაც ხდება ის, რაც შეიძლება იყოს, და რომ თითოეულ თაობას აქვს შესაძლებლობა და პასუხისმგებლობა, წინ წასწიოს ეს საერთო პროგრესი;

ერთობლივად ვუპირისპირდებით რა ჩვენი დროის დიდ გამოწვევებს — კლიმატის საფრთხეებს, უპრეცედენტო სიმძლავრის ახალ ტექნოლოგიებს, მუდმივ სიღარიბესა და უთანასწორობას, და მშვიდობის სისუსტეს — რასაც ვერცერთი ერი თუ ხალხი დამოუკიდებლად ვერ გაუმკლავდება;

ვადასტურებთ რა, რომ უფლებებს თან ახლავს პასუხისმგებლობა, რომ თავისუფლება ემსახურება საერთო კეთილდღეობას და რომ ნებისმიერი საზოგადოების საზომი არის ის, თუ როგორ ეპყრობა იგი ყველაზე დაუცველთ;

ამით ვაცხადებთ ამ ადამიანის ღირსებისა და პლანეტის აყვავების საყოველთაო ქარტიას, როგორც საერთო ხედვასა და სტანდარტს ყველა ხალხისა და ერისთვის.

---

ნაწილი I: ფუნდამენტური პრინციპები

#### მუხლი 1 — ოქროს წესი

ამ ქარტიის საფუძველია ურთიერთგაგების ეთიკა, რომელიც გვხვდება ყველა მყარ მორალურ ტრადიციაში: მოექეცი სხვებს ისე, როგორც გსურს, რომ მოგექცნენ. ნუ გაუკეთებ სხვას იმას, რაც არ გინდა, რომ შენ გაგიკეთონ. ეს პრინციპი ვრცელდება ყველა პიროვნებაზე, თემსა და ერზე. იგი წარმართავს ჩვენს ურთიერთობას მომავალ თაობებთან და ბუნებრივ სამყაროსთან. ის მოგვიწოდებს არა მხოლოდ ზიანის აცილებისაკენ, არამედ სხვებისათვის სიკეთის აქტიური ძიებისაკენ.

#### მუხლი 2 — თანდაყოლილი ღირსება

ყოველი ადამიანი ფლობს თანდაყოლილ ღირსებას, რომელიც არ არის დამოკიდებული არანაირ თვისებაზე, მიღწევაზე ან სტატუსზე. ეს ღირსება ვერავითარი ძალაუფლების მიერ ვერ იქნება მინიჭებული და ვერც წართმეული. ის არის წყარო, საიდანაც მომდინარეობს ყველა უფლება და სტანდარტი, რომლითაც უნდა შეფასდეს ყველა ქმედება.

#### მუხლი 3 — ერთი ადამიანური ოჯახი

კაცობრიობა ერთი ოჯახია. კულტურის, ენის, რწმენისა და ეროვნების ყველა განსხვავების მიღმა, ჩვენ გვაქვს საერთო წარმოშობა, საერთო ბუნება და საერთო სახლი. ეს ერთიანობა არ არის მისაღწევი მიზანი, არამედ რეალობა, რომელიც უნდა იქნას აღიარებული და დაფასებული. ჩვენ დაკავშირებულნი ვართ ერთმანეთთან, მიუხედავად იმისა, ვაღიარებთ ამას თუ არა; სიბრძნე მდგომარეობს შესაბამისად ცხოვრებაში.

#### მუხლი 4 — ერთიანობა მრავალფეროვნებაში

ეს ერთი ადამიანური ოჯახი ვლინდება მრავალი კულტურის, ენის, რწმენისა და ტრადიციის მეშვეობით. ეს მრავალფეროვნება არის საგანძური, რომელიც უნდა მოვაფრთხილდეთ და არა პრობლემა, რომელიც უნდა გადავჭრათ. არცერთი ცივილიზაცია თუ მსოფლმხედველობა არ ფლობს მთელ ჭეშმარიტებას. ჩვენ ვსწავლობთ ერთმანეთისგან და ჩვენი განსხვავებულობა ყველას გვამდიდრებს. ჭეშმარიტი ერთიანობა მოიცავს მრავალფეროვნებას და არ შლის მას.

#### მუხლი 5 — ზრუნვა დედამიწაზე

დედამიწა ასაზრდოებს ყოველგვარ სიცოცხლეს და იმსახურებს ჩვენს პატივისცემასა და ზრუნვას. ბუნებას აქვს ფასეულობა, რომელიც აღემატება მის სასარგებლო თვისებებს ადამიანებისთვის. ჩვენ ვართ სიცოცხლის ქსელის ნაწილი და არა მისგან განცალკევებულნი. კაცობრიობის ჯანმრთელობა და პლანეტის ჯანმრთელობა განუყოფელია.

#### მუხლი 6 — პასუხისმგებლობა მომავალი თაობების წინაშე

ჩვენ დედამიწას ვფლობთ მათთვის, ვინც ჩვენს შემდეგ მოვა. ყოველმა თაობამ უნდა გაითვალისწინოს თავისი არჩევანის შედეგები ჯერ არშობილ შთამომავლებზე. ჩვენ მოწოდებულნი ვართ ვიყოთ კარგი წინაპრები და დავტოვოთ სამყარო, რომელსაც შეუძლია სიცოცხლისა და იმედის შენარჩუნება.

#### მუხლი 7 — კაცობრიობის მოგზაურობა

კაცობრიობა იმყოფება განვითარების — მორალური, სოციალური და სულიერი — გზაზე და კვლავაც ხდება ის, რაც შეიძლება იყოს. თითოეული თაობა მემკვიდრეობით იღებს წინამორბედთა პროგრესსა და შეცდომებს და აქვს შესაძლებლობა წინ წავიდეს უფრო დიდი სამართლიანობის, სიბრძნისა და აყვავებისკენ. ეს საერთო მოგზაურობა აზრს სძენს ინდივიდუალურ ცხოვრებას და მოგვიწოდებს წვლილი შევიტანოთ რაღაც უფრო დიდში, ვიდრე ჩვენ ვართ.

---

ნაწილი II: ადამიანის ხასიათი და სწრაფვა

#### მუხლი 8 — სიკეთე

სიკეთე ყველაზე უნივერსალური სათნოებაა — გასაგები ბავშვებისთვის, დაფასებული ყველა კულტურის მიერ, საჭირო ყველასთვის. ყოველი ადამიანი მოწოდებულია იყოს კეთილი: იმოქმედოს რბილად, ყურადღებითა და ზრუნვით სხვების მიმართ. სიკეთის მცირე გამოვლინებები ინარჩუნებს ყოველდღიური ცხოვრების სტრუქტურას; მათი არარსებობა სამყაროს უხეშს და ცივს ხდის. საზოგადოებები უნდა ნერგავდნენ სიკეთეს თავიანთ წეს-ჩვეულებებში, ინსტიტუტებსა და განათლებაში.

#### მუხლი 9 — პატიოსნება და ჭეშმარიტება

პატიოსნება არის ნდობის საფუძველი, ხოლო ნდობა — საზოგადოების საფუძველი. ყოველი ადამიანი უნდა ესწრაფვოდეს იყოს მართალი სიტყვითა და საქმით — თქვას სიმართლე, შეასრულოს დაპირებები, ზუსტად წარმოაჩინოს საკუთარი თავი და სიტუაციები და უარყოს ტყუილი, მოტყუება და მანიპულაცია. ტყუილზე აგებული საზოგადოება ვერ იარსებებს. ისინი, ვინც სიმართლეს ამბობენ მაშინაც კი, როცა ეს რთულია, ყველასთვის სასარგებლო საქმეს აკეთებენ.

#### მუხლი 10 — პატივისცემა

ყოველი ადამიანი იმსახურებს პატივისცემით მოპყრობას — აღიარებას, მოსმენას და სერიოზულად მიღებას. პატივისცემა არ მოითხოვს შეთანხმებას; ის მოითხოვს სხვისი ღირსების აღიარებას. უპატივცემულობა, ზიზღი და დეჰუმანიზაცია სისასტიკის თესლია. საზოგადოებები უნდა უწყობდნენ ხელს ურთიერთპატივისცემის კულტურას ყველა განსხვავების მიუხედავად.

#### მუხლი 11 — ადამიანი, როგორც შემოქმედი

ყოველი ადამიანი იბადება შემოქმედების, წარმოსახვის, მშენებლობისა და სამყაროში უნიკალური წვლილის შეტანის უნარით. ეს შემოქმედებითი სული არსებითია ადამიანის ღირსებისთვის. საზოგადოებებმა უნდა განავითარონ კრეატიულობა, შექმნან შესაძლებლობები მნიშვნელოვანი მუშაობისა და თვითგამოხატვისთვის და აღიარონ, რომ ყოველ ადამიანს აქვს ნიჭი, რომელიც უნდა შესთავაზოს სხვებს.

#### მუხლი 12 — თვითღირებულება და იდენტობა

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება განივითაროს თვითღირებულების ჯანსაღი გრძნობა, რომელიც მომდინარეობს შიგნიდან და არა მხოლოდ გარეგანი აღიარებისგან. განათლებამ და კულტურამ ხელი უნდა შეუწყოს თვითპატივისცემას, რომელიც დაფუძნებულია ხასიათზე, ძალისხმევასა და წვლილზე და არა სხვებზე ბატონობაზე. თითოეული ადამიანის უნიკალური იდენტობა, პერსპექტივა და გზა უნდა იყოს პატივცემული.

#### მუხლი 13 — ცნობისმოყვარეობა და ჭეშმარიტების ძიება

გაგების სურვილი ფუნდამენტურია ადამიანისთვის. ყოველ ადამიანს აქვს უფლება და პასუხისმგებლობა ეძიოს ჭეშმარიტება ღია გონებით, დასვას კითხვები, ისწავლოს და გაიზარდოს მთელი ცხოვრების განმავლობაში. საზოგადოებები უნდა ახალისებდნენ ცნობისმოყვარეობას, იცავდნენ პატიოსან კვლევას და პატივს სცემდნენ მათ, ვინც ცოდნას სიბრძნის სამსახურში ეძებს.

#### მუხლი 14 — სამართლიანობა ემპათიით

სამართლიანობის ძიება უნდა წარიმართოს ემპათიით — სხვების გრძნობების გაგებისა და გაზიარების უნარით. სამართლიანობა თანაგრძნობის გარეშე ხდება სისასტიკე; თანაგრძნობა სამართლიანობის გარეშე კი ხელს უწყობს ბოროტებას. ყოველი ადამიანი მოწოდებულია დაიცვას ის, რაც სწორია, და ამავე დროს ეცადოს გაუგოს მათაც კი, ვისაც არ ეთანხმება.

#### მუხლი 15 — ჯანსაღი სწრაფვა

ადამიანები ბუნებრივად ესწრაფვიან ზრდას, გაუმჯობესებასა და წარმატებას. ჯანსაღი კონკურენცია, რომელიც ამაღლებს შედეგებს, შთააგონებს სრულყოფილებას და პატივს სცემს მეტოქეებს, წასახალისებელია. თუმცა, კონკურენციამ არასოდეს უნდა გაამართლოს სისასტიკე, ექსპლუატაცია ან სხვების განადგურება. სხვების დაზარალებით მიღწეული წარმატება არ არის ჭეშმარიტი წარმატება. მიზანია არა სხვების დამარცხება, არამედ საკუთარი თავის განვითარება და საერთო საქმეში წვლილის შეტანა.

#### მუხლი 16 — ინდივიდუალურობა და კუთვნილება

ყოველი ადამიანი უნიკალური და განუმეორებელია, გამორჩეული ნიჭით, პერსპექტივითა და წვლილით. ეს ინდივიდუალურობა უნდა წახალისდეს და არა დაითრგუნოს. ამავდროულად, ადამიანები ყვავის საზოგადოებაში და ურთიერთკავშირში. დაძაბულობა ინდივიდუალურობასა და კუთვნილებას შორის უნდა იქნას შენარჩუნებული და არა გადაჭრილი — ორივე არსებითია სრულყოფილი ადამიანობისთვის.

#### მუხლი 17 — აღფრთოვანება და სილამაზე

ადამიანებს აქვთ მოწიწების უნარი — სილამაზით, იდუმალებითა და არსებობის უზარმაზარი მასშტაბით აღფრთოვანების უნარი. ეს თვისება არის საჩუქარი, რომელიც უნდა განვითარდეს და არა სისუსტე, რომელიც უნდა დაიძლიოს. ხელოვნება, ბუნება, მუსიკა, ისტორიები და ჭვრეტა კვებავს სულს. საზოგადოებები უნდა იცავდნენ სივრცეებს სილამაზისთვის, სიჩუმისა და ფიქრისთვის და არ უნდა დაიყვანონ ადამიანის სიცოცხლე მხოლოდ პროდუქტიულობამდე და მოხმარებამდე.

#### მუხლი 18 — ბალანსი და მთლიანობა

აყვავებული ცხოვრება მოითხოვს ბალანსს: ამბიციასა და კმაყოფილებას შორის, თვითგაუმჯობესებასა და საკუთარი თავის მიღებას შორის, მუშაობასა და დასვენებას შორის, გაცემასა და მიღებას შორის. "მეტის" დაუღალავი ძიება ლიმიტის გარეშე იწვევს სიცარიელეს. სიბრძნე მდგომარეობს იმაში, რომ იცოდე რა არის საკმარისი, იყო აწმყოში და იპოვო სიმშვიდე სწრაფვის პროცესში.

#### მუხლი 19 — სიხარული და ზეიმი

სიცოცხლე სიხარულით საცხოვრებლად არის შექმნილი. თამაში, იუმორი, ზეიმი და სიამოვნება არ არის ცხოვრების სერიოზული საქმეებიდან ყურადღების გადატანა — ისინი არსებითია ადამიანის აყვავებისთვის. საზოგადოებებმა უნდა შექმნან ადგილი დღესასწაულისთვის, დასვენებისა და არსებობით ტკბობისთვის. სიხარულის გარეშე ცხოვრება დაკნინებულია, რაც არ უნდა მოვალეობის შემსრულებელი იყოს იგი.

#### მუხლი 20 — იმედი

იმედი არის სათნოება, რომელიც ყველა სხვა სათნოებას შესაძლებელს ხდის. ეს არის რწმენა იმისა, რომ ძალისხმევას აქვს მნიშვნელობა, რომ მომავალი შეიძლება იყოს უკეთესი, რომ სიკეთე არ არის ამაო. იმედის გარეშე სიმამაცე ქრება და მოქმედება წყდება. ყოველ ადამიანს აქვს იმედის საფუძვლის უფლება და პასუხისმგებლობა სხვებში იმედის შენარჩუნებაზე. სასოწარკვეთა არ არის რეალიზმი; ეს არის დანებება.

---

ნაწილი III: მორალური ხასიათი და სოციალური პასუხისმგებლობა

#### მუხლი 21 — პასუხისმგებლობა სხვების წინაშე

ყოველ ადამიანს აქვს მოვალეობა საკუთარი შესაძლებლობების ფარგლებში წვლილი შეიტანოს თავისი თემის კეთილდღეობაში. ისინი, ვისაც მეტი საშუალება აქვთ, უფრო დიდ პასუხისმგებლობას ატარებენ გაჭირვებულთა დასახმარებლად. სოლიდარობა დაუცველებთან, ტანჯულებთან და მარგინალიზებულებთან მორალური სიმწიფის ნიშანია. არავინ, ვისაც დახმარება შეუძლია, არ უნდა იდგეს უქმად, როცა სხვები იტანჯებიან.

#### მუხლი 22 — წვლილის შეტანა ექსპლუატაციის გარეშე

აყვავებული საზოგადოებაა ის, სადაც ყოველი ადამიანი მაქსიმალურად იყენებს თავის შესაძლებლობებს სხვებზე არასამართლიანი უპირატესობის მოპოვების გარეშე. იმაზე მეტის აღება, რაც გეკუთვნის, სხვისი შრომის ან ნდობის ექსპლუატაცია, ან საკუთარი თავის დაწინაურება საერთო კეთილდღეობის ხარჯზე, არღვევს სოციალურ ქსოვილს. მიზანი არის არა პირადი სარგებელი, არამედ ორმხრივი აყვავება. როდესაც ყველა შეაქვს წვლილი და არავინ ეწევა ექსპლუატაციას, ყველა წარმატებულია.

#### მუხლი 23 — მთლიანობა (კეთილსინდისიერება)

მთლიანობა ნიშნავს იყო ერთიანი — იგივე ადამიანი პირად ცხოვრებაში, რაც საჯაროდ, მოქმედებდე შენი ფასეულობების შესაბამისად მაშინაც კი, როცა არავინ გიყურებს. კეთილსინდისიერი ადამიანი ასრულებს დაპირებებს, პატივს სცემს ვალდებულებებს და მისი ნდობა შეიძლება. საზოგადოებები ფუნქციონირებენ მხოლოდ მაშინ, როდესაც ადამიანების უმეტესობა უმეტესწილად კეთილსინდისიერად მოქმედებს.

#### მუხლი 24 — მადლიერება და თავმდაბლობა

კარგი ცხოვრება მოიცავს მადლიერებას — იმის დაფასებას, რაც მივიღეთ ოჯახისგან, საზოგადოებისგან, ბუნებისგან და ჩვენი წინაპრებისგან. მადლიერება არის ანტიდოტი ამპარტავნებისა; ის ცვლის იმას, თუ როგორ ვხედავთ სამყაროს და ჩვენს ადგილს მასში. თავმდაბლობა აღიარებს ჩვენი ცოდნის საზღვრებს, სხვების წვლილს ჩვენს წარმატებაში და ჩვენს დამოკიდებულებას ძალებზე, რომლებიც ჩვენს კონტროლს მიღმაა. მადლიერება და თავმდაბლობა ერთად გვიხსნის გზას სიბრძნისკენ და გვიცავს ქედმაღლობისგან.

#### მუხლი 25 — რესურსების მართვა

რესურსები — იქნება ეს პირადი, თემობრივი თუ ბუნებრივი — გონივრულად უნდა იქნას გამოყენებული და არა გაფლანგული ან დაგროვილი. ფლანგვა არის დანაშაული მათ წინაშე, ვისაც ნაკლები აქვს და ვინც ჩვენს შემდეგ მოვა. ყველამ უნდა იცხოვროს თავისი შესაძლებლობების ფარგლებში და საერთო რესურსებს მოეპყროს როგორც ნდობით მინდობილს და არა როგორც საკუთრებას ექსპლუატაციისთვის.

#### მუხლი 26 — კეთილი ნების ბოროტად გამოუყენებლობა

სხვების დიდსულოვნება და ნდობა არ უნდა იქნას გამოყენებული პირადი სარგებლისთვის. მათ, ვინც იღებს დახმარებას, აკისრიათ პასუხისმგებლობა გამოიყენონ იგი კარგად და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, თავადაც დაეხმარონ სხვებს. სიკეთის, ქველმოქმედების ან საზოგადოებრივი სიკეთეების ბოროტად გამოყენება ეგოისტური მიზნებისთვის არის სოციალური კავშირის ღალატი. თავისუფლება დამოკიდებულია იმაზე, რომ ადამიანების უმეტესობა უმეტესწილად კეთილსინდისიერად მოქმედებდეს.

#### მუხლი 27 — სიმამაცე და მორალური მრწამსი

კარგად ცხოვრება მოითხოვს სიმამაცეს — მზადყოფნას დაიცვა ჭეშმარიტება და სამართლიანობა მაშინაც კი, როცა ეს ძვირად გიჯდება, თქვა სათქმელი მაშინ, როცა დუმილი უფრო ადვილი იქნებოდა, და იმოქმედო სწორად ზეწოლისა თუ შიშის წინაშე. მორალური სიმხდალე გზას უხსნის ბოროტებას. ყოველი ადამიანი მოწოდებულია ყოველდღიური კეთილსინდისიერების წყნარი სიმამაცისკენ და, საჭიროების შემთხვევაში, საჯარო სიმამაცისკენ.

#### მუხლი 28 — მიტევება

მიტევების უნარი — სხვებისა და საკუთარი თავის მიმართ — არსებითია განკურნებისა და წინსვლისთვის. წყენის გულში ჩადება წამლავს მას, ვინც მას ატარებს. მიტევება არ ნიშნავს დავიწყებას, გამართლებას ან სამართლიანობაზე უარის თქმას; ეს ნიშნავს უკმაყოფილების მარწუხებისგან გათავისუფლებას და შერიგების შესაძლებლობის გახსნას. მიტევების გარეშე ჭრილობები არასოდეს შუშდება და ზიანის ციკლი გრძელდება.

#### მუხლი 29 — მსახურება და წვლილი

აზრიანი ცხოვრება მხოლოდ იმაში არ არის, რასაც ვიღებთ, არამედ იმაშიც, რასაც გავცემთ. სხვების მსახურება — ოჯახის, თემისა და ფართო სამყაროს წინაშე — არის ღრმა კმაყოფილებისა და მიზანდასახულობის წყარო. ვინც ემსახურება, აღმოაჩენს, რომ გაცემა ამდიდრებს გამცემს. საზოგადოებები პატივს უნდა სცემდნენ მათ, ვინც ემსახურება სხვებს და უნდა ნერგავდნენ ყველაში იმის გაგებას, რომ ჩვენ აქ ვართ არა მხოლოდ საკუთარი თავისთვის, არამედ ერთმანეთისთვის.

---

ნაწილი IV: ერთიანობა და მშვიდობა

#### მუხლი 30 — გაერთიანება დაყოფის ნაცვლად

კაცობრიობის მომავალი დამოკიდებულია ჩვენს უნარზე, გავერთიანდეთ და არა დავიშალოთ. ძალები, რომლებიც გვყოფს — ტრაიბალიზმი, ცრურწმენა, დემაგოგია, სხვისი შიში — საფრთხეს უქმნის ჩვენს საერთო კეთილდღეობას და გამოიწვია ისტორიის უდიდესი სისასტიკეები. ყოველი ადამიანი მოწოდებულია გაუძლოს ცდუნებას, დაინახოს სამყარო როგორც "ჩვენ მათ წინააღმდეგ", ეძიოს საერთო ენა განსხვავებების მიუხედავად და ააგოს ხიდები და არა კედლები. ერთიანობა არ ნიშნავს ერთფეროვნებას; ის ნიშნავს ჩვენი საერთო ჰუმანურობის აღიარებას ყველა განსხვავების მიღმა.

#### მუხლი 31 — ტრაიბალიზმისა და "გაუცხოების" უარყოფა

ტენდენცია კაცობრიობის დაყოფისა "ჩვენებად" და "სხვებად" — და მათ დეჰუმანიზაციისა, ვინც მიჩნეულია "სხვად" — არის ცრურწმენის, დევნისა და გენოციდის საფუძველი. ყოველმა ადამიანმა უნდა აღკვეთოს ეს ტენდენცია საკუთარ თავში და დაუპირისპირდეს მას თავის საზოგადოებაში. არცერთი ჯგუფი არ არის "დაბალი რანგის". არცერთი ხალხი არ არის ზედმეტი. უცხო, უცხოელი, ის, ვინც განსხვავებულია — ისინიც სრულფასოვანი ადამიანები არიან და სრულად იმსახურებენ ღირსებას.

#### მუხლი 32 — გლობალური მოქალაქეობა

ყოველი ადამიანი არის მსოფლიოს მოქალაქე, ისევე როგორც თავისი თემისა და ერისა. ეს გლობალური მოქალაქეობა არ ცვლის სხვა იდენტობებს, არამედ ავსებს მათ. ჩვენი დროის გამოწვევები — კლიმატის ცვლილება, პანდემიები, ბირთვული იარაღი, ხელოვნური ინტელექტი — მოითხოვს ფიქრს და მოქმედებას, როგორც ერთიანი კაცობრიობა. პატრიოტიზმი და გლობალური პასუხისმგებლობა არ ეწინააღმდეგება ერთმანეთს; ორივე შეიძლება ერთად არსებობდეს. ადამიანური საზოგადოების ევოლუცია მიგვითითებს მორალური ზრუნვის მზარდ წრეებზე.

#### მუხლი 33 — მშვიდობა

მშვიდობა უფრო მეტია, ვიდრე ომის არარსებობა; ეს არის სამართლიანობის, უსაფრთხოებისა და ადამიანის აყვავებისთვის საჭირო პირობების არსებობა. ყოველ ადამიანს აქვს მშვიდობიან გარემოში ცხოვრების უფლება. საზოგადოებებმა კონფლიქტები უნდა გადაჭრან დიალოგის, მოლაპარაკებებისა და სამართლებრივი საშუალებების მეშვეობით. ძალადობა უნდა იყოს უკიდურესი ზომა, შეზღუდული მორალური ჩარჩოებით. ისინი, ვინც მშვიდობისთვის შრომობენ — ვინც არიგებენ მტრებს, ვინც აცხრობენ კონფლიქტებს, ვინც ამყარებენ ურთიერთგაგებას — ასრულებენ წმინდა საქმეს.

---

ნაწილი V: პიროვნების უფლებები

#### მუხლი 34 — თანასწორობა

ყველა ადამიანი იბადება თავისუფალი და თანასწორი თავისი ღირსებითა და უფლებებით. ყოველ ადამიანს, ყოველგვარი განსხვავების გარეშე — მათ შორის რასის, კანის ფერის, სქესის, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური თუ სხვა მრწამსის, ეროვნული თუ სოციალური წარმოშობის, ქონებრივი, დაბადების თუ სხვა სტატუსის მიუხედავად — აქვს ამ ქარტიით გათვალისწინებული სრული დაცვის უფლება.

#### მუხლი 35 — სიცოცხლე, თავისუფლება და უსაფრთხოება

ყოველ ადამიანს აქვს სიცოცხლის, თავისუფლებისა და პიროვნული ხელშეუხებლობის უფლება. არავინ უნდა დაექვემდებაროს წამებას ან სასტიკ, არაადამიანურ ან დამამცირებელ მოპყრობას. არავინ უნდა იმყოფებოდეს მონობაში ან იძულებით მორჩილებაში. არავის არ უნდა აღეკვეთოს სიცოცხლე ან თავისუფლება თვითნებურად.

#### მუხლი 36 — აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლება

ყოველ ადამიანს აქვს აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლების უფლება. ეს მოიცავს თავისუფლებას გქონდეს ნებისმიერი რწმენა ან არ გქონდეს იგი, შეიცვალო რწმენა და აღასრულო შენი რწმენა ღვთისმსახურების, სწავლების, წესებისა და რიტუალების მეშვეობით. არავინ უნდა იყოს იძულებული რწმენის საკითხებში.

#### მუხლი 37 — გამოხატვისა და ინფორმაციის თავისუფლება

ყოველ ადამიანს აქვს გამოხატვის თავისუფლების უფლება, რაც მოიცავს თავისუფლებას ეძიოს, მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია და იდეები. ეს მოიცავს პრესის თავისუფლებას და კომუნიკაციის ყველა ფორმას. ამ თავისუფლებებს თან ახლავს პასუხისმგებლობა და ისინი შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ კანონით, სხვათა უფლებების ან არსებითი საზოგადოებრივი ინტერესების დასაცავად.

#### მუხლი 38 — შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება

ყოველ ადამიანს აქვს მშვიდობიანი შეკრებისა და გაერთიანებების შექმნისა და მათში გაწევრიანების უფლება, მათ შორის საკუთარი ინტერესების დასაცავად. არავინ შეიძლება იყოს იძულებული გაწევრიანდეს რომელიმე გაერთიანებაში.

#### მუხლი 39 — დემოკრატიული მონაწილეობა

ხელისუფლების უფლებამოსილება ემყარება ხალხის ნებას. ყოველ ადამიანს აქვს უფლება მონაწილეობა მიიღოს მართვაში, უშუალოდ ან თავისუფლად არჩეული წარმომადგენლების მეშვეობით, და მისცეს ხმა სამართლიან არჩევნებში საყოველთაო და თანასწორი საარჩევნო უფლების საფუძველზე. ახალგაზრდებს აქვთ უფლება ჰქონდეთ გადამწყვეტი ხმა მათ მომავალზე მოქმედ გადაწყვეტილებებში.

#### მუხლი 40 — სამართლიანობა და ჯეროვანი სამართლებრივი პროცესი

ყველა ადამიანი თანასწორია კანონის წინაშე. ყველას აქვს უფლება მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ სამართლიან მოპყრობაზე, უდანაშაულობის პრეზუმფციაზე ბრალის დამტკიცებამდე, იურიდიულ კონსულტაციაზე და ეფექტურ დაცვაზე უფლებების დარღვევის შემთხვევაში. არავინ უნდა დაექვემდებაროს თვითნებურ დაპატიმრებას ან დაკავებას.

#### მუხლი 41 — პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა

ყოველ ადამიანს აქვს პირადი ცხოვრების, ოჯახის, საცხოვრებლისა და კომუნიკაციების ხელშეუხებლობის უფლება. ეს უფლება ვრცელდება პერსონალური ინფორმაციისა და მონაცემების დაცვაზეც. არავინ უნდა დაექვემდებაროს თვითნებურ თვალთვალს ან ჩარევას მის პირად საქმეებში.

#### მუხლი 42 — გადაადგილების თავისუფლება

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად გადაადგილდეს და აირჩიოს საცხოვრებელი ადგილი. ყველას აქვს უფლება დატოვოს ნებისმიერი ქვეყანა და დაბრუნდეს თავის ქვეყანაში. ყველას აქვს უფლება ეძიოს თავშესაფარი დევნისგან. ასევე, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება დარჩეს თავის სამშობლოში.

#### მუხლი 43 — ოჯახი და საზოგადოება

ოჯახი, თავისი სხვადასხვა ფორმით, არის საზოგადოების ფუნდამენტური ერთეული, რომელიც იმსახურებს დაცვას. სრულწლოვანებს აქვთ უფლება დაქორწინდნენ თავისუფალი და სრული თანხმობით და შექმნან ოჯახი. ბავშვებს აქვთ ზრუნვის, დაცვისა და ოჯახური კავშირების უფლება. თემებს აქვთ უფლება შეინარჩუნონ თავიანთი ცხოვრების წესი და სოციალური კავშირები.

---

ნაწილი VI: ხალხთა უფლებები

#### მუხლი 44 — თვითგამორკვევა

ყველა ხალხს აქვს უფლება განსაზღვროს საკუთარი ბედი, აირჩიოს თავისი პოლიტიკური სტატუსი და განახორციელოს თავისი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარება. არცერთ ხალხს არ უნდა წაერთვას არსებობის საკუთარი საშუალებები ან უფლება ჩამოაყალიბოს საკუთარი მომავალი.

#### მუხლი 45 — უმცირესობები და განსხვავებული თემები

ეთნიკურ, რელიგიურ, ლინგვისტურ ან კულტურულ უმცირესობებს მიკუთვნებულ პირებს აქვთ უფლება ისარგებლონ საკუთარი კულტურით, აღასრულონ საკუთარი რელიგია და გამოიყენონ საკუთარი ენა. ყველა განსხვავებული თემის იდენტობა და აყვავება უნდა იყოს დაცული. როდესაც გადაწყვეტილებები მნიშვნელოვნად მოქმედებს თემის მიწებზე, რესურსებზე ან ცხოვრების წესზე, მოპოვებული უნდა იყოს ამ თემის თავისუფალი, წინასწარი და ინფორმირებული თანხმობა.

#### მუხლი 46 — სიმართლე და შერიგება

იქ, სადაც მძიმე დანაშაულები იქნა ჩადენილი, ხალხებს აქვთ სიმართლის ცოდნის, აღიარებისა და განკურნების შესაძლებლობის უფლება. სამართლიანობა მოიცავს არა მხოლოდ პასუხისმგებლობას, არამედ შერიგებასაც. მშვიდობიანი მომავლის მშენებლობა მოითხოვს წარსულთან პატიოსან ანგარიშსწორებას.

---

ნაწილი VII: სოციალური და ეკონომიკური უფლებები

#### მუხლი 47 — ცხოვრების ადეკვატური სტანდარტი

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება ცხოვრების ისეთ სტანდარტზე, რომელიც ადეკვატურია ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობისთვის, მათ შორის საკვებზე, წყალზე, ტანსაცმელზე, საცხოვრებელზე და აუცილებელ მომსახურებაზე. ყველას აქვს უსაფრთხოების უფლება მათ კონტროლს მიღმა არსებული საჭიროების დროს. არავინ უნდა იყოს მშიერი ან უსახლკარო სიუხვის სამყაროში.

#### მუხლი 48 — შრომა

ყოველ ადამიანს აქვს შრომის, სამართლიანი პირობების, სამართლიანი ანაზღაურებისა და ექსპლუატაციისგან დაცვის უფლება. მშრომელებს აქვთ გაერთიანებისა და კოლექტიური მოლაპარაკებების უფლება. ყველას აქვს დასვენების, თავისუფალი დროისა და სამუშაო საათების გონივრული შეზღუდვის უფლება. იძულებითი შრომა აკრძალულია.

#### მუხლი 49 — განათლება

ყოველ ადამიანს აქვს განათლების უფლება. განათლებამ ხელი უნდა შეუწყოს ადამიანის პიროვნების სრულ განვითარებას, კრიტიკული აზროვნებისა და კრეატიულობის ჩამოყალიბებას, უფლებებისა და მრავალფეროვნების პატივისცემის განმტკიცებას და ყველა ხალხს შორის ურთიერთგაგების ხელშეწყობას. დაწყებითი განათლება უნდა იყოს უფასო და სავალდებულო; შემდგომი განათლება კი თანდათანობით ხელმისაწვდომი უნდა გახდეს ყველასთვის.

#### მუხლი 50 — ჯანმრთელობა

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება ფიზიკური და ფსიქიკური ჯანმრთელობის მაქსიმალურად მიღწევად სტანდარტზე. ეს მოიცავს ხელმისაწვდომობას ჯანდაცვაზე, აუცილებელ მედიკამენტებზე, სუფთა წყალზე, ადეკვატურ კვებასა და ჯანსაღ საცხოვრებელ პირობებზე. ფსიქიკურ ჯანმრთელობას ფიზიკური ჯანმრთელობის თანაბარი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს.

#### მუხლი 51 — კულტურა და მეცნიერება

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება მონაწილეობა მიიღოს კულტურულ ცხოვრებაში, დატკბეს ხელოვნებით და ისარგებლოს სამეცნიერო პროგრესის მიღწევებით. ტრადიციული ცოდნა და კულტურული მემკვიდრეობა უნდა იყოს პატივცემული და დაცული. ადამიანის შემოქმედებისა და აღმოჩენების ნაყოფი საბოლოო ჯამში მთელ კაცობრიობას ეკუთვნის.

#### მუხლი 52 — სამართლიანი ეკონომიკური წესრიგი

ეკონომიკა უნდა ემსახურებოდეს ადამიანის კეთილდღეობასა და პლანეტის ჯანმრთელობას და არა მხოლოდ სიმდიდრის დაგროვებას. ვაჭრობა და ფინანსები უნდა იყოს სამართლიანი და გამჭვირვალე. ყველა ხალხს აქვს სუვერენიტეტი თავის ბუნებრივ რესურსებზე. ეკონომიკური შეთანხმებები, რომლებიც აბერწებს სიღარიბეს ან ექსპლუატაციას, უსამართლოა.

---

ნაწილი VIII: უფლებები ციფრულ ეპოქაში

#### მუხლი 53 — წვდომა საინფორმაციო ტექნოლოგიებზე

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება ჰქონდეს წვდომა ციფრულ ტექნოლოგიებსა და საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურაზე, რაც აუცილებელია თანამედროვე საზოგადოებაში მონაწილეობისთვის. საინფორმაციო ეპოქის სარგებელი ფართოდ უნდა იყოს გაზიარებული, ხოლო წვდომის ბარიერები — თანდათან დაძლეული.

#### მუხლი 54 — მონაცემთა დაცვა

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება იყოს დაცული მისი პერსონალური მონაცემები. პერსონალური ინფორმაციის შეგროვება და გამოყენება უნდა იყოს გამჭვირვალე, შემოფარგლული ლეგიტიმური მიზნებით და ეფუძნებოდეს გააზრებულ თანხმობას. ყველას აქვს უფლება იცოდეს, რა მონაცემები ინახება მათ შესახებ და მოითხოვოს არაზუსტი ან არასაჭირო მონაცემების გასწორება ან წაშლა.

#### მუხლი 55 — თავისუფლება უკანონო თვალთვალისგან

არცერთი ადამიანი არ უნდა დაექვემდებაროს თვითნებურ ან უკანონო თვალთვალს. კომუნიკაციების ან აქტივობების მონიტორინგი უნდა იყოს ნებადართული კანონით, აუცილებელი, პროპორციული და დაქვემდებარებული დამოუკიდებელ ზედამხედველობას. პირადი კომუნიკაციის უფლება დაცული უნდა იყოს.

#### მუხლი 56 — გამჭვირვალობა ავტომატიზებულ გადაწყვეტილებებში

როდესაც ავტომატიზებული სისტემები იღებენ ან გავლენას ახდენენ გადაწყვეტილებებზე, რომლებიც მნიშვნელოვნად მოქმედებს ადამიანების ცხოვრებაზე, დაზარალებულებს აქვთ უფლება გაიგონ, როგორ იქნა მიღებული ასეთი გადაწყვეტილებები, მოითხოვონ ადამიანის მიერ გადახედვა და ეფექტური გასაჩივრება. არავინ უნდა დაექვემდებაროს დისკრიმინაციას ალგორითმული სისტემების მიერ.

---

ნაწილი IX: ტექნოლოგია კაცობრიობის სამსახურში

#### მუხლი 57 — ტექნოლოგიის სახელმძღვანელო პრინციპები

ტექნოლოგია უნდა ემსახურებოდეს კაცობრიობას და არა ბატონობდეს მასზე. ძლიერი ტექნოლოგიები, მათ შორის ხელოვნური ინტელექტი, უნდა განვითარდეს და გამოიყენებოდეს ისე, რომ პატივს სცემდეს ადამიანის ღირსებას, ინარჩუნებდეს ადამიანის ქმედითუნარიანობას, უზრუნველყოფდეს სამართლიანობასა და გამჭვირვალობას, აწესებდეს პასუხისმგებლობას და იცავდეს ზიანისგან. ისინი, ვინც ქმნიან და ნერგავენ ტექნოლოგიებს, აგებენ პასუხს მათ შედეგებზე.

#### მუხლი 58 — ადამიანის კონტროლი კრიტიკულ გადაწყვეტილებებზე

გადაწყვეტილებები, რომლებსაც აქვთ უმნიშვნელოვანესი შედეგები ადამიანის სიცოცხლესა და კეთილდღეობაზე, უნდა დარჩეს ადამიანის მნიშვნელოვანი კონტროლის ქვეშ. მანქანებს არ უნდა მიეცეთ ავტონომიური ძალაუფლება სიცოცხლესა და სიკვდილზე. ადამიანის განსჯა, სიბრძნე და მორალური პასუხისმგებლობა ვერ გადაეცემა სისტემებს, რომლებსაც ისინი არ გააჩნიათ.

#### მუხლი 59 — დაცვა ტექნოლოგიური ზიანისგან

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება იყოს დაცული ტექნოლოგიებისგან, რომლებიც შექმნილია მანიპულირებისთვის, მოტყუებისთვის ან ადამიანის სისუსტეების ექსპლუატაციისთვის. განსაკუთრებული დაცვა უნდა მიეცეთ ბავშვებსა და სხვა დაუცველ პირებს. როდესაც ტექნოლოგიები სერიოზულ რისკებს შეიცავს, მათი დანერგვისას სიფრთხილე უნდა იყოს წამყვანი პრინციპი.

#### მუხლი 60 — ადამიანური კავშირის შენარჩუნება

ტექნოლოგიამ ხელი უნდა შეუწყოს და არა ჩაანაცვლოს მნიშვნელოვანი ადამიანური ურთიერთობები და საზოგადოება. აუცილებელ მომსახურებებში, რომლებიც გავლენას ახდენს ადამიანის კეთილდღეობაზე, ადამიანური ინტერაქციის შესაძლებლობა შენარჩუნებული უნდა იყოს. აღიარებული უნდა იყოს ადამიანის ყოფნის, ემპათიისა და ზრუნვის შეუნაცვლებელი ფასეულობა.

---

ნაწილი X: ცოცხალი დედამიწა

#### მუხლი 61 — ჯანსაღ გარემოზე უფლება

ყოველ ადამიანს აქვს უფლება სუფთა, ჯანსაღ და მდგრად გარემოზე, მათ შორის სუფთა ჰაერზე, უსაფრთხო წყალზე, ჯანსაღ ეკოსისტემებსა და სტაბილურ კლიმატზე. გარემოს დეგრადაცია, რომელიც საფრთხეს უქმნის ადამიანის ჯანმრთელობასა და კეთილდღეობას, უნდა იქნას აღკვეთილი და გამოსწორებული.

#### მუხლი 62 — ბუნების პატივისცემა

ბუნებრივ სამყაროს აქვს ფასეულობა, რომელიც აღემატება მის სარგებლიანობას ადამიანებისთვის და ის იმსახურებს პატივისცემასა და დაცვას. ეკოსისტემები, სახეობები და სიცოცხლის ქსელი უნდა იყოს შენარჩუნებული და, დაზიანების შემთხვევაში, აღდგენილი. მათ, ვინც დამოკიდებულნი არიან მიწაზე და ზრუნავენ მასზე, უნდა ჰქონდეთ ხმა მისი მართვის საკითხებში.

#### მუხლი 63 — კლიმატის სტაბილურობა

სტაბილური კლიმატი არსებითია ადამიანის ცივილიზაციისა და სიცოცხლის აყვავებისთვის. ყველა ხალხი იზიარებს პასუხისმგებლობას კლიმატის სისტემის დაცვაზე; მათ, ვისაც ყველაზე დიდი წვლილი მიუძღვით მის დარღვევაში და ვისაც აქვთ მეტი შესაძლებლობა, უფრო დიდი ვალდებულება აკისრიათ. კლიმატის დაცვისა და ადაპტაციის ტვირთი სამართლიანად უნდა განაწილდეს.

#### მუხლი 64 — მდგრადი განვითარება

განვითარებამ უნდა დააკმაყოფილოს აწმყო საჭიროებები ისე, რომ საფრთხე არ შეუქმნას მომავალი თაობების უნარს, დაიკმაყოფილონ საკუთარი საჭიროებები. ეკონომიკური კეთილდღეობა, სოციალური კეთილდღეობა და გარემოს დაცვა განუყოფელი და ურთიერთგამაძლიერებელია. ყველა ხალხს აქვს უფლება განახორციელოს განვითარება საკუთარი ფასეულობებისა და გარემოებების შესაბამისად.

---

ნაწილი XI: იმპლემენტაცია

#### მუხლი 65 — სახელმწიფოების პასუხისმგებლობა

სახელმწიფოებს აკისრიათ ძირითადი პასუხისმგებლობა პატივი სცენ, დაიცვან და შეასრულონ ამ ქარტიით გათვალისწინებული უფლებები. მათ უნდა უზრუნველყონ ეფექტური საშუალებები დარღვევების გამოსასწორებლად და თანდათანობით მოახდინონ ყველა უფლების რეალიზება თავიანთი შესაძლებლობების ფარგლებში. სახელმწიფოებმა საერთაშორისო დონეზე უნდა ითანამშრომლონ იმ გამოწვევების გადასაჭრელად, რომლებსაც ვერცერთი ერი დამოუკიდებლად ვერ გაუმკლავდება.

#### მუხლი 66 — ინსტიტუტების პასუხისმგებლობა

კორპორაციებმა, ორგანიზაციებმა და ყველა სახის ინსტიტუტმა პატივი უნდა სცენ ადამიანის უფლებებსა და გარემოს თავიანთ საქმიანობაში. მათ უნდა იმოქმედონ გამჭვირვალედ, აღკვეთონ ზიანი და აგონ პასუხი მათ მიერ მიყენებული ზიანისთვის. ძალაუფლება გულისხმობს პასუხისმგებლობას.

#### მუხლი 67 — უფლებების შეზღუდვა

უფლებები შეიძლება შეიზღუდოს მხოლოდ კანონით დადგენილი წესით, მხოლოდ სხვათა უფლებების ან არსებითი საზოგადოებრივი ინტერესების დასაცავად და მხოლოდ დასახული მიზნის პროპორციულად. გარკვეული ფუნდამენტური უფლებები — მათ შორის წამებისგან, მონობისგან და სიცოცხლის თვითნებური აღკვეთისგან დაცვა — არასოდეს შეიძლება იქნას შეჩერებული არავითარ ვითარებაში.

#### მუხლი 68 — დაცვის საშუალებები და ანგარიშვალდებულება

ყოველ ადამიანს, ვისი უფლებებიც დაირღვა, აქვს ეფექტური დაცვის უფლება. უნდა არსებობდეს დამოუკიდებელი მექანიზმები საჩივრების მისაღებად, დარღვევების გამოსაძიებლად და ანგარიშვალდებულების უზრუნველსაყოფად. ისინი, ვინც ამხელენ დარღვევებს, დაცულნი უნდა იყვნენ.

#### მუხლი 69 — განათლება უფლებებისა და პასუხისმგებლობების შესახებ

უფლებებისა და პასუხისმგებლობების შესახებ ცოდნა უნდა გავრცელდეს განათლების მეშვეობით ყველა დონეზე და მთელი ცხოვრების განმავლობაში. ყოველ ადამიანს უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა გაეცნოს ამ ქარტიას და ისწავლოს მისი პრინციპებით ცხოვრება. ხასიათის ჩამოყალიბება და სამოქალაქო სათნოებები უნდა განვითარდეს ცოდნასთან ერთად.

#### მუხლი 70 — ინტერპრეტაცია

ამ ქარტიაში არაფერი არ უნდა იქნას განმარტებული ისე, რომ შეიზღუდოს ნებისმიერი უფლება, რომელიც სხვაგან უფრო სრულად არის დაცული, ან გამართლდეს ნებისმიერი ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს მასში გამოცხადებული უფლებების განადგურებას. ეს ქარტია უნდა იკითხებოდეს ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციასთან და ადამიანის ღირსების დამცავ სხვა დოკუმენტებთან ჰარმონიაში.

---

დასკვნითი დეკლარაცია

ეს ქარტია ეყრდნობა კაცობრიობის საერთო მორალურ მემკვიდრეობას:

* ოქროს წესს, რომელსაც ყველა დიდი ტრადიცია ასწავლის;

* ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციას და მას შემდეგ მიღებულ საერთაშორისო პაქტებს;

* სამართლიანობისკენ სწრაფული ერების კონსტიტუციებსა და ქარტიებს;

* მკვიდრი ხალხების სიბრძნეს, რომლებიც ბუნებასთან ჰარმონიაში ცხოვრობდნენ;

* მსოფლიო რელიგიებისა და ფილოსოფიების წმინდა ტექსტებსა და ეთიკურ სწავლებებს;

* ფსიქოლოგიის, ფილოსოფიისა და ადამიანური გამოცდილების ხედვებს იმის შესახებ, თუ რა აძლევს ადამიანს აყვავების საშუალებას.

ჩვენ გთავაზობთ ამ ქარტიას არა როგორც საბოლოო სიტყვას, არამედ როგორც მოწვევას — დიალოგისთვის, ერთგულებისთვის და საერთო მოქმედებისთვის. ის საუბრობს იმაზე, რაც გვაერთიანებს და არა იმაზე, რაც გვყოფს. ის არ ეკუთვნის არცერთ ცალკეულ ერს, კულტურას თუ მრწამსს, არამედ ყველას, ვინც ადასტურებს თითოეული ადამიანის ღირსებას და ჩვენი საერთო სახლის ძვირფასობას.

ჩვენ ვართ ერთი ადამიანური ოჯახი ერთ პატარა პლანეტაზე. ჩვენი ბედი ერთმანეთთანაა დაკავშირებული. წინსვლის გზა არის არა დაყოფა, არამედ ერთიანობა; არა ექსპლუატაცია, არამედ წვლილი; არა სასოწარკვეთა, არამედ იმედი.

ეს ქარტია მოგვიწოდებს არა მხოლოდ ჩვენი უფლებების დაცვისკენ, არამედ იმგვარ ადამიანებად ჩამოყალიბებისკენ, რომლებიც პატივს სცემენ სხვების უფლებებს — სიკეთის, პატიოსნების, სიმამაცისა და სიბრძნის ადამიანებად. ადამიანებად, რომლებსაც შეაქვთ წვლილი ექსპლუატაციის გარეშე. ადამიანებად, რომლებიც აგებენ ხიდებს და არა კედლებს. ადამიანებად, რომლებიც იმ მოგზაურობის ღირსნი არიან, რომელზეც კაცობრიობა იმყოფება.

დაე, ამ ხედვამ წარგვიძღვეს სამყაროსკენ, სადაც ყოველ ადამიანს შეუძლია აყვავება, სადაც სამართლიანობა და მშვიდობა ერთმანეთს ხვდება, სადაც ადამიანის შემოქმედება ემსახურება საერთო კეთილდღეობას და სადაც კაცობრიობა ცხოვრობს ჰარმონიაში დედამიწასთან, რომელიც ყველას გვასაზრდოებს.

**გამოცხადებულია იმედითა და სოლიდარობით  

ყველა ხალხისთვის, აწმყოში და მომავალში  

როგორც ერთიანი ადამიანური ოჯახი**

---

ნაწილი მეორე: ვერსია მარტივი ენით

ზოგადი მკითხველისთვის

საყოველთაო ქარტია — მარტივი განმარტება

#### რა არის ეს დოკუმენტი?

ეს არის კაცობრიობის საერთო ფასეულობების ერთობლიობა. იგი აღწერს:

* როგორ იმსახურებს ყოველი ადამიანი მოპყრობას

* როგორი ადამიანები უნდა ვეცადოთ, რომ ვიყოთ

* როგორ უნდა მოვეპყროთ ერთმანეთს, ჩვენს თემებსა და ჩვენს პლანეტას

* რა უფლებები აქვს ყველას

* რა პასუხისმგებლობები მოჰყვება ამ უფლებებს

ის ეყრდნობა სიბრძნეს ყველა ძირითადი რელიგიიდან, ფილოსოფიიდან და კულტურიდან. მთავარი იდეა ძველი და უნივერსალურია: მოექეცი სხვებს ისე, როგორც გინდა, რომ მოგექცნენ.

#### მთავარი იდეები

**1. ჩვენ ვართ ერთი ადამიანური ოჯახი**

ყველა ჩვენი განსხვავების — კულტურის, ენის, რწმენის, ეროვნების — მიღმა ჩვენ საერთო ჰუმანურობა გვაერთიანებს. ჩვენ უფრო მეტად ვგავართ ერთმანეთს, ვიდრე განვსხვავდებით. ჩვენი მომავალი ამ ერთიანობის აღიარებაზეა დამოკიდებული.

**2. ყოველ ადამიანს აქვს ფასი**

თქვენ მნიშვნელოვანი ხართ. არა იმის გამო, თუ რას ფლობთ, რას მიაღწიეთ ან რას ამბობენ სხვები თქვენზე. თქვენ მნიშვნელოვანი ხართ იმიტომ, რომ ადამიანი ხართ. ამის წართმევა შეუძლებელია.

**3. იყავით კეთილი, პატიოსანი და პატივისცემით განწყობილი**

ეს მხოლოდ ლამაზი სიტყვები არ არის — ეს ნებისმიერი კარგი საზოგადოების საფუძველია. სიკეთე ცხოვრებას ასატანს ხდის. პატიოსნება ნდობას შესაძლებელს ხდის. პატივისცემა აღიარებს თითოეული ადამიანის ღირსებას.

**4. შეიტანეთ წვლილი ექსპლუატაციის გარეშე**

კარგი საზოგადოებაა ის, სადაც ყველა აკეთებს მაქსიმუმს სხვებზე არასამართლიანი უპირატესობის მოპოვების გარეშე. როცა ყველა შეაქვს წვლილი და არავინ ეწევა ექსპლუატაციას, ყველა წარმატებულია.

**5. ერთიანობა დაყოფის ნაცვლად**

ძალები, რომლებიც გვყოფს — ტრაიბალიზმი, ცრურწმენა, "ჩვენ მათ წინააღმდეგ" აზროვნება — საფრთხეს უქმნის ჩვენს მომავალს. ჩვენ მათ წინააღმდეგობა უნდა გავუწიოთ და საერთო ენა ვეძებოთ.

**6. გლობალური მოქალაქეობა**

თქვენ ეკუთვნით არა მხოლოდ თქვენს თემსა და ერს, არამედ მთელ კაცობრიობას. ჩვენი დროის დიდი გამოწვევები მოითხოვს ფიქრს და მოქმედებას, როგორც ერთიანი ადამიანური ოჯახი.

**7. უფლებებს თან ახლავს პასუხისმგებლობა**

უფლებების ქონა არ ნიშნავს, რომ შეგვიძლია ვაკეთოთ ყველაფერი, რაც გვინდა. თავისუფლება მუშაობს მხოლოდ მაშინ, როცა ადამიანები მას პასუხისმგებლობით იყენებენ.

**8. ზრუნვა დედამიწაზე**

პლანეტა ჩვენი ერთადერთი სახლია. ჩვენ უნდა დავიცვათ იგი ჩვენთვის და მომავალი თაობებისთვის.

**9. კაცობრიობა მოგზაურობაშია**

ჩვენ კვლავაც ვხდებით ის, რაც შეიძლება ვიყოთ. თითოეულ თაობას შეუძლია წინ წაიწიოს უფრო დიდი სამართლიანობისა და აყვავებისკენ.

**10. არსებობს იმედის საფუძველი**

მიუხედავად ყველა ჩვენი პრობლემისა, პროგრესი შესაძლებელია. იმედი არ არის გულუბრყვილობა — ის არის ის, რაც მოქმედებას აზრს სძენს.

#### ვინ უნდა ვეცადოთ, რომ ვიყოთ

* **კეთილი** — სხვების მიმართ რბილი და მზრუნველი მოპყრობა

* **პატიოსანი** — სიმართლის თქმა; ტყუილისა და მოტყუების უარყოფა

* **პატივისცემით განწყობილი** — ყველასთან მოპყრობა, როგორც ღირსების მქონე პიროვნებასთან

* **შემოქმედებითი** — თქვენი უნიკალური ნიჭის გამოყენება წვლილის შესატანად

* **ცნობისმოყვარე** — მუდმივი სურვილი სწავლისა და გაგებისა

* **მამაცი** — იმის დაცვა, რაც სწორია

* **თავმდაბალი** — იმის ცოდნა, რომ ყველა პასუხი არ გაქვთ

* **მადლიერი** — იმის დაფასება, რაც მოგეცათ

* **მიმტევებელი** — წყენის დავიწყება; განკურნების საშუალების მიცემა

* **ხალისიანი** — ცხოვრებაში სიამოვნების პოვნა

* **იმედიანი** — რწმენა იმისა, რომ მომავალი შეიძლება უკეთესი იყოს

* **მონაწილე** — თქვენი საუკეთესოს გაცემა ექსპლუატაციის გარეშე

#### რისი უფლება აქვს ყველას

**ძირითადი უფლებები:**

* სიცოცხლე და უსაფრთხოება

* ფიქრის, რწმენისა და საუბრის თავისუფლება

* პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა

* სამართლიანი მოპყრობა კანონის წინაშე

* გადაადგილება და საცხოვრებლის არჩევა

* ოჯახი და საზოგადოება

**სოციალური უფლებები:**

* საკმარისი საკვები, წყალი და თავშესაფარი

* ჯანდაცვა (ფიზიკური და ფსიქიკური)

* განათლება

* სამართლიანი სამუშაო და სამართლიანი ანაზღაურება

* დასვენება და თავისუფალი დრო

* მონაწილეობა კულტურასა და მეცნიერებაში

**ციფრულ სამყაროში:**

* წვდომა ინტერნეტზე

* თქვენი პერსონალური მონაცემების დაცვა

* თვალთვალისგან დაცვა საფუძვლიანი მიზეზის გარეშე

* გაგება, როდესაც კომპიუტერები იღებენ გადაწყვეტილებებს თქვენს შესახებ

**გარემოსდაცვითი უფლებები:**

* სუფთა ჰაერი და წყალი

* სტაბილური კლიმატი

* ჯანსაღი ეკოსისტემები

#### რაზეა პასუხისმგებელი ყველა

* მოეპყარით სხვებს ისე, როგორც გინდათ, რომ მოგექცნენ

* იყავით კეთილი, პატიოსანი და პატივისცემით განწყობილი

* შეიტანეთ წვლილი თქვენს საზოგადოებაში

* არ გამოიყენოთ ბოროტად ადამიანების სიკეთე

* გამოიყენეთ რესურსები გონივრულად, ნუ ფლანგავთ მათ

* დაიცავით გარემო

* ეძიეთ ერთიანობა და არა დაყოფა

* იყავით კარგი წინაპარი — დატოვეთ კარგი სამყარო მომავლისთვის

* შეინარჩუნეთ იმედი და დაეხმარეთ სხვებს მის შენარჩუნებაში

#### ოქროს წესი — მრავალ ტრადიციაში

ყველა ძირითადი რელიგია და ფილოსოფია ერთსა და იმავე ძირითად იდეას ასწავლის:

* **ქრისტიანობა:** "როგორც გინდათ, რომ მოგექცნენ ადამიანები, თქვენც ისევე მოექეცით მათ."

* **ისლამი:** "არცერთ თქვენგანს არ აქვს ჭეშმარიტი რწმენა, სანამ თავისი ძმისთვის იმას არ ინატრებს, რასაც საკუთარი თავისთვის."

* **იუდაიზმი:** "რაც შენთვის საძულველია, ნუ გაუკეთებ მოყვასს."

* **ბუდიზმი:** "ნუ ავნებ სხვას იმით, რაც შენ თვითონ გტკენს."

* **ინდუიზმი:** "მოექეცი სხვებს ისე, როგორც თავად ისურვებდი მოპყრობას."

* **კონფუციანელობა:** "რასაც საკუთარ თავს არ უსურვებ, ნუ გაუკეთებ სხვას."

* **მკვიდრი ხალხების სიბრძნე:** "ჩვენ ყველანი ნათესავები ვართ."

ეს არ არის შემთხვევითობა. ეს კაცობრიობის საერთო მორალური კომპასია.

#### შეჯამება ერთი წინადადებით:

ჩვენ ვართ ერთი ადამიანური ოჯახი; თითოეულ ადამიანს აქვს ღირსება; იყავით კეთილი, პატიოსანი და პატივისცემით განწყობილი; შეიტანეთ წვლილი ექსპლუატაციის გარეშე; ეძიეთ ერთიანობა და არა დაყოფა; და იზრუნეთ ერთმანეთსა და დედამიწაზე.

---

ნაწილი მესამე: ვერსია ახალგაზრდებისთვის

მოზარდებისთვის (13-19 წელი)

საყოველთაო ქარტია — ახალგაზრდებისთვის

#### ეს შენ გეხება

ეს დოკუმენტი არის იმის შესახებ, რასაც ყველა ადამიანი იმსახურებს — მათ შორის შენც. და იმის შესახებ, თუ როგორ ადამიანად შეგიძლია ჩამოყალიბდე.

ეს არ არის მხოლოდ წესები. ეს არის ხედვა იმისა, თუ როგორი შეიძლება იყოს სამყარო.

ყველაზე მნიშვნელოვანი იდეა მარტივია: **მოექეცი ადამიანებს ისე, როგორც გინდა, რომ მოგექცნენ.**

ყველა რელიგიამ, ყველა კულტურამ და ისტორიის ყველა ბრძენმა ადამიანმა თქვა ამის რაღაც ვერსია.

#### ჩვენ ყველანი ერთ ნავში ვართ

აი რაღაც მნიშვნელოვანი: ჩვენ ერთი ადამიანური ოჯახი ვართ.

დიახ, გვაქვს განსხვავებული კულტურები, ენები, რელიგიები და ქვეყნები. მაგრამ ამ ყველაფრის მიღმა, ჩვენ ერთი სახეობა ვართ ერთ პატარა პლანეტაზე. ჩვენი მომავალი დაკავშირებულია, გვინდა ეს თუ არა.

პრობლემებს, რომლებსაც ვაწყდებით — კლიმატის ცვლილება, ხელოვნური ინტელექტი, უთანასწორობა — საზღვრები არ აინტერესებთ. ჩვენ მათ ან ერთად გადავჭრით, ან საერთოდ ვერა.

ეს არ ნიშნავს შენს იდენტობაზე უარის თქმას. შეგიძლია გიყვარდეს შენი ქვეყანა და ამავე დროს ზრუნავდე კაცობრიობაზე. შეგიძლია ამაყობდე შენი კულტურით და პატივს სცემდე სხვებს. ეს არ არის წინააღმდეგობა — ეს სიმწიფეა.

#### იყავი კეთილი. იყავი პატიოსანი. იყავი პატივისცემით განწყობილი.

ეს ელემენტარულად ჟღერს. ეს მართლაც ელემენტარულია. და ეს იმაზე მეტად მნიშვნელოვანია, ვიდრე სხვა ყველაფერი.

**სიკეთე**

სიკეთის მცირე გამოვლინებები ცხოვრებას ასატანს ხდის. მათ გარეშე სამყარო ცივი და უხეშია. შენ გაქვს ძალა, ვინმეს დღე უკეთესი გახადო მხოლოდ იმით, რომ კეთილი იქნები.

**პატიოსნება**

ნუ იტყუები. ნუ ატყუებ. ნუ მანიპულირებ. ტყუილზე აგებული სამყარო ინგრევა. როცა პატიოსანი ხარ, შენი ნდობა შეიძლება. ეს მნიშვნელოვანია.

**პატივისცემა**

მოექეცი ყველას ისე, თითქოს ისინი მნიშვნელოვანნი არიან. იმიტომ, რომ მართლა არიან. მათაც კი, ვისაც არ ეთანხმები. მათაც კი, ვინც შენგან განსხვავდება. პატივისცემა არ ნიშნავს შეთანხმებას — ის ნიშნავს მათი ღირსების აღიარებას.

#### შეიტანე წვლილი ექსპლუატაციის გარეშე

აი პრინციპი ცხოვრებისთვის: **გააკეთე შენი საუკეთესო. ნუ გამოიყენებ სხვებს არასამართლიანად.**

ჯანსაღი საზოგადოებაა ის, სადაც ყველა აკეთებს იმას, რაც შეუძლია და არავინ ჩაგრავს სხვებს წინ წასასვლელად.

მიზანი არ არის "მოგება" სხვების ხარჯზე. მიზანია, რომ ყველამ მიაღწიოს წარმატებას. როცა იმით იმარჯვებ, რომ სხვებს მარცხს აგემებ, ეს არ არის ნამდვილი წარმატება.

#### ერთიანობა დაყოფის ნაცვლად

სამყარო სავსეა ძალებით, რომლებიც ჩვენს დაყოფას ცდილობენ: პოლიტიკური ტრაიბალიზმი, რასიზმი, ნაციონალიზმი, "ჩვენ მათ წინააღმდეგ" აზროვნება.

ეს ძალები სახიფათოა. ასე ხდება გენოციდები. ასე კვდება დემოკრატიები. ასე ვერ ვჭრით პრობლემებს, რომლებიც თანამშრომლობას მოითხოვს.

შენი ამოცანაა: გაუძლო ცდუნებას, დაინახო სამყარო როგორც "ჩვენ მათ წინააღმდეგ". ეძიე საერთო ენა. ააგე ხიდები და არა კედლები.

ეს არ ნიშნავს, რომ არ შეგიძლია ადამიანებს არ დაეთანხმო ან დაიცვა ის, რაც სწორია. ეს ნიშნავს გახსოვდეს, რომ "ისინიც" ადამიანები არიან.

#### გლობალური მოქალაქეობა

შენ მხოლოდ შენი ქვეყნის მოქალაქე არ ხარ. შენ მსოფლიოს მოქალაქე ხარ.

ეს არ ეხება პოლიტიკას ან ეროვნულ იდენტობაზე უარის თქმას. ეს ეხება რეალობის აღიარებას: დიდი გამოწვევები საზღვრებთან არ ჩერდება და არც ჩვენი ზრუნვა უნდა გაჩერდეს.

კლიმატის ცვლილება. პანდემიები. ხელოვნური ინტელექტი. ბირთვული იარაღი. ეს ადამიანური პრობლემებია, რომლებიც ადამიანურ გადაწყვეტილებებს მოითხოვს.

იფიქრე გლობალურად. იმოქმედე ლოკალურად. ორივე მნიშვნელოვანია.

#### კაცობრიობა მოგზაურობაშია

აი პერსპექტივა, რომელიც აზრს სძენს ყველაფერს: ჩვენ რაღაც უფრო დიდის ნაწილი ვართ.

კაცობრიობა მოგზაურობაშია — მორალურ, სოციალურ, სულიერ — ის კვლავ ხდება ის, რაც შეიძლება იყოს. თითოეული თაობა მემკვიდრეობით იღებს იმას, რაც ადრე იყო და ეძლევა შანსი, წინ წასწიოს საქმე.

შენ მხოლოდ შენი ცხოვრებით არ ცხოვრობ. შენ ჩვენი სახეობის ისტორიის ნაწილი ხარ. რასაც აკეთებ, მნიშვნელოვანია ამ დიდი ისტორიისთვის.

#### არსებობს იმედის საფუძველი

ადვილია იყო ცინიკოსი. ახალი ამბები სავსეა საშინელი ამბებით. მაგრამ ცინიზმი სიზარმაცეა, სასოწარკვეთა კი ვერაფერს აღწევს.

იმედი არ არის გულუბრყვილობა. ის არის ის, რაც მოქმედებას შესაძლებელს ხდის. იმედის გარეშე, რატომ უნდა ვეცადოთ?

პროგრესი რეალურია. ადამიანების უმეტესობისთვის ცხოვრება ახლა უკეთესია, ვიდრე 200 წლის წინ. ეს შემთხვევით არ მომხდარა — ეს მოხდა იმიტომ, რომ ადამიანები შრომობდნენ, იბრძოდნენ და იმედოვნებდნენ.

შენ შეგიძლია იყო ამ პროგრესის გაგრძელების ნაწილი.

#### შენი უფლებები

შენ გაქვს უფლება:

* გეპყრობოდნენ ღირსეულად — მიუხედავად იმისა, ვინ ხარ

* იყო დაცული ძალადობისგან, სისასტიკისა და ჩაგვრისგან

* იფიქრო დამოუკიდებლად და გწამდეს იმისი, რაც შენთვის ლოგიკურია

* თქვა შენი აზრი (სხვების პატივისცემით)

* პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაზე — შენი ნივთები, შენი შეტყობინებები, შენი ცხოვრება

* განათლებაზე, რომელიც რეალურად გეხმარება ზრდაში

* ჯანდაცვაზე, როცა ეს გჭირდება

* სუფთა გარემოსა და საცხოვრებლად ვარგის პლანეტაზე

* გქონდეს ხმა გადაწყვეტილებებში, რომლებიც შენს მომავალზე მოქმედებს

* წვდომაზე ინტერნეტსა და ციფრულ ინსტრუმენტებზე

* იცოდე, როდის იღებს კომპიუტერი გადაწყვეტილებას შენს შესახებ

#### შენი პასუხისმგებლობები

უფლებები უფასო არ არის. ისინი მუშაობენ მხოლოდ მაშინ, როცა ადამიანები პასუხისმგებლობას იღებენ:

**არ გააკეთო:**

* არ მოექცე ადამიანებს ისე, როგორც არ ისურვებდი, რომ მოგექცნენ

* არ იცრუო, არ ითაღლითო და არ გატეხო დაპირება

* არ გამოიყენო ბოროტად ადამიანების სიკეთე

* არ გაფლანგო რესურსები — ისინი უსასრულო არ არის

* არ იდგე გულგრილად, როცა ვინმეს ჩაგრავენ

* არ აჰყვე "ჩვენ მათ წინააღმდეგ" აზროვნებას

**გააკეთე:**

* იყავი კეთილი, პატიოსანი და პატივისცემით განწყობილი

* დაეხმარე ადამიანებს, როცა შეგიძლია

* დაიცავი ის, რაც სწორია

* გაუფრთხილდი საერთო სივრცეებსა და ნივთებს

* იფიქრე იმაზე, როგორ მოქმედებს შენი საქციელი სხვებზე

* ეძიე ერთიანობა და საერთო ენა

* შეინარჩუნე იმედი — შენთვისაც და სხვებისთვისაც

#### ვინ შეგიძლია გახდე

**შენ შემოქმედი ხარ.**

შენ გაქვს უნიკალური ნიჭი. შეგიძლია შექმნა ნივთები, ააშენო, მოიფიქრო ახალი იდეები, გადაჭრა პრობლემები, შექმნა სილამაზე.

**შენი ფასი შიგნიდან მოდის და არა გარედან.**

არა "ლაიქებიდან", გამომწერებიდან, ნიშნებიდან, ფულიდან ან იმისგან, რასაც სხვები ამბობენ. შენ გაქვს ფასი იმიტომ, რომ არსებობ.

**დარჩი ცნობისმოყვარე.**

დასვი კითხვები. განაგრძე სწავლა. სამყარო მომხიბლავია.

**იყავი მამაცი.**

სიმამაცე სჭირდება პატიოსნებას, სხვების დაცვას და საკუთარ თავად დარჩენას.

**იპოვე ბალანსი.**

ნორმალურია წარმატების სურვილი. ასევე ნორმალურია დასვენება და კმაყოფილება.

**შეამჩნიე სილამაზე და საოცრება.**

ისე ნუ დაკავდები, რომ აღფრთოვანება დაგავიწყდეს.

**აპატიე.**

წყენის გულში ჩადება შენ უფრო მეტად გვნებს, ვიდრე სხვას. გაუშვი, როცა შეგიძლია.

**იპოვე სიხარული.**

ცხოვრება სიამოვნებისთვისაა და არა მხოლოდ გაძლებისთვის.

#### 10 მთავარი იდეა

1. ჩვენ ერთი ადამიანური ოჯახი ვართ — ყველა განსხვავების მიღმა.

2. ყოველ ადამიანს აქვს ღირსება — მათ შორის შენც.

3. იყავი კეთილი, პატიოსანი, პატივისცემით განწყობილი — ეს საფუძვლებია.

4. შეიტანე წვლილი ექსპლუატაციის გარეშე — გააკეთე მაქსიმუმი, ნუ ჩაგრავ სხვებს.

5. ერთიანობა დაყოფის ნაცვლად — გაუძელი "ჩვენ მათ წინააღმდეგ" ფიქრებს.

6. გლობალური მოქალაქეობა — შენ კაცობრიობას ეკუთვნი და არა მხოლოდ შენს ქვეყანას.

7. უფლებებს თან ახლავს პასუხისმგებლობა — თავისუფლება უფასო არ არის.

8. იზრუნე დედამიწაზე — ის ერთადერთია, რაც გვაქვს.

9. კაცობრიობა მოგზაურობაშია — შენ დიდი ისტორიის ნაწილი ხარ.

10. იმედი მოქმედებას შესაძლებელს ხდის — აირჩიე იმედი.

#### ერთი რამ, რაც უნდა გახსოვდეს:

იყავი ისეთი ადამიანი, რომელიც სამყაროს უკეთესს ხდის მხოლოდ იმით, რომ მასში არსებობს. კეთილი. პატიოსანი. პატივისცემით განწყობილი. წვლილის შემტანი. ხიდების ამგები. ეს არის მთელი ქარტია ერთ ცხოვრებაში.

---

ნაწილი მეოთხე: ვერსია ბავშვებისთვის

ბავშვებისთვის (8-12 წელი)

სამყარო, რომელიც ჩვენ გვსურს — ბავშვებისთვის

#### დაპირება ყველასთვის

წარმოიდგინე სამყარო, სადაც:

* ყველას სამართლიანად ეპყრობიან

* ადამიანები კეთილები და პატიოსნები არიან

* ჩვენ ერთმანეთს ვეხმარებით

* ჩვენ ვუფრთხილდებით დედამიწას

* ყველას აქვს საკმარისი საკვები, წყალი და უსაფრთხო სახლი

ეს ქარტია არის დაპირება, რომ ვეცდებით ასეთი სამყარო ავაშენოთ.

#### ჩვენ ერთი ოჯახი ვართ

აი რაღაც საოცრება: დედამიწაზე ყველა ადამიანი ერთი დიდი ოჯახია.

ჩვენ გვაქვს სხვადასხვა ენები. სხვადასხვა საჭმელები. სხვადასხვა ჩვევები. მაგრამ ჩვენ ყველანი ადამიანები ვართ. ჩვენ ყველას გვინდა ვიყოთ ბედნიერები. ჩვენ ყველას გვინდა, რომ ვუყვარდეთ. ჩვენ ყველანი ვგრძნობთ სევდას, შიშსა და სიხარულს.

როცა ხედავ ვინმეს, ვინც შენგან განსხვავებულად გამოიყურება, გახსოვდეს: ის შენი შორეული ნათესავია. მართლა! ყველა ადამიანი საერთო წინაპრებისგან მოდის.

#### ოქროს წესი

თითქმის ყველა, ყველგან, ათასობით წლის განმავლობაში, ერთ რამეზე თანხმდებოდა:

**მოექეცი სხვებს ისე, როგორც გინდა, რომ მოგექცნენ.**

* თუ არ გინდა, რომ ადამიანები შენს მიმართ უხეშები იყვნენ, ნუ იქნები უხეში სხვების მიმართ.

* თუ გინდა, რომ ადამიანებმა შენ რამე გაგიყონ, შენც გაუყავი სხვებს.

* თუ გინდა, რომ ადამიანებმა სიმართლე გითხრან, შენც თქვი სიმართლე.

* თუ გინდა, რომ ადამიანები შენს მიმართ კეთილები იყვნენ, შენც იყავი კეთილი.

ეს მარტივია. და ეს ყველაზე მნიშვნელოვანი წესია.

#### იყავი კეთილი, პატიოსანი და პატივისცემით განწყობილი

**იყავი კეთილი**

პატარა სიკეთეებს დიდი მნიშვნელობა აქვს. ვინმესთვის გაღიმება. დახმარება, როცა შეგიძლია. რაიმე კარგის თქმა. ეს პატარა რაღაცები სამყაროს უკეთესს ხდის.

**იყავი პატიოსანი**

ნუ იტყუები. მაშინაც კი, როცა ძნელია, თქვი სიმართლე. ადამიანებს შეუძლიათ ენდონ მას, ვინც პატიოსანია.

**იყავი პატივისცემით განწყობილი**

მოექეცი ყველას ისე, თითქოს ისინი მნიშვნელოვანნი არიან — იმიტომ, რომ მართლა არიან. მათაც კი, ვინც შენგან განსხვავდება. მათაც კი, ვინც ძალიან არ გესიმპათიურება.

#### დაეხმარე სხვებს არასამართლიანი სარგებლის გარეშე

როცა ყველა ეხმარება ერთმანეთს და არავინ თაღლითობს, საქმე კარგად მიდის.

* გააკეთე შენი წილი საქმე.

* გაინაწილეთ ყველაფერი სამართლიანად.

* ნუ აიღებ იმაზე მეტს, რაც გჭირდება.

* ნუ მოატყუებ ადამიანებს იმისთვის, რომ მიიღო ის, რაც გინდა.

საუკეთესო გრძნობა სხვებზე მეტის ქონა კი არ არის, არამედ ის, როცა ყველას საკმარისი აქვს.

#### ჩვენ ერთად უკეთესები ვართ

ზოგიერთი ადამიანი ცდილობს ერთმანეთი დაგვაპირისპიროს — დაგვაჯეროს, რომ "ის ხალხი" ცუდია ან საშიში.

არ დაუჯერო.

ადამიანები, რომლებიც სხვანაირად გამოიყურებიან, სხვანაირად ლაპარაკობენ ან სხვა რამ სწამთ, მაინც ადამიანები არიან. მათ ჰყავთ ოჯახები. მათ აქვთ გრძნობები. მათ აქვთ ოცნებები.

ჩვენ უფრო მეტს ვაღწევთ, როცა ერთად ვმუშაობთ, ვიდრე მაშინ, როცა ვჩხუბობთ.

#### რას იმსახურებს ყოველი ადამიანი

ყოველ ადამიანს — მათ შორის შენც — ეკუთვნის:

* უსაფრთხო სახლი

* საკმარისი საკვები და სუფთა წყალი

* დახმარება, როცა ავად არის

* სწავლის შესაძლებლობა

* თავისი აზრის თქმის უფლება

* იმის რწმენა, რაც სიმართლედ მიაჩნია

* სამართლიანი მოპყრობა

* სუფთა ჰაერი და ჯანსაღი პლანეტა

* სიკეთითა და პატივისცემით მოპყრობა

#### რა უნდა ეცადოს ყველა ადამიანი

უფლებების ქონა ნიშნავს პასუხისმგებლობების ქონასაც:

* იყავი კეთილი — მაშინაც კი, როცა არავინ გიყურებს

* იყავი პატიოსანი — მაშინაც კი, როცა რთულია

* იყავი მამაცი — დაიცავი ის, რაც სწორია

* იყავი დამხმარე — განსაკუთრებით მათთვის, ვისაც ეს სჭირდება

* იყავი მადლიერი — დააფასე ის, რაც გაქვს

* იყავი სამართლიანი — ნუ ითაღლითებ და ნუ აიღებ შენს წილზე მეტს

* იყავი ფრთხილი — ნუ ფლანგავ ნივთებს

* იყავი ცნობისმოყვარე — განაგრძე სწავლა და კითხვების დასმა

* იყავი მიმტევებელი — ნუ ჩაიდებ წყენას გულში სამუდამოდ

* იყავი ხალისიანი — ისიამოვნე ცხოვრებით!

* იყავი შენ — შენი უნიკალური მე მნიშვნელოვანია

#### შენს შესახებ

შენ განსაკუთრებული ხარ — არა იმიტომ, რომ სხვებზე უკეთესი ხარ, არამედ იმიტომ, რომ ზუსტად შენნაირი სხვა არავინაა.

შენ გაქვს ისეთი რაღაცები, რაც კარგად გამოგდის. გაქვს შენი იდეები. შენ შეგიძლია გასცე ისეთი რამ, რასაც სხვა ვერავინ გასცემს.

შენ შეგიძლია შექმნა რაღაცები. შეგიძლია ისწავლო. შეგიძლია დაეხმარო ადამიანებს. შეგიძლია სამყარო ცოტათი უკეთესი გახადო.

შენი ფასი არ მოდის იქიდან, თუ როგორ გამოიყურები, რა გაქვს ან რა ნიშნებს იღებ. შენ მნიშვნელოვანი ხარ უბრალოდ იმიტომ, რომ შენ ხარ.

#### დედამიწის შესახებ

დედამიწა ჩვენი სახლია — და ყველა ცხოველის, მცენარისა და ცოცხალი არსების სახლი.

ჩვენ უნდა მოვუაროთ მას:

* ნუ გაფლანგავ წყალს ან საკვებს

* ნუ დაყრი ნაგავს

* დაიცავი ცხოველები და მცენარეები

* გახსოვდეს, რომ მომავლის ბავშვებსაც დასჭირდებათ ჯანსაღი პლანეტა

#### ტექნოლოგიის შესახებ

ტელეფონები, კომპიუტერები და ინტერნეტი შეიძლება საოცარი ხელსაწყოები იყოს.

მაგრამ გახსოვდეს:

* ნამდვილი მეგობრები და ნამდვილი საუბრები ყველაზე მნიშვნელოვანია

* ნორმალურია ეკრანებისგან დასვენება

* ზოგიერთი აპლიკაცია ისეა შექმნილი, რომ რთული იყოს მათი გაჩერება — იცოდე ეს

* შენი პირადი ინფორმაცია საიდუმლოდ უნდა დარჩეს

#### იმედი კარგია

ზოგჯერ სამყარო საშიში ან სევდიანი გვეჩვენება. ნორმალურია, თუ ამას გრძნობ.

მაგრამ ყველაფერი შეიძლება უკეთესობისკენ შეიცვალოს. ადამიანები იცვლებიან. პრობლემები გვარდება.

იმედის ქონა სისულელე არ არის. ეს სიმამაცეა. და ის გეხმარება კარგი საქმეების კეთებაში.

#### დაპირება

თუ ყველა ეცდებოდა ოქროს წესის დაცვას — თუ ყველა ეცდებოდა ყოფილიყო კეთილი, პატიოსანი, მამაცი და დამხმარე — სამყარო ბევრად უკეთესი იქნებოდა.

შენ შეგიძლია ამის ნაწილი გახდე, დღეიდანვე.

#### ყველაზე მოკლე ვერსია:

იყავი კარგი. იყავი კეთილი. იყავი პატიოსანი. დაეხმარე სხვებს. ჩვენ ყველანი ერთი ოჯახი ვართ. გაუფრთხილდი დედამიწას. და ყოველთვის არსებობს იმედის მიზეზი.