ກົດບັດສາກົນວ່າດ້ວຍສັກສີຄວາມເປັນມະນຸດ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງໂລກ

**ວິໄສທັດທີ່ເປັນເອກະພາບສຳລັບມະນຸດຊາດ**

---

ສານບັນ

**ພາກທີໜຶ່ງ: ກົດບັດສະບັບເຕັມ**

* ອາລາມພະບົດ

* ພາກທີ I: ຫຼັກການພື້ນຖານ (ມາດຕາ 1-7)

* ພາກທີ II: ຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຄວາມມຸ່ງມາດປາດຖະໜາຂອງມະນຸດ (ມາດຕາ 8-20)

* ພາກທີ III: ຄຸນສົມບັດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສັງຄົມ (ມາດຕາ 21-29)

* ພາກທີ IV: ຄວາມເປັນເອກະພາບ ແລະ ສັນຕິພາບ (ມາດຕາ 30-33)

* ພາກທີ V: ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ (ມາດຕາ 34-43)

* ພາກທີ VI: ສິດທິຂອງປະຊາຊາດ (ມາດຕາ 44-46)

* ພາກທີ VII: ສິດທິທາງດ້ານສັງຄົມ ແລະ ເສດຖະກິດ (ມາດຕາ 47-52)

* ພາກທີ VIII: ສິດທິໃນຍຸກດິຈິຕອນ (ມາດຕາ 53-56)

* ພາກທີ IX: ເຕັກໂນໂລຊີເພື່ອຮັບໃຊ້ມະນຸດຊາດ (ມາດຕາ 57-60)

* ພາກທີ X: ໂລກທີ່ມີຊີວິດ (ມາດຕາ 61-64)

* ພາກທີ XI: ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ (ມາດຕາ 65-70)

* ຄຳຢືນຢັນປິດທ້າຍ

**ພາກທີສອງ: ສະບັບພາສາທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍ**

**ພາກທີສາມ: ສະບັບສຳລັບຊາວໜຸ່ມ**

**ພາກທີສີ່: ສະບັບສຳລັບເດັກນ້ອຍ**

---

ພາກທີໜຶ່ງ: ກົດບັດສະບັບເຕັມ

ອາລາມພະບົດ

ພວກເຮົາ, ປະຊາຊົນແຫ່ງໂລກ, ຜູ້ລວມເປັນໜຶ່ງດຽວໃນຄວາມເປັນມະນຸດຮ່ວມກັນ ແລະ ຜູກພັນດ້ວຍໂຊກຊະຕາອັນດຽວກັນເທິງດາວເຄາະທີ່ມີຊີວິດໜ່ວຍນີ້:

ໂດຍຮັບຮູ້ວ່າ ມະນຸດທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ມີສັກສີ ແລະ ຄຸນຄ່າທີ່ມີມາແຕ່ກຳເນີດ — ບໍ່ວ່າຈະເຂົ້າໃຈໃນຮູບແບບຂອງສິ່ງທີ່ພຣະເຈົ້າປະທານໃຫ້, ສິ່ງທີ່ທຳມະຊາດມອບໃຫ້, ຫຼື ໂດຍເນື້ອແທ້ຂອງຄວາມເປັນມະນຸດເອງ — ເຊິ່ງບໍ່ມີສິ່ງໃດສາມາດມາລົບລ້າງໄດ້;

ໂດຍຍອມຮັບໃນພູມປັນຍາທີ່ມີຢູ່ໃນທຸກໆສາສະໜາ, ປັດຊະຍາ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີຂອງຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່, ເຊິ່ງທັງໝົດລ້ວນແຕ່ສອນວ່າ ພວກເຮົາຕ້ອງປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນຄືກັບທີ່ພວກເຮົາຢາກໃຫ້ຜູ້ອື່ນປະຕິບັດຕໍ່ພວກເຮົາ;

ໂດຍເຂົ້າໃຈວ່າ ມະນຸດດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍສາຍສຳພັນ — ກັບຄົນອື່ນໆ, ກັບບັນພະບຸລຸດ ແລະ ລູກຫຼານ, ກັບຜືນແຜ່ນດິນ, ແຫຼ່ງນ້ຳ ແລະ ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທັງປວງທີ່ອາໄສຢູ່ເທິງໂລກໜ່ວຍນີ້ຮ່ວມກັນ;

ໂດຍຢືນຢັນວ່າ ພວກເຮົາແມ່ນຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ, ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ບ້ານເຮືອນຮ່ວມກັນ, ແລະ ອະນາຄົດຂອງພວກເຮົາແມ່ນຂຶ້ນກັບການຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນເອກະພາບນີ້ ໄປພ້ອມໆກັບການໃຫ້ກຽດຕໍ່ຄວາມແຕກຕ່າງຫຼາກຫຼາຍຂອງພວກເຮົາ;

ໂດຍຮຽນຮູ້ຈາກຄວາມເຈັບປວດໃນປະຫວັດສາດ — ເມື່ອສັກສີຖືກປະຕິເສດ, ເມື່ອຜູ້ຄົນຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນສັດຕູກັນ, ແລະ ເມື່ອໂລກຖືກທຳລາຍ — ແລະ ຕັດສິນໃຈຢ່າງແນ່ວແນ່ທີ່ຈະສ້າງໂລກທີ່ມີຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ສັນຕິພາບຫຼາຍຂຶ້ນ;

ໂດຍຢືນຢັນວ່າ ມະນຸດບໍ່ພຽງແຕ່ຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກອັນຕະລາຍເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຖືກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ — ໃນຖານະເປັນຜູ້ສ້າງ, ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມຈິງ ແລະ ຜູ້ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນຜົນປະໂຫຍດລວມ;

ໂດຍເຊື່ອວ່າ ມະນຸດຊາດກຳລັງຢູ່ໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງການພັດທະນາ, ຍັງຄົງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ດີກວ່າເກົ່າໄດ້, ແລະ ແຕ່ລະຮຸ່ນຄົນລ້ວນແຕ່ມີໂອກາດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທີ່ຈະຊຸກຍູ້ຄວາມກ້າວໜ້າຮ່ວມກັນນີ້;

ໂດຍຜະເຊີນກັບສິ່ງທ້າທາຍອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງຍຸກສະໄໝຮ່ວມກັນ — ໄພຄຸກຄາມຕໍ່ສະພາບພູມອາກາດ, ເຕັກໂນໂລຊີທີ່ເກີດໃໝ່ທີ່ມີອຳນາດຢ່າງມະຫາສານ, ຄວາມທຸກຍາກ ແລະ ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບທີ່ຍັງຄົງຄ້າງ, ແລະ ຄວາມບອບບາງຂອງສັນຕິພາບ — ເຊິ່ງບໍ່ມີຊາດໃດ ຫຼື ປະຊາຊົນກຸ່ມໃດສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ໂດຍລຳພັງ;

ໂດຍຢືນຢັນວ່າ ສິດທິມາພ້ອມກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ, ເສລີພາບມີໄວ້ເພື່ອຮັບໃຊ້ຜົນປະໂຫຍດລວມ, ແລະ ເຄື່ອງວັດແທກຂອງສັງຄົມໃດໜຶ່ງກໍຄື ການທີ່ສັງຄົມນັ້ນປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ທີ່ບອບບາງທີ່ສຸດ;

ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງປະກາດກົດບັດສາກົນວ່າດ້ວຍສັກສີຄວາມເປັນມະນຸດ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງໂລກນີ້ ເພື່ອເປັນວິໄສທັດ ແລະ ມາດຕະຖານຮ່ວມກັນສຳລັບທຸກປະຊາຊາດ ແລະ ທຸກໆຊາດ.

---

ພາກທີ I: ຫຼັກການພື້ນຖານ

#### ມາດຕາ 1 — ກົດເກນຄຳ (The Golden Rule)

ພື້ນຖານຂອງກົດບັດສະບັບນີ້ຄື ຫຼັກສິນທຳແຫ່ງການຕອບແທນ ເຊິ່ງມີຢູ່ໃນທຸກໆປະເພນີທາງສິນທຳທີ່ຍືນຍົງ: ຈົ່ງປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນ ຄືກັບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ຜູ້ອື່ນປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ. ຢ່າເຮັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນ ໃນສິ່ງທີ່ທ່ານບໍ່ຢາກໃຫ້ເຂົາເຮັດຕໍ່ທ່ານ. ຫຼັກການນີ້ກວມເອົາເຖິງບຸກຄົນ, ຊຸມຊົນ ແລະ ປະຊາຊາດທັງປວງ. ມັນຊີ້ນຳສາຍສຳພັນຂອງພວກເຮົາກັບຄົນຮຸ່ນຫຼັງ ແລະ ໂລກທຳມະຊາດ. ມັນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ພວກເຮົາບໍ່ພຽງແຕ່ຫຼີກເວັ້ນການສ້າງຄວາມເສຍຫາຍເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຕ້ອງສະແຫວງຫາຄວາມດີໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນຢ່າງຕັ້ງໜ້າ.

#### ມາດຕາ 2 — ສັກສີທີ່ມີມາແຕ່ກຳເນີດ

ມະນຸດທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ມີສັກສີທີ່ມີມາແຕ່ກຳເນີດ ເຊິ່ງບໍ່ໄດ້ຂຶ້ນກັບຄຸນສົມບັດ, ຜົນສຳເລັດ ຫຼື ສະຖານະໃດໆ. ສັກສີນີ້ບໍ່ສາມາດຖືກມອບໃຫ້ໂດຍອຳນາດໃດໆ ແລະ ບໍ່ສາມາດຖືກຖອດຖອນໄປໄດ້. ມັນແມ່ນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງສິດທິທັງປວງ ແລະ ເປັນມາດຕະຖານທີ່ໃຊ້ຕັດສິນທຸກໆການກະທຳ.

#### ມາດຕາ 3 — ຄອບຄົວມະນຸດດຽວກັນ

ມະນຸດຊາດຄືຄອບຄົວດຽວກັນ. ພາຍໃຕ້ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ພາສາ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ເຊື້ອຊາດ, ພວກເຮົາລ້ວນແຕ່ມີຕົ້ນກຳເນີດຮ່ວມກັນ, ມີທຳມະຊາດຮ່ວມກັນ ແລະ ມີບ້ານເຮືອນຮ່ວມກັນ. ຄວາມເປັນເອກະພາບນີ້ບໍ່ແມ່ນເປົ້າໝາຍທີ່ຈະຕ້ອງບັນລຸ ແຕ່ແມ່ນຄວາມຈິງທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການຍອມຮັບ ແລະ ໃຫ້ກຽດ. ພວກເຮົາເຊື່ອມໂຍງເຖິງກັນ ບໍ່ວ່າພວກເຮົາຈະຍອມຮັບຫຼືບໍ່ກໍຕາມ; ພູມປັນຍາແມ່ນຢູ່ທີ່ການດຳລົງຊີວິດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄວາມຈິງນີ້.

#### ມາດຕາ 4 — ຄວາມເປັນເອກະພາບໃນຄວາມຫຼາກຫຼາຍ

ຄອບຄົວມະນຸດດຽວກັນນີ້ ສະແດງອອກຜ່ານຫຼາຍວັດທະນະທຳ, ພາສາ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີ. ຄວາມຫຼາກຫຼາຍນີ້ຄືຊັບສົມບັດທີ່ຄວນຖະໜອມ, ບໍ່ແມ່ນບັນຫາທີ່ຕ້ອງແກ້ໄຂ. ບໍ່ມີອາະລິຍະທຳ ຫຼື ທັດສະນະຄະຕິໃດໜຶ່ງທີ່ຄອບຄອງຄວາມຈິງທັງໝົດ. ພວກເຮົາຮຽນຮູ້ຈາກກັນ ແລະ ກັນ, ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງພວກເຮົາເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາທຸກຄົນຮັ່ງມີຂຶ້ນ. ຄວາມເປັນເອກະພາບທີ່ແທ້ຈິງແມ່ນການໂອບກອດຄວາມຫຼາກຫຼາຍ; ບໍ່ແມ່ນການລຶບລ້າງມັນ.

#### ມາດຕາ 5 — ການເບິ່ງແຍງຮັກສາໂລກ

ໂລກຄືຜູ້ຄ້ຳຊູທຸກຊີວິດ ແລະ ສົມຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ການເບິ່ງແຍງຈາກພວກເຮົາ. ທຳມະຊາດມີຄຸນຄ່າເກີນກວ່າຜົນປະໂຫຍດທີ່ມອບໃຫ້ແກ່ມະນຸດ. ພວກເຮົາແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕາໜ່າງແຫ່ງຊີວິດ, ບໍ່ໄດ້ແຍກອອກຈາກມັນ. ສຸຂະພາບຂອງມະນຸດຊາດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງດາວເຄາະແມ່ນສິ່ງທີ່ແຍກອອກຈາກກັນບໍ່ໄດ້.

#### ມາດຕາ 6 — ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຄົນຮຸ່ນຫຼັງ

ພວກເຮົາຮັກສາໂລກໄວ້ເພື່ອຄົນທີ່ຈະມາຕາມຫຼັງພວກເຮົາ. ທຸກໆຮຸ່ນຄົນຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງຜົນກະທົບຈາກການເລືອກຂອງຕົນຕໍ່ລູກຫຼານທີ່ຍັງບໍ່ທັນເກີດມາ. ພວກເຮົາຖືກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ເປັນບັນພະບຸລຸດທີ່ດີ, ໂດຍການປະໂລກທີ່ສາມາດຄ້ຳຊູຊີວິດ ແລະ ຄວາມຫວັງໄວ້ໃຫ້ເຂົາເຈົ້າ.

#### ມາດຕາ 7 — ເສັ້ນທາງຂອງມະນຸດຊາດ

ມະນຸດຊາດກຳລັງຢູ່ໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງການພັດທະນາ — ທັງທາງດ້ານສິນທຳ, ສັງຄົມ ແລະ ຈິດວິນຍານ — ເຊິ່ງຍັງຄົງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ດີກວ່າເກົ່າໄດ້. ແຕ່ລະຮຸ່ນຄົນໄດ້ຮັບມໍລະດົກທັງຄວາມກ້າວໜ້າ ແລະ ຄວາມລົ້ມເຫຼວຈາກຜູ້ທີ່ມາກ່ອນ, ແລະ ມີໂອກາດທີ່ຈະກ້າວໄປສູ່ຄວາມຍຸຕິທຳ, ພູມປັນຍາ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ຂຶ້ນ. ເສັ້ນທາງຮ່ວມກັນນີ້ມອບຄວາມໝາຍໃຫ້ແກ່ຊີວິດຂອງແຕ່ລະບຸກຄົນ ແລະ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ພວກເຮົາປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນສິ່ງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າຕົວເຮົາເອງ.

---

ພາກທີ II: ຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຄວາມມຸ່ງມາດປາດຖະໜາຂອງມະນຸດ

#### ມາດຕາ 8 — ຄວາມກະລຸນາ

ຄວາມກະລຸນາແມ່ນຄຸນງາມຄວາມດີທີ່ເປັນສາກົນທີ່ສຸດ — ເປັນສິ່ງທີ່ເດັກນ້ອຍເຂົ້າໃຈ, ທຸກວັດທະນະທຳໃຫ້ກຽດ ແລະ ທຸກຄົນຕ້ອງການ. ທຸກຄົນຖືກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມກະລຸນາ: ປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ, ການເອົາໃຈໃສ່ ແລະ ການເບິ່ງແຍງຕໍ່ຜູ້ອື່ນ. ການກະທຳເລັກໆນ້ອຍໆແຫ່ງຄວາມກະລຸນາຊ່ວຍຄ້ຳຊູໂຄງສ້າງຂອງຊີວິດປະຈຳວັນ; ຫາກຂາດມັນໄປ ໂລກກໍຈະກາຍເປັນບ່ອນທີ່ໂຫດຮ້າຍ ແລະ ເຢັນຊາ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງປູກຝັງຄວາມກະລຸນາໃນຮີດຄອງປະເພນີ, ສະຖາບັນ ແລະ ການສຶກສາ.

#### ມາດຕາ 9 — ຄວາມຊື່ສັດ ແລະ ຄວາມຈິງໃຈ

ຄວາມຊື່ສັດແມ່ນພື້ນຖານຂອງຄວາມໄວ້ວາງໃຈ, ແລະ ຄວາມໄວ້ວາງໃຈແມ່ນພື້ນຖານຂອງສັງຄົມ. ທຸກຄົນຈະຕ້ອງພະຍາຍາມເປັນຜູ້ທີ່ມີຄວາມຈິງໃຈທັງຄຳເວົ້າ ແລະ ການກະທຳ — ເວົ້າຄວາມຈິງ, ຮັກສາຄຳໝັ້ນສັນຍາ, ສະແດງຕົວຕົນ ແລະ ສະຖານະການຢ່າງຖືກຕ້ອງ, ແລະ ປະຕິເສດການຕົວະ, ການຫຼອກລວງ ແລະ ການບົງການ. ສັງຄົມທີ່ສ້າງຂຶ້ນເທິງຄຳຕົວະບໍ່ສາມາດຄົງຕົວຢູ່ໄດ້. ຜູ້ທີ່ເວົ້າຄວາມຈິງ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເລື່ອງຍາກກໍຕາມ, ຖືວ່າໄດ້ເຮັດຄຸນປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ທຸກຄົນ.

#### ມາດຕາ 10 — ຄວາມເຄົາລົບ

ທຸກຄົນສົມຄວນໄດ້ຮັບການປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ — ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນຖານະສິ່ງທີ່ມີຄຸນຄ່າ, ໄດ້ຮັບການຮັບຟັງ ແລະ ໄດ້ຮັບການເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງຈິງຈັງ. ຄວາມເຄົາລົບບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງການຕ້ອງເຫັນດີນຳສະເໝີໄປ; ແຕ່ມັນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຮັບຮູ້ເຖິງສັກສີຂອງອີກຝ່າຍ. ການບໍ່ໃຫ້ກຽດ, ການດູຖູກ ແລະ ການຫຼຸດຄຸນຄ່າຄວາມເປັນມະນຸດ ຄືແກ່ນພັນແຫ່ງຄວາມໂຫດຮ້າຍ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງສົ່ງເສີມວັດທະນະທຳແຫ່ງການເຄົາລົບເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ ໃນທຸກໆຄວາມແຕກຕ່າງ.

#### ມາດຕາ 11 — ມະນຸດໃນຖານະຜູ້ສ້າງ

ມະນຸດທຸກຄົນເກີດມາພ້ອມກັບຄວາມສາມາດໃນການສ້າງສັນ, ຈິນຕະນາການ, ກໍ່ສ້າງ ແລະ ປະກອບສ່ວນສິ່ງທີ່ເປັນເອກະລັກໃຫ້ແກ່ໂລກ. ຈິດວິນຍານແຫ່ງການສ້າງສັນນີ້ແມ່ນສິ່ງຈຳເປັນຕໍ່ສັກສີຄວາມເປັນມະນຸດ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງບຳລຸງລ້ຽງຄວາມຄິດສ້າງສັນ, ມອບໂອກາດສຳລັບການເຮັດວຽກ ແລະ ການສະແດງອອກທີ່ມີຄວາມໝາຍ, ແລະ ຮັບຮູ້ວ່າທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ມີຂອງຂວັນທີ່ຈະມອບໃຫ້.

#### ມາດຕາ 12 — ຄຸນຄ່າຂອງຕົນເອງ ແລະ ອັດຕະລັກ

ທຸກຄົນມີສິດທີ່ຈະພັດທະນາຄວາມຮູ້ສຶກເຖິງຄຸນຄ່າຂອງຕົນເອງທີ່ດີ ເຊິ່ງເກີດມາຈາກພາຍໃນ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ຈາກການຍອມຮັບຈາກພາຍນອກ. ການສຶກສາ ແລະ ວັດທະນະທຳຈະຕ້ອງສົ່ງເສີມຄວາມພາກພູມໃຈໃນຕົນເອງທີ່ຮາກຖານຢູ່ໃນຄຸນລັກສະນະ, ຄວາມພະຍາຍາມ ແລະ ການປະກອບສ່ວນ — ບໍ່ແມ່ນການມີອຳນາດເໜືອຜູ້ອື່ນ. ອັດຕະລັກ, ທັດສະນະ ແລະ ເສັ້ນທາງທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງແຕ່ລະຄົນຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການເຄົາລົບ.

#### ມາດຕາ 13 — ຄວາມຢາກຮູຢາກເຫັນ ແລະ ການສະແຫວງຫາຄວາມຈິງ

ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະເຂົ້າໃຈແມ່ນພື້ນຖານຂອງຄວາມເປັນມະນຸດ. ທຸກຄົນມີສິດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທີ່ຈະສະແຫວງຫາຄວາມຈິງດ້ວຍຈິດໃຈທີ່ເປີດກວ້າງ, ການຕັ້ງຄຳຖາມ, ການຮຽນຮູ້ ແລະ ການເຕີບໂຕຕະຫຼອດຊີວິດ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງສົ່ງເສີມຄວາມຢາກຮູຢາກເຫັນ, ປົກປ້ອງການສອບຖາມຢ່າງຈິງໃຈ ແລະ ໃຫ້ກຽດແກ່ຜູ້ທີ່ສະແຫວງຫາຄວາມຮູ້ເພື່ອຮັບໃຊ້ພູມປັນຍາ.

#### ມາດຕາ 14 — ຄວາມຍຸຕິທຳດ້ວຍຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈ

ການສະແຫວງຫາຄວາມຍຸຕິທຳຕ້ອງໄດ້ຮັບການຊີ້ນຳໂດຍຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈ — ຄວາມສາມາດໃນການເຂົ້າໃຈ ແລະ ຮ່ວມຮັບຮູ້ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄວາມຍຸຕິທຳທີ່ປາສະຈາກຄວາມເມດຕາກໍຈະກາຍເປັນຄວາມໂຫດຮ້າຍ; ຄວາມເມດຕາທີ່ປາສະຈາກຄວາມຍຸຕິທຳກໍຈະກາຍເປັນການເປີດທາງໃຫ້ແກ່ຄວາມຜິດ. ທຸກຄົນຖືກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຢືນຢັດເພື່ອສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ ໄປພ້ອມໆກັບການພະຍາຍາມເຂົ້າໃຈເຖິງແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ຕົນເອງບໍ່ເຫັນດີນຳ.

#### ມາດຕາ 15 — ການມຸ່ງໝັ້ນທີ່ສ້າງສັນ

ມະນຸດສະແຫວງຫາການເຕີບໂຕ, ການປັບປຸງ ແລະ ຄວາມເປັນເລີດໂດຍທຳມະຊາດ. ການແຂ່ງຂັນທີ່ດີເຊິ່ງຊ່ວຍຍົກລະດັບຄວາມສາມາດ, ສ້າງແຮງບັນດານໃຈໃຫ້ເກີດຄວາມເປັນເລີດ ແລະ ເຄົາລົບຄູ່ແຂ່ງແມ່ນສິ່ງທີ່ຄວນໄດ້ຮັບການສົ່ງເສີມ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ, ການແຂ່ງຂັນຕ້ອງບໍ່ຖືກນຳມາເປັນຂໍ້ອ້າງສຳລັບຄວາມໂຫດຮ້າຍ, ການຂູດຮີດ ຫຼື ການທຳລາຍຜູ້ອື່ນ. ຄວາມສຳເລັດທີ່ບັນລຸໄດ້ໂດຍການທຳຮ້າຍຜູ້ອື່ນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມສຳເລັດທີ່ແທ້ຈິງ. ເປົ້າໝາຍບໍ່ແມ່ນການເອົາຊະນະຜູ້ອື່ນ ແຕ່ແມ່ນການພັດທະນາຕົນເອງ ແລະ ປະກອບສ່ວນໃຫ້ແກ່ສ່ວນລວມ.

#### ມາດຕາ 16 — ຄວາມເປັນປັດເຈກບຸກຄົນ ແລະ ການເປັນສ່ວນໜຶ່ງ

ທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ມີເອກະລັກ ແລະ ບໍ່ມີໃຜຄື, ມີຂອງຂວັນ, ທັດສະນະ ແລະ ການປະກອບສ່ວນທີ່ໂດດເດັ່ນ. ຄວາມເປັນປັດເຈກບຸກຄົນນີ້ຄວນໄດ້ຮັບການບຳລຸງລ້ຽງ, ບໍ່ແມ່ນຖືກປິດກັ້ນ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ມະນຸດຈະຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໄດ້ໃນຊຸມຊົນ ແລະ ການເຊື່ອມຕໍ່. ຄວາມສົມດຸນລະຫວ່າງຄວາມເປັນປັດເຈກບຸກຄົນ ແລະ ການເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກຸ່ມແມ່ນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຮັກສາໄວ້ — ທັງສອງຢ່າງລ້ວນແຕ່ຈຳເປັນຕໍ່ຄວາມເປັນມະນຸດທີ່ສົມບູນ.

#### ມາດຕາ 17 — ຄວາມອັດສະຈັນ ແລະ ຄວາມງາມ

ມະນຸດມີຄວາມສາມາດໃນການຮູ້ສຶກເຖິງຄວາມເກງຂາມ — ຄວາມຮູ້ສຶກຕື້ນຕັນໃຈຕໍ່ຄວາມງາມ, ຄວາມລຶກລັບ ແລະ ຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ໄພສານຂອງການມີຢູ່. ຄວາມສາມາດໃນການຮູ້ສຶກອັດສະຈັນນີ້ຄືຂອງຂວັນທີ່ຄວນປູກຝັງ, ບໍ່ແມ່ນຈຸດອ່ອນທີ່ຕ້ອງເອົາຊະນະ. ສິລະປະ, ທຳມະຊາດ, ດົນຕີ, ເລື່ອງລາວ ແລະ ການໄຕ່ຕອງຊ່ວຍຫຼໍ່ລ້ຽງຈິດວິນຍານ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງປົກປ້ອງພື້ນທີ່ສຳລັບຄວາມງາມ, ຄວາມງຽບສະຫງົບ ແລະ ການໄຕ່ຕອງ, ແລະ ຈະຕ້ອງບໍ່ຫຼຸດຄຸນຄ່າຊີວິດມະນຸດໃຫ້ເຫຼືອພຽງແຕ່ການຜະລິດ ແລະ ການບໍລິໂພກ.

#### ມາດຕາ 18 — ຄວາມສົມດຸນ ແລະ ຄວາມສົມບູນ

ຊີວິດທີ່ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຕ້ອງການຄວາມສົມດຸນ: ລະຫວ່າງຄວາມທະເຍີທະຍານ ແລະ ຄວາມພໍໃຈ, ລະຫວ່າງການປັບປຸງຕົນເອງ ແລະ ການຍອມຮັບຕົນເອງ, ລະຫວ່າງການເຮັດວຽກ ແລະ ການພັກຜ່ອນ, ລະຫວ່າງການໃຫ້ ແລະ ການຮັບ. ການສະແຫວງຫາ "ສິ່ງທີ່ຫຼາຍກວ່າ" ຢ່າງບໍ່ມີຂີດຈຳກັດນຳໄປສູ່ຄວາມວ່າງເປົ່າ. ພູມປັນຍາຄືການຮູ້ຈັກຄວາມພໍດີ, ການຢູ່ກັບປັດຈຸບັນ ແລະ ການຄົ້ນພົບຄວາມສະຫງົບພາຍໃນຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ.

#### ມາດຕາ 19 — ຄວາມສຸກ ແລະ ການສະເຫຼີມສະຫຼອງ

ຊີວິດມີໄວ້ເພື່ອດຳລົງຢູ່ດ້ວຍຄວາມສຸກ. ການຫຼິ້ນ, ອາລົມຂັນ, ການສະເຫຼີມສະຫຼອງ ແລະ ຄວາມເບີກບານມ່ວນຊື່ນບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ມາລົບກວນພາລະກິດອັນຈິງຈັງຂອງຊີວິດ — ແຕ່ມັນແມ່ນສິ່ງຈຳເປັນຕໍ່ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງມະນຸດ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງເປີດພື້ນທີ່ສຳລັບງານບຸນ, ການພັກຜ່ອນ ແລະ ຄວາມເພີດເພີນທີ່ລຽບງ່າຍຂອງການມີຊີວິດຢູ່. ຊີວິດທີ່ປາສະຈາກຄວາມສຸກແມ່ນຊີວິດທີ່ດ້ອຍຄຸນຄ່າ, ບໍ່ວ່າຈະເຮັດໜ້າທີ່ໄດ້ດີພຽງໃດກໍຕາມ.

#### ມາດຕາ 20 — ຄວາມຫວັງ

ຄວາມຫວັງແມ່ນຄຸນງາມຄວາມດີທີ່ເຮັດໃຫ້ຄຸນງາມຄວາມດີອື່ນໆທັງໝົດເປັນໄປໄດ້. ມັນຄືຄວາມໝັ້ນໃຈວ່າຄວາມພະຍາຍາມນັ້ນມີຄວາມໝາຍ, ວ່າອະນາຄົດສາມາດດີຂຶ້ນໄດ້, ວ່າຄວາມດີນັ້ນບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄຮ້ປະໂຫຍດ. ຫາກປາສະຈາກຄວາມຫວັງ, ຄວາມກ້າຫານກໍຈະເສື່ອມຖອຍ ແລະ ການກະທຳກໍຈະຢຸດສະງັກ. ທຸກຄົນມີສິດທີ່ຈະມີເຫດຜົນແຫ່ງຄວາມຫວັງ, ແລະ ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບທີ່ຈະຄ້ຳຊູຄວາມຫວັງໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ. ຄວາມສິ້ນຫວັງບໍ່ແມ່ນຄວາມເປັນຈິງ; ແຕ່ມັນຄືການຍອມຈຳນົນ.

---

ພາກທີ III: ຄຸນສົມບັດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສັງຄົມ

#### ມາດຕາ 21 — ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຜູ້ອື່ນ

ທຸກຄົນມີໜ້າທີ່ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນສະຫວັດດີການຂອງຊຸມຊົນຕາມຄວາມສາມາດຂອງຕົນ. ຜູ້ທີ່ມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າ ຍ່ອມມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຫຼາຍກວ່າໃນການຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ທີ່ຂັດສົນ. ຄວາມເປັນປຶກແຜ່ນກັບຜູ້ທີ່ບອບບາງ, ຜູ້ທີ່ທຸກທໍລະມານ ແລະ ຜູ້ທີ່ຖືກລະເລີຍແມ່ນເຄື່ອງໝາຍຂອງຄວາມເຕີບໃຫຍ່ທາງສິນທຳ. ບໍ່ມີໃຜທີ່ມີຄວາມສາມາດຊ່ວຍເຫຼືອໄດ້ ຄວນນິ່ງເສີຍໃນຂະນະທີ່ຜູ້ອື່ນກຳລັງທຸກທໍລະມານ.

#### ມາດຕາ 22 — ການປະກອບສ່ວນໂດຍບໍ່ຂູດຮີດ

ສັງຄົມທີ່ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຄືສັງຄົມທີ່ທຸກຄົນປະກອບສ່ວນຕາມຄວາມສາມາດຢ່າງເຕັມສ່ວນ ໂດຍບໍ່ສະແຫວງຫາຜົນປະໂຫຍດທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳເໜືອຜູ້ອື່ນ. ການເອົາຫຼາຍກວ່າສ່ວນທີ່ຕົນຄວນໄດ້, ການຂູດຮີດແຮງງານ ຫຼື ຄວາມໄວ້ວາງໃຈຂອງຜູ້ອື່ນ, ຫຼື ການສ້າງຄວາມກ້າວໜ້າໃຫ້ຕົນເອງໂດຍການທຳລາຍຜົນປະໂຫຍດລວມ ແມ່ນການທຳລາຍໂຄງສ້າງຂອງສັງຄົມ. ເປົ້າໝາຍບໍ່ແມ່ນຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ແຕ່ແມ່ນຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຮ່ວມກັນ. ເມື່ອທຸກຄົນປະກອບສ່ວນ ແລະ ບໍ່ມີໃຜຂູດຮີດ, ທຸກຄົນກໍຈະຈະເລີນເຕີບໂຕ.

#### ມາດຕາ 23 — ຄວາມມີສັດຈະທຳ (Integrity)

ຄວາມມີສັດຈະທຳໝາຍເຖິງຄວາມເປັນເອກະພາບ — ເປັນຄົນຄົນດຽວກັນທັງໃນບ່ອນລັບ ແລະ ບ່ອນແຈ້ງ, ປະຕິບັດຕາມຄຸນຄ່າຂອງຕົນເອງເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ມີໃຜເບິ່ງຢູ່ກໍຕາມ. ຄົນທີ່ມີສັດຈະທຳຍ່ອມຮັກສາຄຳໝັ້ນສັນຍາ ແລະ ສາມາດໄວ້ວາງໃຈໄດ້. ສັງຄົມຈະດຳເນີນໄປໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອຄົນສ່ວນໃຫຍ່ປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມມີສັດຈະທຳຢູ່ສະເໝີ.

#### ມາດຕາ 24 — ຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນ ແລະ ຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົວ

ຊີວິດທີ່ດີລວມເຖິງຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນ — ການເຫັນຄຸນຄ່າໃນສິ່ງທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຮັບຈາກຄອບຄົວ, ຊຸມຊົນ, ທຳມະຊາດ ແລະ ຜູ້ທີ່ມາກ່ອນພວກເຮົາ. ຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນຄືຢາແກ້ພະຍາດແຫ່ງການຖືຕົນເອງເປັນໃຫຍ່; ມັນປ່ຽນແປງວິທີທີ່ພວກເຮົາເບິ່ງໂລກ ແລະ ບົດບາດຂອງພວກເຮົາໃນໂລກ. ຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົວແມ່ນການຍອມຮັບຂີດຈຳກັດຂອງຄວາມຮູ້ຂອງພວກເຮົາ, ການຍອມຮັບການປະກອບສ່ວນຂອງຜູ້ອື່ນຕໍ່ຄວາມສຳເລັດຂອງເຮົາ, ແລະ ການຍອມຮັບວ່າພວກເຮົາຕ້ອງເພິ່ງພາປັດໄຈຕ່າງໆທີ່ຢູ່ນອກເໜືອການຄວບຄຸມ. ຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນ ແລະ ຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົວລວມກັນ ຈະຊ່ວຍເປີດໃຈພວກເຮົາສູ່ພູມປັນຍາ ແລະ ປົກປ້ອງພວກເຮົາຈາກຄວາມຈອງຫອງ.

#### ມາດຕາ 25 — ການເປັນຜູ້ດູແລຊັບພະຍາກອນ

ຊັບພະຍາກອນ — ບໍ່ວ່າຈະເປັນສ່ວນຕົວ, ສ່ວນລວມ ຫຼື ທຳມະຊາດ — ຕ້ອງຖືກນຳໃຊ້ຢ່າງສະຫຼາດ, ບໍ່ແມ່ນການຟຸ່ມເຟືອຍ ຫຼື ກັກຂັງໄວ້. ການສິ້ນເປືອງແມ່ນການລ່ວງລະເມີດຕໍ່ຜູ້ທີ່ມີໜ້ອຍກວ່າ ແລະ ຜູ້ທີ່ຈະມາຕາມຫຼັງ. ທຸກຄົນຄວນດຳລົງຊີວິດໃນຂອບເຂດທີ່ຕົນເອງມີ ແລະ ປະຕິບັດຕໍ່ຊັບພະຍາກອນສ່ວນລວມໃນຖານະສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມໄວ້ວາງໃຈໃຫ້ເບິ່ງແຍງ, ບໍ່ແມ່ນຊັບສິນທີ່ຈະຂູດຮີດ.

#### ມາດຕາ 26 — ການບໍ່ລະເມີດນ້ຳໃຈ

ຄວາມເອື້ອເຟື້ອເຜື່ອແຜ່ ແລະ ຄວາມໄວ້ວາງໃຈຂອງຜູ້ອື່ນຕ້ອງບໍ່ຖືກນຳມາຂູດຮີດ. ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອມີຄວາມຮັບຜິດຊອບທີ່ຈະໃຊ້ການຊ່ວຍເຫຼືອນັ້ນໃຫ້ດີ ແລະ ເມື່ອມີຄວາມສາມາດ ກໍຄວນຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ອື່ນຕອບແທນ. ການສວຍໂອກາດຈາກຄວາມກະລຸນາ, ການກຸສົນ ຫຼື ຊັບສິນສາທາລະນະເພື່ອຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ ແມ່ນການທໍລະຍົດຕໍ່ພັນທະສັນຍາທາງສັງຄົມ. ເສລີພາບຂຶ້ນກັບການທີ່ຄົນສ່ວນໃຫຍ່ປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມຈິງໃຈຢູ່ສະເໝີ.

#### ມາດຕາ 27 — ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ຄວາມເຊື່ອໝັ້ນທາງສິນທຳ

ການດຳລົງຊີວິດທີ່ດີຕ້ອງມີຄວາມກ້າຫານ — ຄວາມເຕັມໃຈທີ່ຈະຢືນຢັດເພື່ອຄວາມຈິງ ແລະ ຄວາມຍຸຕິທຳເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງມີສິ່ງແລກປ່ຽນ, ກ້າທີ່ຈະເວົ້າໃນເວລາທີ່ການມິດງຽບນັ້ນງ່າຍກວ່າ, ແລະ ປະຕິບັດຢ່າງຖືກຕ້ອງຕໍ່ໜ້າຄວາມກົດດັນ ຫຼື ຄວາມຢ້ານກົວ. ຄວາມຂີ້ຂາດທາງສິນທຳເປີດທາງໃຫ້ແກ່ຄວາມຊົ່ວຮ້າຍ. ທຸກຄົນຖືກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມກ້າຫານທີ່ງຽບສະຫງົບໃນຄວາມມີສັດຈະທຳປະຈຳວັນ ແລະ ຄວາມກ້າຫານໃນທີ່ສາທາລະນະເມື່ອຈຳເປັນ.

#### ມາດຕາ 28 — ການໃຫ້ອະໄພ

ຄວາມສາມາດໃນການໃຫ້ອະໄພ — ທັງຜູ້ອື່ນ ແລະ ຕົນເອງ — ແມ່ນສິ່ງຈຳເປັນຕໍ່ການຢຽວຢາ ແລະ ການກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ. ການກັກຂັງຄວາມຄຽດແຄ້ນໄວ້ຈະກາຍເປັນຢາພິດແກ່ຜູ້ທີ່ຖືມັກມັນໄວ້. ການໃຫ້ອະໄພບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງການລືມ, ການແກ້ຕົວ ຫຼື ການລະຖິ້ມຄວາມຍຸຕິທຳ; ແຕ່ມັນໝາຍເຖິງການປ່ອຍວາງຄວາມພະຍາບາດ ແລະ ເປີດໂອກາດໃຫ້ແກ່ການຄືນດີກັນ. ຫາກປາສະຈາກການໃຫ້ອະໄພ, ບາດແຜກໍຈະບໍ່ມີວັນຫາຍດີ ແລະ ວົງຈອນແຫ່ງການທຳຮ້າຍກໍຈະດຳເນີນຕໍ່ໄປ.

#### ມາດຕາ 29 — ການບໍລິການ ແລະ ການປະກອບສ່ວນ

ຊີວິດທີ່ມີຄວາມໝາຍບໍ່ໄດ້ຢູ່ທີ່ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຮັບເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຢູ່ທີ່ສິ່ງທີ່ພວກເຮົາໃຫ້. ການບໍລິການຜູ້ອື່ນ — ຕໍ່ຄອບຄົວ, ຊຸມຊົນ ແລະ ໂລກທີ່ກວ້າງໃຫຍ່ — ແມ່ນແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງຄວາມສຳເລັດ ແລະ ຈຸດປະສົງອັນເລິກເຊິ່ງ. ຜູ້ທີ່ບໍລິການຈະຄົ້ນພົບວ່າການໃຫ້ນັ້ນເຮັດໃຫ້ຜູ້ໃຫ້ຮັ່ງມີຂຶ້ນ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງໃຫ້ກຽດແກ່ຜູ້ທີ່ບໍລິການ ແລະ ປູກຝັງໃຫ້ທຸກຄົນເຂົ້າໃຈວ່າ ພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ຢູ່ທີ່ນີ້ເພື່ອຕົວເຮົາເອງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພື່ອເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ.

---

ພາກທີ IV: ຄວາມເປັນເອກະພາບ ແລະ ສັນຕິພາບ

#### ມາດຕາ 30 — ການລວມຕົວເໜືອກວ່າການແບ່ງແຍກ

ອະນາຄົດຂອງມະນຸດຊາດຂຶ້ນກັບຄວາມສາມາດຂອງພວກເຮົາໃນການລວມຕົວກັນ ຫຼາຍກວ່າການແຕກແຍກ. ພະລັງທີ່ສ້າງການແບ່ງແຍກ — ລັດທິເຜົ່າພັນ, ອະຄະຕິ, ການປຸກລະດົມ, ຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ຜູ້ອື່ນ — ຄຸກຄາມສະຫວັດດີການຮ່ວມກັນ ແລະ ເຄີຍສ້າງຄວາມໂຫດຮ້າຍທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດ. ທຸກຄົນຖືກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຕ້ານທານກັບສິ່ງລໍ້ໃຈທີ່ຈະເບິ່ງໂລກໃນແບບ "ພວກເຮົາ ກັບ ພວກເຂົາ", ໃຫ້ສະແຫວງຫາຈຸດຮ່ວມທ່າມກາງຄວາມແຕກຕ່າງ, ແລະ ສ້າງຂົວຕໍ່ຫຼາຍກວ່າການສ້າງກຳແພງ. ຄວາມເປັນເອກະພາບບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງຄວາມຄືກັນ; ແຕ່ມັນໝາຍເຖິງການຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນມະນຸດຮ່ວມກັນພາຍໃຕ້ຄວາມແຕກຕ່າງທັງປວງ.

#### ມາດຕາ 31 — ການປະຕິເສດລັດທິເຜົ່າພັນ ແລະ ການແບ່ງແຍກ

ທ່າອ່ຽງໃນການແບ່ງແຍກມະນຸດອອກເປັນ "ພວກເຮົາ" ແລະ "ພວກເຂົາ" — ແລະ ການຫຼຸດຄຸນຄ່າຄວາມເປັນມະນຸດຂອງຜູ້ທີ່ຖືກຖືວ່າເປັນ "ຄົນອື່ນ" — ແມ່ນຮາກເຫງົ້າຂອງອະຄະຕິ, ການຂົ່ມເຫັງ ແລະ ການຂ້າລ້າງເຜົ່າພັນ. ທຸກຄົນຈະຕ້ອງຕ້ານທານກັບທ່າອ່ຽງນີ້ໃນຕົນເອງ ແລະ ຄັດຄ້ານມັນໃນສັງຄົມຂອງຕົນ. ບໍ່ມີກຸ່ມຄົນໃດທີ່ຕໍ່າກວ່າມະນຸດ. ບໍ່ມີໃຜທີ່ສາມາດຖືກຖິ້ມປະໄດ້. ຄົນແປກໜ້າ, ຄົນຕ່າງດ້າວ, ຜູ້ທີ່ແຕກຕ່າງ — ພວກເຂົາກໍແມ່ນມະນຸດຢ່າງສົມບູນ ແລະ ສົມຄວນໄດ້ຮັບສັກສີຢ່າງເຕັມສ່ວນ.

#### ມາດຕາ 32 — ຄວາມເປັນພົນລະເມືອງໂລກ

ທຸກຄົນແມ່ນພົນລະເມືອງຂອງໂລກ ພ້ອມກັບການເປັນພົນລະເມືອງຂອງຊຸມຊົນ ແລະ ປະຊາຊາດຂອງຕົນ. ຄວາມເປັນພົນລະເມືອງໂລກນີ້ບໍ່ໄດ້ມາແທນທີ່ອັດຕະລັກອື່ນໆ ແຕ່ມາເພື່ອເຕີມເຕັມ. ສິ່ງທ້າທາຍແຫ່ງຍຸກສະໄໝ — ການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ, ພະຍາດລະບາດ, ອາວຸດນິວເຄລຍ, ປັນຍາປະດິດ — ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຄິດ ແລະ ການກະທຳໃນຖານະມະນຸດຊາດດຽວກັນ. ຄວາມຮັກຊາດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ໂລກບໍ່ໄດ້ຂັດແຍ້ງກັນ; ທັງສອງຢ່າງສາມາດດຳເນີນໄປນຳກັນໄດ້. ວິວັດທະນາການຂອງສັງຄົມມະນຸດຊີ້ໄປສູ່ການຂະຫຍາຍວົງຂອງຄວາມຫ່ວງໄຍທາງສິນທຳໃຫ້ກວ້າງຂວາງຂຶ້ນເລື້ອຍໆ.

#### ມາດຕາ 33 — ສັນຕິພາບ

ສັນຕິພາບແມ່ນຫຼາຍກວ່າການປາສະຈາກສົງຄາມ; ມັນແມ່ນການມີຢູ່ຂອງຄວາມຍຸຕິທຳ, ຄວາມປອດໄພ ແລະ ເງື່ອນໄຂສຳລັບຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງມະນຸດ. ທຸກຄົນມີສິດທີ່ຈະດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍສັນຕິພາບ. ສັງຄົມຈະຕ້ອງແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ້ງຜ່ານການເຈລະຈາ, ການປຶກສາຫາລື ແລະ ວິທີການທາງກົດໝາຍ. ຄວາມຮຸນແຮງຈະຕ້ອງເປັນທາງເລືອກສຸດທ້າຍ ໂດຍຢູ່ພາຍໃຕ້ຂອບເຂດທາງສິນທຳ. ຜູ້ທີ່ເຮັດວຽກເພື່ອສັນຕິພາບ — ຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ສັດຕູຄືນດີກັນ, ຜູ້ທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມຂັດແຍ້ງສະຫງົບລົງ, ຜູ້ທີ່ສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈ — ຖືວ່າໄດ້ເຮັດພາລະກິດອັນສັກສິດ.

---

ພາກທີ V: ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ

#### ມາດຕາ 34 — ຄວາມສະເໝີພາບ

ມະນຸດທັງປວງເກີດມາເປັນອິດສະຫຼະ ແລະ ສະເໝີພາບກັນໃນສັກສີ ແລະ ສິດທິ. ທຸກຄົນ, ໂດຍປາສະຈາກການແບ່ງແຍກໃດໆ — ລວມທັງເຊື້ອຊາດ, ຜິວພັນ, ເພດ, ພາສາ, ສາສະໜາ, ຄວາມຄິດເຫັນທາງການເມືອງ, ຕົ້ນກຳເນີດຂອງຊາດ ຫຼື ສັງຄົມ, ຊັບສິນ, ການກຳເນີດ ຫຼື ສະຖານະພາບອື່ນໆ — ລ້ວນແຕ່ມີສິດໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຢ່າງເຕັມສ່ວນຈາກກົດບັດສະບັບນີ້.

#### ມາດຕາ 35 — ຊີວິດ, ເສລີພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການມີຊີວິດ, ເສລີພາບ ແລະ ຄວາມປອດໄພສ່ວນບຸກຄົນ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກທໍລະມານ ຫຼື ຖືກປະຕິບັດດ້ວຍວິທີທີ່ໂຫດຮ້າຍ, ໄຮ້ມະນຸດສະທຳ ຫຼື ຫຼຸດຄຸນຄ່າ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກຕົກເປັນທາດ ຫຼື ຖືກບັງຄັບໃຫ້ຮັບໃຊ້. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກລ່ວງລະເມີດຊີວິດ ຫຼື ເສລີພາບໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ.

#### ມາດຕາ 36 — ເສລີພາບທາງຄວາມຄິດ, ສັດທາ ແລະ ສາສະໜາ

ທຸກຄົນມີສິດໃນເສລີພາບທາງຄວາມຄິດ, ສັດທາ ແລະ ສາສະໜາ. ສິດນີ້ລວມເຖິງເສລີພາບໃນການຖືຄວາມເຊື່ອໃດໆ ຫຼື ບໍ່ຖືເລີຍ, ເສລີພາບໃນການປ່ຽນຄວາມເຊື່ອ ແລະ ເສລີພາບໃນການປະຕິບັດຕາມຄວາມເຊື່ອຂອງຕົນໃນການນະມັດສະການ, ການສິດສອນ ແລະ ການຖືສິນ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກບັງຄັບໃນເລື່ອງຂອງຄວາມເຊື່ອ.

#### ມາດຕາ 37 — ເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ ແລະ ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ

ທຸກຄົນມີສິດໃນເສລີພາບໃນການສະແດງອອກ, ລວມທັງເສລີພາບໃນການສະແຫວງຫາ, ຮັບ ແລະ ແບ່ງປັນຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ແລະ ແນວຄວາມຄິດ. ສິດນີ້ລວມເຖິງເສລີພາບຂອງສື່ມວນຊົນ ແລະ ທຸກຮູບແບບຂອງການສື່ສານ. ເສລີພາບເຫຼົ່ານີ້ມາພ້ອມກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ອາດຖືກຈຳກັດໄດ້ພຽງແຕ່ເມື່ອຈຳເປັນເພື່ອປົກປ້ອງສິດຂອງຜູ້ອື່ນ ຫຼື ຜົນປະໂຫຍດອັນສຳຄັນຂອງສາທາລະນະ.

#### ມາດຕາ 38 — ເສລີພາບໃນການໂຮມຊຸມນຸມ ແລະ ການສ້າງສະມາຄົມ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການໂຮມຊຸມນຸມໂດຍສັນຕິ ແລະ ການສ້າງ ຫຼື ເຂົ້າຮ່ວມສະມາຄົມ, ລວມທັງອົງການຈັດຕັ້ງເພື່ອປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດຂອງຕົນ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງສະມາຄົມໃດໜຶ່ງ.

#### ມາດຕາ 39 — ການມີສ່ວນຮ່ວມໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ

ອຳນາດຂອງລັດຖະບານມາຈາກເຈດຈຳນົງຂອງປະຊາຊົນ. ທຸກຄົນມີສິດໃນການມີສ່ວນຮ່ວມໃນການປົກຄອງ, ທັງໂດຍກົງ ຫຼື ຜ່ານຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ຖືກເລືອກຢ່າງເສລີ, ແລະ ມີສິດອອກສຽງເລືອກຕັ້ງທີ່ແທ້ຈິງດ້ວຍສິດສະເໝີພາບ ແລະ ເປັນສາກົນ. ຊາວໜຸ່ມມີສິດໃນການສົ່ງສຽງທີ່ມີຄວາມໝາຍໃນການຕັດສິນໃຈທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ອະນາຄົດຂອງພວກເຂົາ.

#### ມາດຕາ 40 — ຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ຂະບວນການທາງກົດໝາຍ

ທຸກຄົນມີຄວາມສະເໝີພາບກັນຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ. ທຸກຄົນມີສິດໄດ້ຮັບການປະຕິບັດຢ່າງຍຸຕິທຳຈາກສານທີ່ມີຄວາມເປັນກາງ, ໄດ້ຮັບການສັນນິຖານວ່າເປັນຜູ້ບໍລິສຸດຈົນກວ່າຈະມີການພິສູດວ່າຜິດ, ມີສິດມີທະນາຍຄວາມ ແລະ ໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂທີ່ມີປະສິດທິຜົນເມື່ອສິດທິຖືກລະເມີດ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກຈັບກຸມ ຫຼື ກັກຂັງໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ.

#### ມາດຕາ 41 — ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ

ທຸກຄົນມີສິດໃນຄວາມເປັນສ່ວນຕົວໃນຊີວິດສ່ວນຕົວ, ຄອບຄົວ, ບ້ານເຮືອນ ແລະ ການສື່ສານ. ສິດນີ້ກວມເອົາເຖິງການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກຕິດຕາມ ຫຼື ແຊກແຊງວຽກງານສ່ວນຕົວໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ.

#### ມາດຕາ 42 — ເສລີພາບໃນການເຄື່ອນຍ້າຍ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການເຄື່ອນຍ້າຍຢ່າງເສລີ ແລະ ເລືອກບ່ອນຢູ່ອາໄສຂອງຕົນ. ທຸກຄົນມີສິດອອກຈາກປະເທດໃດໜຶ່ງ ແລະ ກັບຄືນສູ່ປະເທດຂອງຕົນເອງ. ທຸກຄົນມີສິດສະແຫວງຫາບ່ອນລີ້ໄພຈາກການຂົ່ມເຫັງ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ທຸກຄົນກໍມີສິດທີ່ຈະອາໄສຢູ່ໃນບ້ານເກີດເມືອງນອນຂອງຕົນ.

#### ມາດຕາ 43 — ຄອບຄົວ ແລະ ຊຸມຊົນ

ຄອບຄົວ, ໃນທຸກຮູບແບບທີ່ຫຼາກຫຼາຍ, ແມ່ນຫົວໜ່ວຍພື້ນຖານຂອງສັງຄົມທີ່ສົມຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ. ຜູ້ໃຫຍ່ມີສິດແຕ່ງງານດ້ວຍຄວາມຍິນຍອມຢ່າງເສລີ ແລະ ສ້າງຄອບຄົວ. ເດັກນ້ອຍມີສິດໄດ້ຮັບການເບິ່ງແຍງ, ການປົກປ້ອງ ແລະ ສາຍສຳພັນໃນຄອບຄົວ. ຊຸມຊົນມີສິດຮັກສາວິຖີຊີວິດ ແລະ ສາຍສຳພັນທາງສັງຄົມຂອງຕົນ.

---

ພາກທີ VI: ສິດທິຂອງປະຊາຊາດ

#### ມາດຕາ 44 — ການກຳນົດຊະຕາກຳຂອງຕົນເອງ

ທຸກປະຊາຊາດມີສິດກຳນົດຊະຕາກຳຂອງຕົນເອງ, ເລືອກສະຖານະພາບທາງການເມືອງ ແລະ ສະແຫວງຫາການພັດທະນາທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ສັງຄົມ ແລະ ວັດທະນະທຳຂອງຕົນ. ບໍ່ມີປະຊາຊົນກຸ່ມໃດຄວນຖືກຕັດສິດໃນການລ້ຽງຊີບຂອງຕົນເອງ ຫຼື ສິດໃນການກຳນົດອະນາຄົດຂອງຕົນ.

#### ມາດຕາ 45 — ກຸ່ມນ້ອຍ ແລະ ຊຸມຊົນທີ່ໂດດເດັ່ນ

ບຸກຄົນທີ່ຂຶ້ນກັບກຸ່ມນ້ອຍທາງດ້ານເຊື້ອຊາດ, ສາສະໜາ, ພາສາ ຫຼື ວັດທະນະທຳ ມີສິດທີ່ຈະຊື່ນຊົມກັບວັດທະນະທຳຂອງຕົນ, ປະຕິບັດຕາມສາສະໜາຂອງຕົນ ແລະ ໃຊ້ພາສາຂອງຕົນເອງ. ອັດຕະລັກ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງທຸກຊຸມຊົນທີ່ໂດດເດັ່ນຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ. ເມື່ອມີການຕັດສິນໃຈທີ່ມີຜົນກະທົບຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍ່ດິນແດນ, ຊັບພະຍາກອນ ຫຼື ວິຖີຊີວິດຂອງຊຸມຊົນ, ຈະຕ້ອງມີການຂໍຄວາມເຫັນດີທີ່ເປັນອິດສະຫຼະ ແລະ ໄດ້ຮັບແຈ້ງລ່ວງໜ້າຈາກຊຸມຊົນນັ້ນ.

#### ມາດຕາ 46 — ຄວາມຈິງ ແລະ ການຄືນດີກັນ

ໃນບ່ອນທີ່ມີການກະທຳຜິດຢ່າງຮ້າຍແຮງໃນອະດີດ, ປະຊາຊົນມີສິດທີ່ຈະໄດ້ຮັບຮູ້ຄວາມຈິງ, ການຍອມຮັບ ແລະ ໂອກາດໃນການຢຽວຢາ. ຄວາມຍຸຕິທຳບໍ່ໄດ້ລວມພຽງແຕ່ການມີຄວາມຮັບຜິດຊອບເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງລວມເຖິງການຄືນດີກັນ. ການສ້າງອະນາຄົດທີ່ສະຫງົບສຸກຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການປະເຊີນໜ້າກັບອະດີດຢ່າງຊື່ສັດ.

---

ພາກທີ VII: ສິດທິທາງດ້ານສັງຄົມ ແລະ ເສດຖະກິດ

#### ມາດຕາ 47 — ມາດຕະຖານການຄອງຊີບທີ່ພຽງພໍ

ທຸກຄົນມີສິດໃນມາດຕະຖານການຄອງຊີບທີ່ພຽງພໍສຳລັບສຸຂະພາບ ແລະ ສະຫວັດດີການ, ລວມທັງອາຫານ, ນ້ຳ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ທີ່ຢູ່ອາໄສ ແລະ ການບໍລິການທີ່ຈຳເປັນ. ທຸກຄົນມີສິດໃນຄວາມປອດໄພໃນຍາມຈຳເປັນທີ່ຢູ່ນອກເໜືອການຄວບຄຸມ. ບໍ່ຄວນມີໃຜຕ້ອງຫິວໂຫຍ ຫຼື ບໍ່ມີທີ່ຢູ່ອາໄສໃນໂລກທີ່ມີຄວາມອຸດົມສົມບູນນີ້.

#### ມາດຕາ 48 — ການເຮັດວຽກ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການເຮັດວຽກ, ມີເງື່ອນໄຂທີ່ຍຸຕິທຳ, ໄດ້ຮັບຄ່າຕອບແທນທີ່ສົມເຫດສົມຜົນ ແລະ ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກການຂູດຮີດ. ແຮງງານມີສິດໂຮມຕົວກັນ ແລະ ຕໍ່ຮອງຮ່ວມກັນ. ທຸກຄົນມີສິດໃນການພັກຜ່ອນ, ເວລາຫວ່າງ ແລະ ການຈຳກັດຊົ່ວໂມງເຮັດວຽກທີ່ເໝາະສົມ. ການບັງຄັບໃຊ້ແຮງງານແມ່ນສິ່ງທີ່ຖືກຫ້າມ.

#### ມາດຕາ 49 — ການສຶກສາ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການສຶກສາ. ການສຶກສາຈະຕ້ອງພັດທະນາບຸກຄະລິກກະພາບຂອງມະນຸດຢ່າງເຕັມສ່ວນ, ປູກຝັງການຄິດແບບວິເຄາະ ແລະ ຄວາມຄິດສ້າງສັນ, ເສີມສ້າງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ສິດທິ ແລະ ຄວາມຫຼາກຫຼາຍ, ແລະ ສົ່ງເສີມຄວາມເຂົ້າໃຈລະຫວ່າງປະຊາຊາດທັງປວງ. ການສຶກສາຊັ້ນປະຖົມຕ້ອງບໍ່ເສຍຄ່າ ແລະ ເປັນສິ່ງບັງຄັບ; ການສຶກສາຂັ້ນຕໍ່ໄປຕ້ອງໃຫ້ທຸກຄົນເຂົ້າເຖິງໄດ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.

#### ມາດຕາ 50 — ສຸຂະພາບ

ທຸກຄົນມີສິດໃນມາດຕະຖານສຸຂະພາບທາງກາຍ ແລະ ທາງຈິດທີ່ສູງທີ່ສຸດເທົ່າທີ່ຈະເປັນໄປໄດ້. ສິດນີ້ລວມເຖິງການເຂົ້າເຖິງການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ, ຢາທີ່ຈຳເປັນ, ນ້ຳສະອາດ, ໂພຊະນາການທີ່ພຽງພໍ ແລະ ເງື່ອນໄຂການເປັນຢູ່ທີ່ດີຕໍ່ສຸຂະພາບ. ສຸຂະພາບຈິດຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບຄວາມສຳຄັນເທົ່າທຽມກັບສຸຂະພາບກາຍ.

#### ມາດຕາ 51 — ວັດທະນະທຳ ແລະ ວິທະຍາສາດ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການມີສ່ວນຮ່ວມໃນຊີວິດທາງວັດທະນະທຳ, ຊື່ນຊົມກັບສິລະປະ ແລະ ແບ່ງປັນຜົນປະໂຫຍດຈາກຄວາມກ້າວໜ້າທາງວິທະຍາສາດ. ພູມປັນຍາທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ມໍລະດົກທາງວັດທະນະທຳຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການເຄົາລົບ ແລະ ປົກປ້ອງ. ໝາກຜົນຂອງຄວາມຄິດສ້າງສັນ ແລະ ການຄົ້ນພົບຂອງມະນຸດໃນທີ່ສຸດແມ່ນເປັນຂອງມະນຸດຊາດທັງປວງ.

#### ມາດຕາ 52 — ລະບຽບການທາງເສດຖະກິດທີ່ຍຸຕິທຳ

ເສດຖະກິດຈະຕ້ອງຮັບໃຊ້ສະຫວັດດີການຂອງມະນຸດ ແລະ ສຸຂະພາບຂອງໂລກ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການສະສົມຄວາມຮັ່ງມີ. ການຄ້າ ແລະ ການເງິນຈະຕ້ອງມີຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ໂປ່ງໃສ. ທຸກປະຊາຊາດມີອະທິປະໄຕເໜືອຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດຂອງຕົນ. ການຈັດສັນທາງເສດຖະກິດທີ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມທຸກຍາກ ຫຼື ການຂູດຮີດຍືດເຍື້ອແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳ.

---

ພາກທີ VIII: ສິດທິໃນຍຸກດິຈິຕອນ

#### ມາດຕາ 53 — ການເຂົ້າເຖິງເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ

ທຸກຄົນມີສິດເຂົ້າເຖິງເຕັກໂນໂລຊີດິຈິຕອນ ແລະ ໂຄງລ່າງພື້ນຖານການສື່ສານທີ່ຈຳເປັນສຳລັບການມີສ່ວນຮ່ວມໃນສັງຄົມສະໄໝໃໝ່. ຜົນປະໂຫຍດຂອງຍຸກຂໍ້ມູນຂ່າວສານຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການແບ່ງປັນຢ່າງກວ້າງຂວາງ, ແລະ ອຸປະສັກໃນການເຂົ້າເຖິງຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ.

#### ມາດຕາ 54 — ການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຂອງຕົນ. ການເກັບກຳ ແລະ ການນຳໃຊ້ຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຈະຕ້ອງມີຄວາມໂປ່ງໃສ, ຈຳກັດໄວ້ພຽງແຕ່ຈຸດປະສົງທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ຮັບຄວາມຍິນຍອມທີ່ມີຄວາມໝາຍ. ທຸກຄົນມີສິດຮູ້ວ່າຂໍ້ມູນໃດທີ່ຖືກເກັບໄວ້ກ່ຽວກັບເຂົາເຈົ້າ ແລະ ມີສິດໃຫ້ແກ້ໄຂ ຫຼື ລຶບຂໍ້ມູນທີ່ບໍ່ຖືກຕ້ອງ ຫຼື ບໍ່ຈຳເປັນ.

#### ມາດຕາ 55 — ເສລີພາບຈາກການຖືກຕິດຕາມທີ່ຜິດກົດໝາຍ

ບໍ່ມີບຸກຄົນໃດຄວນຖືກຕິດຕາມໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ ຫຼື ຜິດກົດໝາຍ. ການຕິດຕາມການສື່ສານ ຫຼື ກິດຈະກຳຕ່າງໆຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະນຸຍາດຕາມກົດໝາຍ, ມີຄວາມຈຳເປັນ, ສົມເຫດສົມຜົນ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການກວດສອບທີ່ເປັນເອກະລາດ. ສິດໃນການສື່ສານສ່ວນຕົວຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ.

#### ມາດຕາ 56 — ຄວາມໂປ່ງໃສໃນການຕັດສິນໃຈແບບອັດຕະໂນມັດ

ເມື່ອລະບົບອັດຕະໂນມັດເຮັດການຕັດສິນໃຈ ຫຼື ມີອິດທິພົນຕໍ່ການຕັດສິນໃຈທີ່ມີຜົນກະທົບຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຕໍ່ຊີວິດຂອງຜູ້ຄົນ, ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບມີສິດທີ່ຈະເຂົ້າໃຈວ່າການຕັດສິນໃຈນັ້ນຖືກເຮັດຂຶ້ນແນວໃດ, ມີສິດໃຫ້ມະນຸດເປັນຜູ້ກວດສອບ ແລະ ມີສິດໃນການຄັດຄ້ານຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ. ບໍ່ມີໃຜຄວນຖືກຈຳແນກໂດຍລະບົບອັນກໍຣິທຶມ (algorithm).

---

ພາກທີ IX: ເຕັກໂນໂລຊີເພື່ອຮັບໃຊ້ມະນຸດຊາດ

#### ມາດຕາ 57 — ຫຼັກການຊີ້ນຳສຳລັບເຕັກໂນໂລຊີ

ເຕັກໂນໂລຊີຈະຕ້ອງຮັບໃຊ້ມະນຸດ, ບໍ່ແມ່ນເປັນເຈົ້ານາຍຂອງມະນຸດ. ເຕັກໂນໂລຊີທີ່ມີອຳນາດສູງ, ລວມທັງປັນຍາປະດິດ (AI), ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ແລະ ນຳໃຊ້ໃນທາງທີ່ເຄົາລົບສັກສີຄວາມເປັນມະນຸດ, ຮັກສາອຳນາດການຕັດສິນໃຈຂອງມະນຸດ, ສົ່ງເສີມຄວາມຍຸຕິທຳ, ຮັກສາຄວາມໂປ່ງໃສ, ຮັບປະກັນຄວາມຮັບຜິດຊອບ ແລະ ປົກປ້ອງຈາກອັນຕະລາຍ. ຜູ້ທີ່ສ້າງ ແລະ ນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຜົນກະທົບຂອງມັນ.

#### ມາດຕາ 58 — ການຄວບຄຸມຂອງມະນຸດເໜືອການຕັດສິນໃຈທີ່ສຳຄັນ

ການຕັດສິນໃຈທີ່ມີຜົນກະທົບອັນເລິກເຊິ່ງຕໍ່ຊີວິດ ແລະ ສະຫວັດດີການຂອງມະນຸດຈະຕ້ອງຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄວບຄຸມທີ່ມີຄວາມໝາຍຂອງມະນຸດ. ເຄື່ອງຈັກຈະຕ້ອງບໍ່ໄດ້ຮັບອຳນາດອັດຕະໂນມັດເໜືອຄວາມເປັນຄວາມຕາຍ. ການຕັດສິນໃຈຂອງມະນຸດ, ພູມປັນຍາ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງສິນທຳບໍ່ສາມາດມອບໝາຍໃຫ້ແກ່ລະບົບທີ່ຂາດສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້.

#### ມາດຕາ 59 — ການປົກປ້ອງຈາກອັນຕະລາຍທາງເຕັກໂນໂລຊີ

ທຸກຄົນມີສິດໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຈາກເຕັກໂນໂລຊີທີ່ຖືກອອກແບບມາເພື່ອບົງການ, ຫຼອກລວງ ຫຼື ຂູດຮີດຈຸດອ່ອນຂອງມະນຸດ. ການປົກປ້ອງເປັນພິເສດຈະຕ້ອງມີໃຫ້ແກ່ເດັກນ້ອຍ ແລະ ບຸກຄົນທີ່ບອບບາງອື່ນໆ. ເມື່ອເຕັກໂນໂລຊີສ້າງຄວາມສ່ຽງທີ່ຮ້າຍແຮງ, ຄວາມລະມັດລະວັງຈະຕ້ອງເປັນສິ່ງຊີ້ນຳໃນການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີນັ້ນ.

#### ມາດຕາ 60 — ການຮັກສາສາຍສຳພັນຂອງມະນຸດ

ເຕັກໂນໂລຊີຈະຕ້ອງສົ່ງເສີມຫຼາຍກວ່າການມາແທນທີ່ສາຍສຳພັນ ແລະ ຊຸມຊົນຂອງມະນຸດທີ່ມີຄວາມໝາຍ. ໃນການບໍລິການທີ່ຈຳເປັນທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ສະຫວັດດີການຂອງມະນຸດ, ທາງເລືອກໃນການມີປະຕິສຳພັນລະຫວ່າງມະນຸດກັບມະນຸດຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການຮັກສາໄວ້. ຄຸນຄ່າທີ່ບໍ່ມີສິ່ງໃດປ່ຽນແທນໄດ້ຂອງການມີຢູ່ຂອງມະນຸດ, ຄວາມເຫັນອົກເຫັນໃຈ ແລະ ການເບິ່ງແຍງຮັກສາຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການຍອມຮັບ.

---

ພາກທີ X: ໂລກທີ່ມີຊີວິດ

#### ມາດຕາ 61 — ສິດໃນການມີສະພາບແວດລ້ອມທີ່ດີ

ທຸກຄົນມີສິດໃນການມີສະພາບແວດລ້ອມທີ່ສະອາດ, ດີຕໍ່ສຸຂະພາບ ແລະ ຍືນຍົງ, ລວມທັງອາກາດທີ່ບໍລິສຸດ, ນ້ຳທີ່ປອດໄພ, ລະບົບນິເວດທີ່ສົມບູນ ແລະ ສະພາບພູມອາກາດທີ່ຄົງທີ່. ການເຊື່ອມໂຊມຂອງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ຄຸກຄາມສຸຂະພາບ ແລະ ສະຫວັດດີການຂອງມະນຸດຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປ້ອງກັນ ແລະ ແກ້ໄຂ.

#### ມາດຕາ 62 — ຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ທຳມະຊາດ

ໂລກທຳມະຊາດມີຄຸນຄ່າເກີນກວ່າຜົນປະໂຫຍດຕໍ່ມະນຸດ ແລະ ສົມຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ການປົກປ້ອງ. ລະບົບນິເວດ, ສາຍພັນຕ່າງໆ ແລະ ຕາໜ່າງແຫ່ງຊີວິດຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການອະນຸລັກ ແລະ ບ່ອນທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການຟື້ນຟູ. ຜູ້ທີ່ເພິ່ງພາອາໄສ ແລະ ເບິ່ງແຍງຜືນແຜ່ນດິນຈະຕ້ອງມີສ່ວນຮ່ວມໃນການເປັນຜູ້ດູແລ.

#### ມາດຕາ 63 — ຄວາມສະຖຽນລະພາບຂອງສະພາບພູມອາກາດ

ສະພາບພູມອາກາດທີ່ຄົງທີ່ແມ່ນສິ່ງຈຳເປັນສຳລັບອາະລິຍະທຳຂອງມະນຸດ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງຊີວິດ. ປະຊາຊາດທັງປວງມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຮ່ວມກັນໃນການປົກປ້ອງລະບົບພູມອາກາດ, ໂດຍຜູ້ທີ່ປະກອບສ່ວນຫຼາຍທີ່ສຸດໃນການເຮັດໃຫ້ພູມອາກາດປ່ຽນແປງ ແລະ ຜູ້ທີ່ມີກຳລັງຄວາມສາມາດຫຼາຍທີ່ສຸດ ຍ່ອມມີພັນທະຫຼາຍກວ່າ. ພາລະໃນການດຳເນີນການດ້ານພູມອາກາດ ແລະ ການປັບຕົວຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການແບ່ງປັນຢ່າງຍຸຕິທຳ.

#### ມາດຕາ 64 — ການພັດທະນາທີ່ຍືນຍົງ

ການພັດທະນາຈະຕ້ອງຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການໃນປັດຈຸບັນ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ຄວາມສາມາດຂອງຄົນຮຸ່ນຫຼັງໃນການຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການຂອງເຂົາເຈົ້າຫຼຸດລົງ. ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທາງເສດຖະກິດ, ສະຫວັດດີການທາງສັງຄົມ ແລະ ການປົກປ້ອງສິ່ງແວດລ້ອມແມ່ນສິ່ງທີ່ແຍກອອກຈາກກັນບໍ່ໄດ້ ແລະ ເສີມສ້າງເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ. ທຸກປະຊາຊາດມີສິດສະແຫວງຫາການພັດທະນາຕາມຄຸນຄ່າ ແລະ ສະຖານະການຂອງຕົນເອງ.

---

ພາກທີ XI: ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ

#### ມາດຕາ 65 — ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງລັດ

ລັດມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕົ້ນຕໍໃນການເຄົາລົບ, ປົກປ້ອງ ແລະ ເຮັດໃຫ້ສິດທິໃນກົດບັດສະບັບນີ້ປະກົດຜົນເປັນຈິງ. ລັດຈະຕ້ອງຈັດໃຫ້ມີການແກ້ໄຂທີ່ມີປະສິດທິຜົນສຳລັບການລະເມີດສິດທິ ແລະ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດສິດທິທັງໝົດໃຫ້ໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດຕາມຂີດຄວາມສາມາດຂອງຕົນ. ລັດຈະຕ້ອງຮ່ວມມືກັນໃນລະດັບສາກົນເພື່ອແກ້ໄຂສິ່ງທ້າທາຍທີ່ຢູ່ນອກເໜືອອຳນາດຂອງຊາດໃດໜຶ່ງທີ່ຈະແກ້ໄຂໄດ້ໂດຍລຳພັງ.

#### ມາດຕາ 66 — ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງສະຖາບັນ

ບໍລິສັດ, ອົງການຈັດຕັ້ງ ແລະ ສະຖາບັນທຸກປະເພດຈະຕ້ອງເຄົາລົບສິດທິມະນຸດ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມໃນທຸກກິດຈະກຳຂອງຕົນ. ເຂົາເຈົ້າຈະຕ້ອງປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມໂປ່ງໃສ, ປ້ອງກັນອັນຕະລາຍ ແລະ ມີຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ຄວາມເສຍຫາຍທີ່ເຂົາເຈົ້າກໍ່ຂຶ້ນ. ອຳນາດມາພ້ອມກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ.

#### ມາດຕາ 67 — ຂີດຈຳກັດຂອງສິດທິ

ສິດທິອາດຖືກຈຳກັດໄດ້ພຽງແຕ່ຕາມທີ່ກົດໝາຍກຳນົດ, ເທົ່າທີ່ຈຳເປັນເພື່ອປົກປ້ອງສິດຂອງຜູ້ອື່ນ ຫຼື ຜົນປະໂຫຍດອັນສຳຄັນຂອງສາທາລະນະ, ແລະ ຕ້ອງສົມເຫດສົມຜົນກັບຈຸດປະສົງທີ່ວາງໄວ້. ສິດທິພື້ນຖານບາງປະການ — ລວມທັງເສລີພາບຈາກການທໍລະມານ, ການເປັນທາດ ແລະ ການຖືກລ່ວງລະເມີດຊີວິດໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນ — ຈະບໍ່ສາມາດຖືກລະງັບໄດ້ໃນທຸກກໍລະນີ.

#### ມາດຕາ 68 — ການແກ້ໄຂ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບ

ທຸກຄົນທີ່ສິດທິຖືກລະເມີດມີສິດໄດ້ຮັບການແກ້ໄຂທີ່ມີປະສິດທິຜົນ. ຈະຕ້ອງມີກົນໄກທີ່ເປັນເອກະລາດເພື່ອຮັບຄຳຮ້ອງທຸກ, ສືບສວນການລະເມີດ ແລະ ຮັບປະກັນຄວາມຮັບຜິດຊອບ. ຜູ້ທີ່ເປີດເຜີຍການກະທຳຜິດຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ.

#### ມາດຕາ 69 — ການສຶກສາກ່ຽວກັບສິດທິ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບ

ຄວາມຮູ້ກ່ຽວກັບສິດທິ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການສົ່ງເສີມຜ່ານການສຶກສາໃນທຸກລະດັບ ແລະ ຕະຫຼອດຊີວິດ. ທຸກຄົນຈະຕ້ອງມີໂອກາດຮຽນຮູ້ກ່ຽວກັບກົດບັດສະບັບນີ້ ແລະ ວິທີການດຳລົງຊີວິດຕາມຫຼັກການຂອງມັນ. ການສ້າງເສີມຄຸນລັກສະນະ ແລະ ຄຸນນະທຳຂອງພົນລະເມືອງຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການປູກຝັງໄປພ້ອມໆກັບຄວາມຮູ້.

#### ມາດຕາ 70 — ການຕີຄວາມໝາຍ

ບໍ່ມີຂໍ້ຄວາມໃດໃນກົດບັດສະບັບນີ້ທີ່ຈະຖືກຕີຄວາມໝາຍເພື່ອຈຳກັດສິດທິໃດໆທີ່ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງຢ່າງເຕັມສ່ວນກວ່າໃນບ່ອນອື່ນ, ຫຼື ເພື່ອເປັນຂໍ້ອ້າງໃນການກະທຳໃດໆທີ່ມີຈຸດປະສົງທຳລາຍສິດທິທີ່ໄດ້ປະກາດໄວ້. ກົດບັດສະບັບນີ້ຈະຕ້ອງໄດ້ຮັບການອ່ານໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຖະແຫຼງການສາກົນວ່າດ້ວຍສິດທິມະນຸດ ແລະ ເຄື່ອງມືອື່ນໆທີ່ປົກປ້ອງສັກສີຄວາມເປັນມະນຸດ.

---

ຄຳຢືນຢັນປິດທ້າຍ

ກົດບັດສະບັບນີ້ຖອດຖອນມາຈາກມໍລະດົກທາງສິນທຳຮ່ວມກັນຂອງມະນຸດຊາດ:

* ກົດເກນຄຳ (The Golden Rule), ເຊິ່ງສິດສອນໂດຍທຸກໆຮີດຄອງປະເພນີທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່;

* ຖະແຫຼງການສາກົນວ່າດ້ວຍສິດທິມະນຸດ ແລະ ກົນໄກສາກົນຕ່າງໆທີ່ຕາມມາ;

* ລັດຖະທຳມະນູນ ແລະ ກົດບັດຂອງປະຊາຊາດຕ່າງໆທີ່ມຸ່ງໝັ້ນສູ່ຄວາມຍຸຕິທຳ;

* ພູມປັນຍາຂອງຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງຜູ້ທີ່ດຳລົງຊີວິດຢູ່ດ້ວຍສາຍສຳພັນກັບໂລກ;

* ຄຳສອນທີ່ສັກສິດ ແລະ ຄຳສອນທາງດ້ານຈັນຍາບັນຂອງສາສະໜາ ແລະ ປັດຊະຍາຕ່າງໆທົ່ວໂລກ;

* ຄວາມເຂົ້າໃຈທາງດ້ານຈິດຕະວິທະຍາ, ປັດຊະຍາ ແລະ ປະສົບການຂອງມະນຸດ ກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ຜູ້ຄົນຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ.

ພວກເຮົາສະເໜີກົດບັດສະບັບນີ້ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອເປັນຄຳເວົ້າສຸດທ້າຍ ແຕ່ເພື່ອເປັນຄຳເຊີນຊວນ — ສູ່ການເຈລະຈາ, ສູ່ຄຳໝັ້ນສັນຍາ ແລະ ສູ່ການກະທຳຮ່ວມກັນ. ມັນກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ລວມພວກເຮົາເປັນໜຶ່ງດຽວ, ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ແຍກພວກເຮົາອອກຈາກກັນ. ມັນບໍ່ໄດ້ເປັນຂອງຊາດໃດ, ວັດທະນະທຳໃດ ຫຼື ຄວາມເຊື່ອໃດໜຶ່ງໂດຍສະເພາະ, ແຕ່ເປັນຂອງທຸກຄົນທີ່ຢືນຢັນໃນສັກສີຂອງມະນຸດທຸກຄົນ ແລະ ຄວາມລ້ຳຄ່າຂອງບ້ານເຮືອນຮ່ວມກັນຂອງພວກເຮົາ.

ພວກເຮົາແມ່ນຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນເທິງດາວເຄາະນ້ອຍໆໜ່ວຍດຽວ. ໂຊກຊະຕາຂອງພວກເຮົາຜູກພັນເຂົ້າກັນ. ເສັ້ນທາງກ້າວໄປຂ້າງໜ້າບໍ່ແມ່ນການແບ່ງແຍກ ແຕ່ແມ່ນຄວາມເປັນເອກະພາບ; ບໍ່ແມ່ນການຂູດຮີດ ແຕ່ແມ່ນການປະກອບສ່ວນ; ບໍ່ແມ່ນຄວາມສິ້ນຫວັງ ແຕ່ແມ່ນຄວາມຫວັງ.

ກົດບັດສະບັບນີ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ພວກເຮົາບໍ່ພຽງແຕ່ຮຽກຮ້ອງສິດທິຂອງພວກເຮົາເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ໃຫ້ກາຍເປັນຄົນປະເພດທີ່ໃຫ້ກຽດສິດທິຂອງຜູ້ອື່ນ — ຄົນທີ່ມີຄວາມກະລຸນາ, ຄວາມຊື່ສັດ, ຄວາມກ້າຫານ ແລະ ພູມປັນຍາ. ຄົນທີ່ປະກອບສ່ວນໂດຍບໍ່ຂູດຮີດ. ຄົນທີ່ສ້າງຂົວ, ບໍ່ແມ່ນສ້າງກຳແພງ. ຄົນທີ່ມີຄຸນຄ່າຄູ່ຄວນກັບເສັ້ນທາງທີ່ມະນຸດຊາດກຳລັງດຳເນີນໄປ.

ຂໍໃຫ້ວິໄສທັດນີ້ຊີ້ນຳພວກເຮົາໄປສູ່ໂລກທີ່ທຸກຄົນສາມາດຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງໄດ້, ບ່ອນທີ່ຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ສັນຕິພາບໂອບກອດກັນ, ບ່ອນທີ່ຄວາມຄິດສ້າງສັນຂອງມະນຸດຮັບໃຊ້ຜົນປະໂຫຍດລວມ, ແລະ ບ່ອນທີ່ມະນຸດຊາດດຳລົງຊີວິດຢ່າງກົມກຽວກັບໂລກທີ່ຄ້ຳຊູພວກເຮົາທຸກຄົນ.

**ປະກາດດ້ວຍຄວາມຫວັງ ແລະ ຄວາມເປັນປຶກແຜ່ນ  

ສຳລັບປະຊາຊາດທັງປວງ, ທັງໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ອະນາຄົດ  

ໃນຖານະຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ**

---

ພາກທີສອງ: ສະບັບພາສາທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍ

ສຳລັບຜູ້ອ່ານທົ່ວໄປ

ກົດບັດສາກົນ — ອະທິບາຍແບບງ່າຍໆ

#### ເອກະສານນີ້ແມ່ນຫຍັງ?

ນີ້ຄືຊຸດຂອງຄຸນຄ່າຮ່ວມກັນສຳລັບມະນຸດທຸກຄົນ. ມັນອະທິບາຍເຖິງ:

* ມະນຸດທຸກຄົນສົມຄວນໄດ້ຮັບການປະຕິບັດແນວໃດ

* ພວກເຮົາຄວນພະຍາຍາມເປັນຄົນແບບໃດ

* ພວກເຮົາຄວນປະຕິບັດຕໍ່ກັນ, ຕໍ່ຊຸມຊົນ ແລະ ຕໍ່ໂລກຂອງພວກເຮົາແນວໃດ

* ທຸກຄົນມີສິດທິຫຍັງແດ່

* ຄວາມຮັບຜິດຊອບໃດແດ່ທີ່ມາພ້ອມກັບສິດທິເຫຼົ່ານັ້ນ

ມັນຖອດຖອນມາຈາກພູມປັນຍາຂອງທຸກໆສາສະໜາ, ປັດຊະຍາ ແລະ ວັດທະນະທຳທີ່ສຳຄັນ. ແນວຄວາມຄິດຫຼັກນັ້ນມີມາແຕ່ບູຮານ ແລະ ເປັນສາກົນ: ຈົ່ງປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນຄືກັບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ເຂົາປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ.

#### ແນວຄວາມຄິດທີ່ສຳຄັນ

**1. ພວກເຮົາແມ່ນຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ**

ພາຍໃຕ້ຄວາມແຕກຕ່າງທັງໝົດ — ວັດທະນະທຳ, ພາສາ, ຄວາມເຊື່ອ, ປະຊາຊາດ — ພວກເຮົາລ້ວນແຕ່ມີຄວາມເປັນມະນຸດຮ່ວມກັນ. ພວກເຮົາຄືກັນຫຼາຍກວ່າແຕກຕ່າງກັນ. ອະນາຄົດຂອງພວກເຮົາຂຶ້ນກັບການຮັບຮູ້ເຖິງຄວາມເປັນເອກະພາບນີ້.

**2. ທຸກຄົນມີຄຸນຄ່າ**

ທ່ານມີຄວາມສຳຄັນ. ບໍ່ແມ່ນຍ້ອນສິ່ງທີ່ທ່ານຄອບຄອງ, ສິ່ງທີ່ທ່ານບັນລຸໄດ້ ຫຼື ສິ່ງທີ່ໃຜເວົ້າກ່ຽວກັບທ່ານ. ທ່ານມີຄວາມສຳຄັນຍ້ອນທ່ານເປັນມະນຸດ. ສິ່ງນີ້ບໍ່ມີວັນຖືກຖອດຖອນໄປໄດ້.

**3. ຈົ່ງມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ ແລະ ເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ**

ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ແນວຄວາມຄິດທີ່ດີ — ແຕ່ມັນແມ່ນພື້ນຖານຂອງສັງຄົມທີ່ດີ. ຄວາມກະລຸນາເຮັດໃຫ້ຊີວິດເປັນສິ່ງທີ່ທົນທານໄດ້. ຄວາມຊື່ສັດເຮັດໃຫ້ຄວາມໄວ້ວາງໃຈເກີດຂຶ້ນໄດ້. ຄວາມເຄົາລົບຄືການຍອມຮັບໃນສັກສີຂອງແຕ່ລະຄົນ.

**4. ປະກອບສ່ວນໂດຍບໍ່ຂູດຮີດ**

ສັງຄົມທີ່ດີຄືສັງຄົມທີ່ທຸກຄົນມອບສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງຕົນເອງ ໂດຍບໍ່ສວຍໂອກາດທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳເໜືອຜູ້ອື່ນ. ເມື່ອທຸກຄົນປະກອບສ່ວນ ແລະ ບໍ່ມີໃຜຂູດຮີດ, ທຸກຄົນກໍຈະຈະເລີນເຕີບໂຕ.

**5. ຄວາມເປັນເອກະພາບເໜືອກວ່າການແບ່ງແຍກ**

ພະລັງທີ່ແຍກພວກເຮົາອອກຈາກກັນ — ອະຄະຕິ, ການຄິດແບບ "ພວກເຮົາ-ພວກເຂົາ" — ຄຸກຄາມອະນາຄົດຂອງພວກເຮົາ. ພວກເຮົາຕ້ອງຕ້ານທານກັບສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະ ສະແຫວງຫາຈຸດຮ່ວມກັນ.

**6. ຄວາມເປັນພົນລະເມືອງໂລກ**

ທ່ານບໍ່ໄດ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຊຸມຊົນ ແລະ ປະຊາຊາດຂອງທ່ານເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທ່ານຍັງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງມະນຸດຊາດ. ສິ່ງທ້າທາຍໃຫຍ່ໃນຍຸກຂອງພວກເຮົາຮຽກຮ້ອງໃຫ້ພວກເຮົາຄິດ ແລະ ກະທຳໃນຖານະຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ.

**7. ສິດທິມາພ້ອມກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ**

ການມີສິດທິບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າພວກເຮົາສາມາດເຮັດຫຍັງກໍໄດ້ຕາມໃຈ. ເສລີພາບຈະເຮັດວຽກໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອຜູ້ຄົນໃຊ້ມັນຢ່າງມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ.

**8. ການເບິ່ງແຍງຮັກສາໂລກ**

ໂລກແມ່ນບ້ານຫຼັງດຽວຂອງພວກເຮົາ. ພວກເຮົາຕ້ອງປົກປ້ອງມັນໄວ້ເພື່ອຕົວເຮົາເອງ ແລະ ຄົນຮຸ່ນຫຼັງ.

**9. ມະນຸດຊາດກຳລັງຢູ່ໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງການພັດທະນາ**

ພວກເຮົາຍັງຄົງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ດີກວ່າເກົ່າໄດ້. ແຕ່ລະຮຸ່ນຄົນສາມາດຊຸກຍູ້ໃຫ້ເກີດຄວາມຍຸຕິທຳ ແລະ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ຂຶ້ນ.

**10. ຍັງຄົງມີເຫດຜົນໃຫ້ມີຄວາມຫວັງ**

ເຖິງວ່າຈະມີບັນຫາຫຼາຍຢ່າງ, ແຕ່ຄວາມກ້າວໜ້າກໍເປັນໄປໄດ້. ຄວາມຫວັງບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄຮ້ສາລະ — ແຕ່ມັນແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ການກະທຳນັ້ນມີຄວາມໝາຍ.

#### ເຮົາຄວນພະຍາຍາມເປັນຄົນແນວໃດ

* **ກະລຸນາ** — ປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນດ້ວຍຄວາມອ່ອນໂຍນ ແລະ ການເອົາໃຈໃສ່

* **ຊື່ສັດ** — ເວົ້າຄວາມຈິງ; ບໍ່ຕົວະ ຫຼື ຫຼອກລວງ

* **ເຄົາລົບ** — ປະຕິບັດຕໍ່ທຸກຄົນໃນຖານະຜູ້ທີ່ມີສັກສີ

* **ສ້າງສັນ** — ໃຊ້ພອນສະຫວັນທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງທ່ານເພື່ອປະກອບສ່ວນ

* **ຢາກຮູຢາກເຫັນ** — ຢາກຮຽນຮູ້ ແລະ ເຂົ້າໃຈຢູ່ສະເໝີ

* **ກ້າຫານ** — ຢືນຢັດເພື່ອສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ

* **ອ່ອນນ້ອມ** — ຮູ້ວ່າທ່ານບໍ່ໄດ້ມີຄຳຕອບສຳລັບທຸກຢ່າງ

* **ຮູ້ບຸນຄຸນ** — ເຫັນຄຸນຄ່າໃນສິ່ງທີ່ທ່ານໄດ້ຮັບ

* **ໃຫ້ອະໄພ** — ປ່ອຍວາງຄວາມຄຽດແຄ້ນ; ເປີດທາງໃຫ້ການຢຽວຢາ

* **ມີຄວາມສຸກ** — ຄົ້ນພົບຄວາມເບີກບານໃນຊີວິດ

* **ມີຄວາມຫວັງ** — ເຊື່ອວ່າອະນາຄົດສາມາດດີຂຶ້ນໄດ້

* **ປະກອບສ່ວນ** — ມອບສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດໂດຍບໍ່ຂູດຮີດຜູ້ອື່ນ

#### ສິ່ງທີ່ທຸກຄົນມີສິດໄດ້ຮັບ

**ສິດທິພື້ນຖານ:**

* ຊີວິດ ແລະ ຄວາມປອດໄພ

* ເສລີພາບໃນການຄິດ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ການເວົ້າ

* ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ

* ການປະຕິບັດຢ່າງຍຸຕິທຳພາຍໃຕ້ກົດໝາຍ

* ການເຄື່ອນຍ້າຍ ແລະ ການເລືອກບ່ອນຢູ່ອາໄສ

* ຄອບຄົວ ແລະ ຊຸມຊົນ

**ສິດທິທາງສັງຄົມ:**

* ອາຫານ, ນ້ຳ ແລະ ທີ່ພັກອາໄສທີ່ພຽງພໍ

* ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກ (ທັງກາຍ ແລະ ຈິດ)

* ການສຶກສາ

* ວຽກງານ ແລະ ຄ່າຈ້າງທີ່ຍຸຕິທຳ

* ການພັກຜ່ອນ ແລະ ເວລາຫວ່າງ

* ການມີສ່ວນຮ່ວມໃນວັດທະນະທຳ ແລະ ວິທະຍາສາດ

**ໃນໂລກດິຈິຕອນ:**

* ການເຂົ້າເຖິງອິນເຕີເນັດ

* ການປົກປ້ອງຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຂອງທ່ານ

* ການບໍ່ຖືກແອບເບິ່ງໂດຍບໍ່ມີເຫດຜົນອັນສົມຄວນ

* ການເຂົ້າເຖິງຂໍ້ມູນເມື່ອຄອມພິວເຕີເຮັດການຕັດສິນໃຈກ່ຽວກັບທ່ານ

**ສິດທິທາງດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ:**

* ອາກາດ ແລະ ນ້ຳທີ່ສະອາດ

* ສະພາບພູມອາກາດທີ່ຄົງທີ່

* ລະບົບນິເວດທີ່ສົມບູນ

#### ສິ່ງທີ່ທຸກຄົນຕ້ອງຮັບຜິດຊອບ

* ປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນຄືກັບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ເຂົາປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ

* ມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ ແລະ ເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ

* ປະກອບສ່ວນເຂົ້າໃນຊຸມຊົນຂອງທ່ານ

* ບໍ່ສວຍໂອກາດຈາກຄວາມກະລຸນາຂອງຜູ້ຄົນ

* ໃຊ້ຊັບພະຍາກອນຢ່າງສະຫຼາດ, ບໍ່ຟຸ່ມເຟືອຍ

* ປົກປ້ອງສິ່ງແວດລ້ອມ

* ສະແຫວງຫາຄວາມເປັນເອກະພາບ, ບໍ່ແມ່ນການແບ່ງແຍກ

* ເປັນບັນພະບຸລຸດທີ່ດີ — ປະໂລກທີ່ດີໄວ້ໃຫ້ຄົນຮຸ່ນຫຼັງ

* ຮັກສາຄວາມຫວັງ ແລະ ຄ້ຳຊູຄວາມຫວັງໃຫ້ແກ່ຜູ້ອື່ນ

#### ກົດເກນຄຳ — ໃນຫຼາຍຮີດຄອງປະເພນີ

ທຸກໆສາສະໜາ ແລະ ປັດຊະຍາທີ່ສຳຄັນລ້ວນແຕ່ສອນແນວຄວາມຄິດພື້ນຖານອັນດຽວກັນ:

* **ສາສະໜາຄຣິດ:** "ຈົ່ງປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນ ຄືກັບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ຜູ້ອື່ນປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ."

* **ສາສະໜາອິດສະລາມ:** "ບໍ່ມີໃຜໃນພວກທ່ານທີ່ຈະມີສັດທາຢ່າງແທ້ຈິງ ຈົນກວ່າທ່ານຈະປາດຖະໜາໃຫ້ພີ່ນ້ອງຂອງທ່ານ ໃນສິ່ງທີ່ທ່ານປາດຖະໜາໃຫ້ຕົນເອງ."

* **ສາສະໜາຢິວ:** "ສິ່ງໃດທີ່ເປັນໜ້າລັງເກຍຕໍ່ທ່ານ, ຢ່າເຮັດສິ່ງນັ້ນກັບເພື່ອນບ້ານຂອງທ່ານ."

* **ສາສະໜາພຸດ:** "ສິ່ງໃດທີ່ເຮັດໃຫ້ທ່ານເຈັບປວດ, ທ່ານກໍຢ່າເອົາສິ່ງນັ້ນໄປເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຈັບປວດ."

* **ສາສະໜາຮິນດູ:** "ຈົ່ງປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນ ຄືກັບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ຕົນເອງໄດ້ຮັບການປະຕິບັດ."

* **ລັດທິຂົງຈື:** "ສິ່ງໃດທີ່ທ່ານບໍ່ປາດຖະໜາໃຫ້ຕົນເອງ, ກໍຢ່າເຮັດສິ່ງນັ້ນກັບຜູ້ອື່ນ."

* **ພູມປັນຍາຊົນເຜົ່າພື້ນເມືອງ:** "ພວກເຮົາທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ເປັນຍາດພີ່ນ້ອງກັນ."

ນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງບັງເອີນ. ມັນຄືເຂັມທິດທາງສິນທຳຮ່ວມກັນຂອງມະນຸດຊາດ.

#### ສະຫຼຸບໃນປະໂຫຍກດຽວ

ພວກເຮົາແມ່ນຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ; ທຸກຄົນມີສັກສີ; ຈົ່ງມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ ແລະ ເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ; ປະກອບສ່ວນໂດຍບໍ່ຂູດຮີດ; ສະແຫວງຫາຄວາມເປັນເອກະພາບເໜືອກວ່າການແບ່ງແຍກ; ແລະ ເບິ່ງແຍງຮັກສາກັນ ແລະ ກັນ ພ້ອມທັງໂລກໃບນີ້.

---

ພາກທີສາມ: ສະບັບສຳລັບຊາວໜຸ່ມ

ສຳລັບໄວລຸ້ນ (ອາຍຸ 13-19 ປີ)

ກົດບັດສາກົນ — ສຳລັບຄົນຮຸ່ນໃໝ່

#### ນີ້ແມ່ນເລື່ອງຂອງທ່ານ

ເອກະສານສະບັບນີ້ແມ່ນກ່ຽວກັບສິ່ງທີ່ມະນຸດທຸກຄົນສົມຄວນໄດ້ຮັບ — ລວມທັງທ່ານນຳ. ແລະ ມັນກ່ຽວກັບວ່າທ່ານສາມາດກາຍເປັນຄົນແບບໃດ.

ມັນບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ກົດລະບຽບ. ມັນແມ່ນວິໄສທັດຂອງສິ່ງທີ່ໂລກສາມາດເປັນໄປໄດ້.

ແນວຄວາມຄິດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດນັ້ນງ່າຍດາຍຫຼາຍ: **ຈົ່ງປະຕິບັດຕໍ່ຄົນອື່ນໃນແບບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ເຂົາປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ.**

ທຸກສາສະໜາ, ທຸກວັດທະນະທຳ ແລະ ຜູ້ມີປັນຍາທຸກຄົນໃນປະຫວັດສາດລ້ວນແຕ່ເຄີຍເວົ້າເຖິງສິ່ງນີ້ໃນຮູບແບບໃດໜຶ່ງ.

#### ພວກເຮົາທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ຢູ່ໃນເຮືອລຳດຽວກັນ

ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ສຳຄັນ: ພວກເຮົາແມ່ນຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ.

ແມ່ນແລ້ວ, ພວກເຮົາລ້ວນແຕ່ມີວັດທະນະທຳ, ພາສາ, ສາສະໜາ ແລະ ປະເທດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ແຕ່ພາຍໃຕ້ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ, ພວກເຮົາແມ່ນສິ່ງທີ່ມີຊີວິດຊະນິດດຽວກັນເທິງດາວເຄາະນ້ອຍໆໜ່ວຍດຽວກັນ. ອະນາຄົດຂອງພວກເຮົາເຊື່ອມໂຍງກັນ ບໍ່ວ່າພວກເຮົາຈະມັກຫຼືບໍ່ກໍຕາມ.

ບັນຫາທີ່ພວກເຮົາຜະເຊີນ — ການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ, AI, ຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບ — ບໍ່ໄດ້ສົນໃຈເລື່ອງເສັ້ນຊາຍແດນ. ພວກເຮົາຈະແກ້ໄຂມັນໄປນຳກັນ ຫຼື ຈະບໍ່ສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ເລີຍ.

ສິ່ງນີ້ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າທ່ານຕ້ອງຖິ້ມອັດຕະລັກຂອງທ່ານ. ທ່ານສາມາດຮັກປະເທດຂອງທ່ານ ແລະ ຫ່ວງໃຍມະນຸດຊາດໄປພ້ອມໆກັນໄດ້. ທ່ານສາມາດພູມໃຈໃນວັດທະນະທຳຂອງທ່ານ ແລະ ເຄົາລົບວັດທະນະທຳອື່ນໄດ້. ນັ້ນບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ — ແຕ່ມັນແມ່ນຄວາມເຕີບໃຫຍ່.

#### ຈົ່ງມີຄວາມກະລຸນາ. ຊື່ສັດ. ແລະ ເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ.

ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຟັງເບິ່ງແລ້ວຄືເລື່ອງພື້ນຖານ. ມັນແມ່ນເລື່ອງພື້ນຖານແທ້ໆ. ແຕ່ມັນມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍກວ່າສິ່ງອື່ນໆເກືອບທັງໝົດ.

**ຄວາມກະລຸນາ**

ການກະທຳເລັກໆນ້ອຍໆແຫ່ງຄວາມກະລຸນາເຮັດໃຫ້ຊີວິດເປັນສິ່ງທີ່ທົນທານໄດ້. ຫາກປາສະຈາກມັນ, ໂລກກໍຈະເຢັນຊາ ແລະ ໂຫດຮ້າຍ. ທ່ານມີພະລັງທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ມື້ຂອງໃຜບາງຄົນດີຂຶ້ນໄດ້ ພຽງແຕ່ດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ.

**ຄວາມຊື່ສັດ**

ຢ່າຕົວະ. ຢ່າຫຼອກລວງ. ຢ່າບົງການ. ໂລກທີ່ສ້າງຂຶ້ນເທິງຄຳຕົວະຈະພັງທະລາຍລົງ. ເມື່ອທ່ານຊື່ສັດ, ທ່ານກໍຈະໄດ້ຮັບຄວາມໄວ້ວາງໃຈ. ນັ້ນຄືສິ່ງທີ່ສຳຄັນ.

**ຄວາມເຄົາລົບ**

ປະຕິບັດຕໍ່ທຸກຄົນຄືກັບວ່າເຂົາເຈົ້າມີຄວາມສຳຄັນ. ເພາະເຂົາເຈົ້າມີຄວາມສຳຄັນແທ້ໆ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄົນທີ່ທ່ານບໍ່ເຫັນດີນຳ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄົນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກທ່ານ. ຄວາມເຄົາລົບບໍ່ໄດ້ໝາຍເຖິງການເຫັນດີ — ແຕ່ມັນໝາຍເຖິງການຮັບຮູ້ໃນສັກສີຂອງເຂົາເຈົ້າ.

#### ປະກອບສ່ວນໂດຍບໍ່ຂູດຮີດ

ນີ້ຄືຫຼັກການສຳລັບຊີວິດ: **ຈົ່ງມອບສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດຂອງທ່ານ. ຢ່າສວຍໂອກາດທີ່ບໍ່ຍຸຕິທຳ.**

ສັງຄົມທີ່ດີຕໍ່ສຸຂະພາບຄືສັງຄົມທີ່ທຸກຄົນປະກອບສ່ວນໃນສິ່ງທີ່ເຂົາເຈົ້າເຮັດໄດ້ ແລະ ບໍ່ມີໃຜຂູດຮີດຜູ້ອື່ນເພື່ອໃຫ້ຕົນເອງກ້າວໜ້າ.

ເປົ້າໝາຍບໍ່ແມ່ນການ "ຊະນະ" ໂດຍການຢຽບຍ່ຳຜູ້ອື່ນ. ແຕ່ແມ່ນການໃຫ້ທຸກຄົນຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ. ເມື່ອທ່ານປະສົບຜົນສຳເລັດໂດຍການເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນລົ້ມເຫຼວ, ນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄວາມສຳເລັດທີ່ແທ້ຈິງ.

#### ຄວາມເປັນເອກະພາບເໜືອກວ່າການແບ່ງແຍກ

ໂລກນີ້ເຕັມໄປດ້ວຍພະລັງທີ່ພະຍາຍາມແບ່ງແຍກພວກເຮົາ: ລັດທິຝັກຝ່າຍທາງການເມືອງ, ການຈຳແນກເຊື້ອຊາດ, ລັດທິຊາດນິຍົມ, ການຄິດແບບພວກເຮົາ-ພວກເຂົາ.

ພະລັງເຫຼົ່ານີ້ເປັນອັນຕະລາຍ. ມັນຄືວິທີທີ່ການຂ້າລ້າງເຜົ່າພັນເກີດຂຶ້ນ. ມັນຄືວິທີທີ່ປະຊາທິປະໄຕຕາຍລົງ. ມັນຄືວິທີທີ່ພວກເຮົາລົ້ມເຫຼວໃນການແກ້ໄຂບັນຫາທີ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມຮ່ວມມື.

ໜ້າທີ່ຂອງທ່ານ: ຈົ່ງຕ້ານທານກັບສິ່ງລໍ້ໃຈທີ່ຈະເບິ່ງໂລກໃນແບບ "ພວກເຮົາ ກັບ ພວກເຂົາ". ຈົ່ງຫາຈຸດຮ່ວມກັນ. ສ້າງຂົວ, ບໍ່ແມ່ນສ້າງກຳແພງ.

ສິ່ງນີ້ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າທ່ານບໍ່ສາມາດບໍ່ເຫັນດີນຳຄົນອື່ນ ຫຼື ຢືນຢັດເພື່ອສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ. ແຕ່ມັນໝາຍເຖິງການຈື່ໄວ້ວ່າ "ພວກເຂົາ" ກໍແມ່ນມະນຸດຄືກັນ.

#### ຄວາມເປັນພົນລະເມືອງໂລກ

ທ່ານບໍ່ໄດ້ເປັນພຽງແຕ່ພົນລະເມືອງຂອງປະເທດຂອງທ່ານເທົ່ານັ້ນ. ທ່ານຍັງເປັນພົນລະເມືອງຂອງໂລກ.

ສິ່ງນີ້ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງການເມືອງ ຫຼື ການສະລະອັດຕະລັກຂອງຊາດ. ແຕ່ມັນແມ່ນການຮັບຮູ້ຄວາມເປັນຈິງ: ບັນຫາໃຫຍ່ໆບໍ່ໄດ້ຢຸດຢູ່ທີ່ຊາຍແດນ, ແລະ ຄວາມຫ່ວງໃຍຂອງພວກເຮົາກໍບໍ່ຄວນຢຸດຢູ່ທີ່ນັ້ນຄືກັນ.

ການປ່ຽນແປງສະພາບພູມອາກາດ. ພະຍາດລະບາດ. AI. ອາວຸດນິວເຄລຍ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືບັນຫາຂອງມະນຸດທີ່ຕ້ອງການທາງອອກຈາກມະນຸດ.

ຈົ່ງຄິດແບບລະດັບໂລກ. ແລະ ລົງມືເຮັດໃນລະດັບທ້ອງຖິ່ນ. ທັງສອງຢ່າງລ້ວນແຕ່ສຳຄັນ.

#### ມະນຸດຊາດກຳລັງຢູ່ໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງການພັດທະນາ

ນີ້ຄືທັດສະນະທີ່ມອບຄວາມໝາຍໃຫ້ແກ່ຊີວິດ: ພວກເຮົາແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິ່ງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າ.

ມະນຸດຊາດກຳລັງຢູ່ໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງການພັດທະນາ — ທັງທາງສິນທຳ, ສັງຄົມ, ຈິດວິນຍານ — ເຊິ່ງຍັງຄົງກາຍເປັນສິ່ງທີ່ດີກວ່າເກົ່າໄດ້. ແຕ່ລະຮຸ່ນຄົນໄດ້ຮັບມໍລະດົກຈາກສິ່ງທີ່ຜ່ານມາ ແລະ ມີໂອກາດທີ່ຈະຊຸກຍູ້ໃຫ້ສິ່ງຕ່າງໆກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ.

ທ່ານບໍ່ໄດ້ພຽງແຕ່ດຳລົງຊີວິດຂອງທ່ານເອງເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ທ່ານແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເລື່ອງລາວຂອງສາຍພັນພວກເຮົາ. ສິ່ງທີ່ທ່ານເຮັດມີຄວາມສຳຄັນຕໍ່ເລື່ອງລາວທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ.

#### ຍັງຄົງມີເຫດຜົນໃຫ້ມີຄວາມຫວັງ

ມັນງ່າຍທີ່ຈະເບິ່ງໂລກໃນແງ່ຮ້າຍ. ຂ່າວຕ່າງໆເຕັມໄປດ້ວຍເລື່ອງທີ່ໜ້າຢ້ານ. ແຕ່ການເບິ່ງໂລກໃນແງ່ຮ້າຍຄືຄວາມຂີ້ຄ້ານ, ແລະ ຄວາມສິ້ນຫວັງກໍບໍ່ໄດ້ຊ່ວຍໃຫ້ຫຍັງສຳເລັດ.

ຄວາມຫວັງບໍ່ແມ່ນເລື່ອງໄຮ້ສາລະ. ມັນຄືສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ການລົງມືເຮັດນັ້ນເປັນໄປໄດ້. ຫາກປາສະຈາກຄວາມຫວັງ, ແລ້ວຈະພະຍາຍາມໄປເພື່ອຫຍັງ?

ຄວາມກ້າວໜ້ານັ້ນມີຢູ່ຈິງ. ຊີວິດຂອງມະນຸດສ່ວນໃຫຍ່ໃນຕອນນີ້ດີກວ່າເມື່ອ 200 ປີກ່ອນ. ສິ່ງນັ້ນບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍບັງເອີນ — ແຕ່ມັນເກີດຂຶ້ນເພາະມີຜູ້ຄົນທີ່ເຮັດວຽກ, ຕໍ່ສູ້ ແລະ ມີຄວາມຫວັງ.

ທ່ານສາມາດເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການສານຕໍ່ຄວາມກ້າວໜ້ານັ້ນໄດ້.

#### ສິດທິຂອງທ່ານ

ທ່ານມີສິດທີ່ຈະ:

* ໄດ້ຮັບການປະຕິບັດດ້ວຍສັກສີ — ບໍ່ວ່າທ່ານຈະແມ່ນໃຜກໍຕາມ

* ປອດໄພຈາກຄວາມຮຸນແຮງ, ຄວາມໂຫດຮ້າຍ ແລະ ການລ່ວງລະເມີດ

* ຄິດດ້ວຍຕົນເອງ ແລະ ເຊື່ອໃນສິ່ງທີ່ມີເຫດຜົນສຳລັບທ່ານ

* ເວົ້າໃນສິ່ງທີ່ທ່ານຄິດ (ພ້ອມທັງເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ)

* ຄວາມເປັນສ່ວນຕົວ — ຊັບສິນຂອງທ່ານ, ຂໍ້ຄວາມຂອງທ່ານ, ຊີວິດຂອງທ່ານ

* ການສຶກສາທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ທ່ານເຕີບໂຕແທ້ໆ

* ການບໍລິການສາທາລະນະສຸກເມື່ອທ່ານຕ້ອງການ

* ສະພາບແວດລ້ອມທີ່ສະອາດ ແລະ ໂລກທີ່ສາມາດອາໄສຢູ່ໄດ້

* ມີສ່ວນຮ່ວມໃນການຕັດສິນໃຈທີ່ມີຜົນກະທົບຕໍ່ອະນາຄົດຂອງທ່ານ

* ເຂົ້າເຖິງອິນເຕີເນັດ ແລະ ເຄື່ອງມືດິຈິຕອນ

* ຮູ້ເມື່ອຄອມພິວເຕີເຮັດການຕັດສິນໃຈກ່ຽວກັບທ່ານ

#### ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງທ່ານ

ສິດທິບໍ່ໄດ້ມາລ້າໆ. ມັນຈະເຮັດວຽກໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອຜູ້ຄົນມີຄວາມຮັບຜິດຊອບ:

**ສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ:**

* ປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນໃນແບບທີ່ທ່ານບໍ່ຢາກໃຫ້ເຂົາປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ

* ຕົວະ, ຂີ້ລັກ ຫຼື ຜິດຄຳໝັ້ນສັນຍາ

* ສວຍໂອກາດຈາກຄວາມກະລຸນາຂອງຜູ້ຄົນ

* ຟຸ່ມເຟືອຍຊັບພະຍາກອນ — ມັນບໍ່ໄດ້ມີຢູ່ຢ່າງບໍ່ມີຂີດຈຳກັດ

* ນິ່ງເສີຍເມື່ອເຫັນໃຜບາງຄົນຖືກປະຕິບັດຢ່າງບໍ່ດີ

* ຕົກເປັນເຫຍື່ອຂອງການຄິດແບບ "ພວກເຮົາ-ພວກເຂົາ"

**ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ:**

* ມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ ແລະ ເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ

* ຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ຄົນເມື່ອທ່ານສາມາດເຮັດໄດ້

* ຢືນຢັດເພື່ອສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ

* ເບິ່ງແຍງຮັກສາພື້ນທີ່ ແລະ ສິ່ງຂອງສ່ວນລວມ

* ຄິດເຖິງຜົນກະທົບຈາກການກະທຳຂອງທ່ານຕໍ່ຜູ້ອື່ນ

* ສະແຫວງຫາຄວາມເປັນເອກະພາບ ແລະ ຈຸດຮ່ວມກັນ

* ຮັກສາຄວາມຫວັງ — ທັງສຳລັບຕົນເອງ ແລະ ຜູ້ອື່ນ

#### ທ່ານສາມາດກາຍເປັນໃຜໄດ້ແດ່

**ທ່ານຄືຜູ້ສ້າງ.**

ທ່ານມີພອນສະຫວັນທີ່ເປັນເອກະລັກ. ທ່ານສາມາດສ້າງສິ່ງຕ່າງໆ, ຄິດຄົ້ນສິ່ງໃໝ່ໆ, ແກ້ໄຂບັນຫາ ແລະ ສ້າງຄວາມງາມໄດ້.

**ຄຸນຄ່າຂອງທ່ານມາຈາກພາຍໃນ, ບໍ່ແມ່ນພາຍນອກ.**

ບໍ່ແມ່ນມາຈາກຍອດໄລ້ (likes), ຜູ້ຕິດຕາມ, ຄະແນນສອບເສັງ, ເງິນຄຳ ຫຼື ສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນເວົ້າກ່ຽວກັບທ່ານ. ທ່ານມີຄຸນຄ່າຍ້ອນທ່ານມີຕົວຕົນຢູ່.

**ຈົ່ງຮັກສາຄວາມຢາກຮູຢາກເຫັນ.**

ຕັ້ງຄຳຖາມຕໍ່ໄປ. ຮຽນຮູ້ຕໍ່ໄປ. ໂລກນີ້ມີສິ່ງທີ່ໜ້າສົນໃຈມະຫາສານ.

**ຈົ່ງກ້າຫານ.**

ມັນຕ້ອງໃຊ້ຄວາມກ້າຫານໃນການເປັນຄົນຊື່ສັດ, ໃນການຢືນຢັດເພື່ອຜູ້ອື່ນ ແລະ ໃນການເປັນຕົວຂອງຕົວເອງ.

**ຈົ່ງຫາຄວາມສົມດຸນ.**

ມັນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິທີ່ຢາກຈະປະສົບຜົນສຳເລັດ. ແຕ່ມັນກໍເປັນເລື່ອງປົກກະຕິຄືກັນທີ່ທ່ານຈະພັກຜ່ອນ ແລະ ມີຄວາມພໍໃຈ.

**ສັງເກດເຫັນຄວາມງາມ ແລະ ຄວາມອັດສະຈັນ.**

ຢ່າເຮັດວຽກໜັກຈົນລືມທີ່ຈະຮູ້ສຶກອັດສະຈັນກັບສິ່ງຕ່າງໆອ້ອມຕົວ.

**ໃຫ້ອະໄພ.**

ການຖືຄວາມຄຽດແຄ້ນໄວ້ຈະເຮັດໃຫ້ທ່ານເຈັບປວດຫຼາຍກວ່າໃຜໆ. ຈົ່ງປ່ອຍວາງເມື່ອທ່ານສາມາດເຮັດໄດ້.

**ຫາຄວາມສຸກ.**

ຊີວິດມີໄວ້ເພື່ອໃຫ້ມີຄວາມສຸກ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ເພື່ອໃຫ້ອົດທົນຜ່ານໄປ.

#### 10 ແນວຄວາມຄິດໃຫຍ່

1. ພວກເຮົາແມ່ນຄອບຄົ່ວມະນຸດດຽວກັນ — ພາຍໃຕ້ຄວາມແຕກຕ່າງທັງໝົດ

2. ທຸກຄົນມີສັກສີ — ລວມທັງທ່ານນຳ

3. ຈົ່ງມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ, ເຄົາລົບ — ເລື່ອງພື້ນຖານທີ່ເຮັດໃຫ້ທຸກຢ່າງດຳເນີນໄປໄດ້

4. ປະກອບສ່ວນໂດຍບໍ່ຂູດຮີດ — ມອບສິ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດ, ຢ່າສວຍໂອກາດ

5. ຄວາມເປັນເອກະພາບເໜືອກວ່າການແບ່ງແຍກ — ຕ້ານທານການຄິດແບບພວກເຮົາ-ພວກເຂົາ

6. ຄວາມເປັນພົນລະເມືອງໂລກ — ທ່ານເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງມະນຸດຊາດ, ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ປະເທດຂອງທ່ານ

7. ສິດທິມາພ້ອມກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບ — ເສລີພາບບໍ່ໄດ້ມາລ້າໆ

8. ການເບິ່ງແຍງຮັກສາໂລກ — ມັນຄືບ້ານຫຼັງດຽວທີ່ພວກເຮົາມີ

9. ມະນຸດຊາດກຳລັງຢູ່ໃນເສັ້ນທາງແຫ່ງການພັດທະນາ — ທ່ານແມ່ນສ່ວນໜຶ່ງຂອງເລື່ອງລາວທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່

10. ຄວາມຫວັງເຮັດໃຫ້ການລົງມືເຮັດເປັນໄປໄດ້ — ຈົ່ງເລືອກຄວາມຫວັງ

#### ສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນຈື່ໄວ້

ຈົ່ງເປັນຄົນປະເພດທີ່ເຮັດໃຫ້ໂລກນີ້ດີຂຶ້ນ ພຽງແຕ່ຍ້ອນມີທ່ານອາໄສຢູ່.

ມີຄວາມກະລຸນາ. ຊື່ສັດ. ເຄົາລົບ. ປະກອບສ່ວນ. ສ້າງຂົວຕໍ່.

ນັ້ນຄືເນື້ອໃນທັງໝົດຂອງກົດບັດ ທີ່ສະແດງອອກຜ່ານຊີວິດຂອງທ່ານ.

---

ພາກທີສີ່: ສະບັບສຳລັບເດັກນ້ອຍ

ສຳລັບເດັກນ້ອຍ (ອາຍຸ 8-12 ປີ)

ໂລກທີ່ພວກເຮົາຕ້ອງການ — ສຳລັບເດັກນ້ອຍ

#### ຄຳສັນຍາສຳລັບທຸກຄົນ

ລອງຈິນຕະນາການເຖິງໂລກທີ່:

* ທຸກຄົນໄດ້ຮັບການປະຕິບັດຢ່າງຍຸຕິທຳ

* ຜູ້ຄົນມີຄວາມກະລຸນາ ແລະ ຊື່ສັດ

* ພວກເຮົາຊ່ວຍເຫຼືອກັນ ແລະ ກັນ

* ພວກເຮົາເບິ່ງແຍງຮັກສາໂລກ

* ທຸກຄົນມີອາຫານ, ນ້ຳ ແລະ ບ້ານທີ່ປອດໄພຢ່າງພຽງພໍ

ກົດບັດສະບັບນີ້ຄືຄຳສັນຍາທີ່ຈະພະຍາຍາມສ້າງໂລກແບບນັ້ນ.

#### ພວກເຮົາຄືຄອບຄົວດຽວກັນ

ນີ້ຄືສິ່ງທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ: ຜູ້ຄົນທັງໝົດເທິງໂລກຄືຄອບຄົວໃຫຍ່ດຽວກັນ.

ພວກເຮົາມີພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ອາຫານທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ວິທີເຮັດສິ່ງຕ່າງໆທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ແຕ່ພວກເຮົາລ້ວນແຕ່ແມ່ນມະນຸດ. ພວກເຮົາທຸກຄົນຢາກມີຄວາມສຸກ. ພວກເຮົາທຸກຄົນຢາກໄດ້ຮັບຄວາມຮັກ. ພວກເຮົາທຸກຄົນຮູ້ສຶກເສົ້າ, ຢ້ານ ແລະ ມີຄວາມສຸກ.

ເມື່ອທ່ານເຫັນໃຜບາງຄົນທີ່ເບິ່ງແລ້ວແຕກຕ່າງຈາກທ່ານ, ຈົ່ງຈື່ໄວ້ວ່າ: ເຂົາເຈົ້າຄືຍາດພີ່ນ້ອງຫ່າງໆຂອງທ່ານ. ແທ້ໆໃດ! ມະນຸດທຸກຄົນລ້ວນແຕ່ມາຈາກບັນພະບຸລຸດດຽວກັນ.

#### ກົດເກນຄຳ

ເກືອບທຸກຄົນ, ໃນທຸກໆບ່ອນ, ເປັນເວລາຫຼາຍພັນປີມາແລ້ວ, ລ້ວນແຕ່ເຫັນດີນຳສິ່ງໜຶ່ງ:

**ຈົ່ງປະຕິບັດຕໍ່ຜູ້ອື່ນ ໃນແບບທີ່ທ່ານຢາກໃຫ້ເຂົາປະຕິບັດຕໍ່ທ່ານ.**

* ຫາກທ່ານບໍ່ຢາກໃຫ້ຄົນອື່ນໃຈຮ້າຍໃສ່ທ່ານ, ທ່ານກໍຢ່າໃຈຮ້າຍໃສ່ຜູ້ອື່ນ.

* ຫາກທ່ານຢາກໃຫ້ຄົນອື່ນແບ່ງປັນກັບທ່ານ, ທ່ານກໍຈົ່ງແບ່ງປັນກັບຜູ້ອື່ນ.

* ຫາກທ່ານຢາກໃຫ້ຄົນອື່ນເວົ້າຄວາມຈິງກັບທ່ານ, ທ່ານກໍຈົ່ງເວົ້າຄວາມຈິງ.

* ຫາກທ່ານຢາກໃຫ້ຄົນອື່ນມີຄວາມກະລຸນາກັບທ່ານ, ທ່ານກໍຈົ່ງມີຄວາມກະລຸນາກັບຜູ້ອື່ນ.

ມັນງ່າຍດາຍຫຼາຍ. ແລະ ມັນແມ່ນກົດທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດ.

#### ຈົ່ງມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ ແລະ ເຄົາລົບຜູ້ອື່ນ

**ມີຄວາມກະລຸນາ**

ຄວາມກະລຸນາເລັກໆນ້ອຍໆມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ. ການຍິ້ມໃຫ້ໃຜບາງຄົນ. ການຊ່ວຍເຫຼືອເມື່ອເຮັດໄດ້. ການເວົ້າສິ່ງດີໆ. ສິ່ງເລັກໆນ້ອຍໆເຫຼົ່ານີ້ເຮັດໃຫ້ໂລກດີຂຶ້ນ.

**ມີຄວາມຊື່ສັດ**

ຢ່າຕົວະ. ເຖິງແມ່ນວ່າມັນຈະຍາກ, ແຕ່ຈົ່ງເວົ້າຄວາມຈິງ. ຜູ້ຄົນຈະໄວ້ວາງໃຈຄົນທີ່ມີຄວາມຊື່ສັດ.

**ມີຄວາມເຄົາລົບ**

ປະຕິບັດຕໍ່ທຸກຄົນຄືກັບວ່າເຂົາເຈົ້າມີຄວາມສຳຄັນ — ເພາະເຂົາເຈົ້າມີຄວາມສຳຄັນແທ້ໆ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄົນທີ່ແຕກຕ່າງຈາກທ່ານ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄົນທີ່ທ່ານບໍ່ມັກປານໃດກໍຕາມ.

#### ຊ່ວຍເຫຼືອໂດຍບໍ່ສວຍໂອກາດ

ເມື່ອທຸກຄົນຊ່ວຍເຫຼືອກັນ ແລະ ບໍ່ມີໃຜຂີ້ຕົວະ, ສິ່ງຕ່າງໆກໍຈະດຳເນີນໄປໄດ້ດີ.

* ເຮັດໜ້າທີ່ຂອງທ່ານ.

* ແບ່ງປັນຢ່າງຍຸຕິທຳ.

* ຢ່າເອົາຫຼາຍກວ່າທີ່ທ່ານຕ້ອງການ.

* ຢ່າຫຼອກລວງຜູ້ຄົນເພື່ອໃຫ້ໄດ້ສິ່ງທີ່ທ່ານຕ້ອງການ.

ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ດີທີ່ສຸດບໍ່ແມ່ນການໄດ້ຫຼາຍກວ່າຄົນອື່ນ. ແຕ່ແມ່ນການທີ່ທຸກຄົນມີພຽງພໍ.

#### ພວກເຮົາຈະດີກວ່າເມື່ອຢູ່ຮ່ວມກັນ

ບາງຄົນພະຍາຍາມເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາຜິດກັນ — ເຮັດໃຫ້ພວກເຮົາຄິດວ່າ "ຄົນກຸ່ມນັ້ນ" ບໍ່ດີ ຫຼື ໜ້າຢ້ານ.

ຢ່າຕົກເປັນເຫຍື່ອຂອງຄວາມຄິດນັ້ນ.

ຄົນທີ່ເບິ່ງແຕກຕ່າງ, ເວົ້າແຕກຕ່າງ ຫຼື ມີຄວາມເຊື່ອທີ່ແຕກຕ່າງ ກໍຍັງແມ່ນມະນຸດຄືກັນ. ເຂົາເຈົ້າມີຄອບຄົວ. ເຂົາເຈົ້າມີຄວາມຮູ້ສຶກ. ເຂົາເຈົ້າມີຄວາມຝັນ.

ພວກເຮົາຈະເຮັດໄດ້ດີກວ່າເມື່ອພວກເຮົາເຮັດວຽກຮ່ວມກັນ ຫຼາຍກວ່າການຕໍ່ສູ້ກັນ.

#### ສິ່ງທີ່ທຸກຄົນສົມຄວນໄດ້ຮັບ

ມະນຸດທຸກຄົນ — ລວມທັງທ່ານນຳ — ສົມຄວນໄດ້ຮັບ:

* ບ້ານທີ່ປອດໄພ

* ອາຫານ ແລະ ນ້ຳສະອາດທີ່ພຽງພໍ

* ການຊ່ວຍເຫຼືອເມື່ອເຈັບປ່ວຍ

* ໂອກາດໃນການຮຽນຮູ້

* ການເວົ້າໃນສິ່ງທີ່ຕົນເອງຄິດ

* ການເຊື່ອໃນສິ່ງທີ່ຮູ້ສຶກວ່າເປັນຄວາມຈິງສຳລັບຕົນເອງ

* ການໄດ້ຮັບການປະຕິບັດຢ່າງຍຸຕິທຳ

* ອາກາດທີ່ບໍລິສຸດ ແລະ ໂລກທີ່ດີຕໍ່ສຸຂະພາບ

* ການໄດ້ຮັບການປະຕິບັດດ້ວຍຄວາມກະລຸນາ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບ

#### ສິ່ງທີ່ທຸກຄົນຄວນພະຍາຍາມເຮັດ

ການມີສິດທິ ໝາຍເຖິງການມີຄວາມຮັບຜິດຊອບນຳ:

* ມີຄວາມກະລຸນາ — ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ມີໃຜເບິ່ງຢູ່ກໍຕາມ

* ມີຄວາມຊື່ສັດ — ເຖິງແມ່ນວ່າມັນຈະຍາກກໍຕາມ

* ມີຄວາມກ້າຫານ — ຢືນຢັດເພື່ອສິ່ງທີ່ຖືກຕ້ອງ

* ມີນ້ຳໃຈຊ່ວຍເຫຼືອ — ໂດຍສະເພາະກັບຄົນທີ່ຕ້ອງການຄວາມຊ່ວຍເຫຼືອ

* ຮູ້ບຸນຄຸນ — ເຫັນຄຸນຄ່າໃນສິ່ງທີ່ທ່ານມີ

* ມີຄວາມຍຸຕິທຳ — ຢ່າຂີ້ຕົວະ ຫຼື ເອົາປຽບຄົນອື່ນ

* ມີຄວາມລະມັດລະວັງ — ຢ່າຟຸ່ມເຟືອຍສິ່ງຂອງ

* ມີຄວາມຢາກຮູຢາກເຫັນ — ຮຽນຮູ້ ແລະ ຕັ້ງຄຳຖາມຕໍ່ໄປ

* ຮູ້ຈັກໃຫ້ອະໄພ — ຢ່າຈອງເວນຈອງກຳກັນຕະຫຼອດໄປ

* ມີຄວາມສຸກ — ມີຄວາມສຸກກັບຊີວິດ!

* ເປັນຕົວຂອງຕົວເອງ — ຕົວຕົນທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງທ່ານນັ້ນມີຄວາມສຳຄັນ

#### ກ່ຽວກັບການເປັນຕົວຂອງທ່ານ

ທ່ານມີຄວາມພິເສດ — ບໍ່ແມ່ນຍ້ອນທ່ານດີກວ່າໃຜ, ແຕ່ຍ້ອນບໍ່ມີໃຜຄືທ່ານຢ່າງແທ້ຈິງ.

ທ່ານມີສິ່ງທີ່ທ່ານເຮັດໄດ້ດີ. ທ່ານມີຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງ. ທ່ານມີບາງສິ່ງທີ່ຈະມອບໃຫ້ ເຊິ່ງບໍ່ມີໃຜສາມາດມອບໃຫ້ໄດ້ຄືທ່ານ.

ທ່ານສາມາດສ້າງສິ່ງຕ່າງໆໄດ້. ທ່ານສາມາດຮຽນຮູ້ສິ່ງຕ່າງໆໄດ້. ທ່ານສາມາດຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ຄົນໄດ້. ທ່ານສາມາດເຮັດໃຫ້ໂລກດີຂຶ້ນໄດ້ເລັກນ້ອຍ.

ຄຸນຄ່າຂອງທ່ານບໍ່ໄດ້ມາຈາກຮູບຮ່າງໜ້າຕາ, ສິ່ງທີ່ທ່ານຄອບຄອງ ຫຼື ຄະແນນສອບເສັງ. ທ່ານມີຄວາມສຳຄັນພຽງແຕ່ຍ້ອນທ່ານເປັນຕົວຂອງທ່ານເອງ.

#### ກ່ຽວກັບໂລກ

ໂລກແມ່ນບ້ານຂອງພວກເຮົາ — ແລະ ເປັນບ້ານຂອງສັດ, ຕົ້ນໄມ້ ແລະ ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດທັງປວງ.

ພວກເຮົາຕ້ອງເບິ່ງແຍງຮັກສາມັນ:

* ຢ່າຟຸ່ມເຟືອຍນ້ຳ ຫຼື ອາຫານ

* ຢ່າຖິ້ມຂີ້ເຫຍື້ອຊະຊາຍ

* ປົກປ້ອງສັດ ແລະ ຕົ້ນໄມ້

* ຈື່ໄວ້ວ່າເດັກນ້ອຍໃນອະນາຄົດກໍຕ້ອງການໂລກທີ່ດີຕໍ່ສຸຂະພາບຄືກັນ

#### ກ່ຽວກັບເຕັກໂນໂລຊີ

ໂທລະສັບ, ຄອມພິວເຕີ ແລະ ອິນເຕີເນັດ ສາມາດເປັນເຄື່ອງມືທີ່ໜ້າອັດສະຈັນ.

ແຕ່ຈົ່ງຈື່ໄວ້ວ່າ:

* ເພື່ອນແທ້ ແລະ ການສົນທະນາແທ້ໆມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດ

* ມັນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິທີ່ຈະພັກຜ່ອນຈາກໜ້າຈໍແດ່

* ບາງແອັບ (apps) ຖືກອອກແບບມາໃຫ້ເຮົາຢຸດໃຊ້ໄດ້ຍາກ — ຈົ່ງຮູ້ເທົ່າທັນ

* ຂໍ້ມູນສ່ວນຕົວຂອງທ່ານຄວນຖືກເກັບໄວ້ເປັນຄວາມລັບ

#### ມັນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິທີ່ຈະມີຄວາມຫວັງ

ບາງຄັ້ງໂລກກໍເບິ່ງຄືວ່າໜ້າຢ້ານ ຫຼື ໜ້າເສົ້າ. ມັນເປັນເລື່ອງປົກກະຕິທີ່ທ່ານຈະຮູ້ສຶກແນວນັ້ນ.

ແຕ່ສິ່ງຕ່າງໆສາມາດດີຂຶ້ນໄດ້. ຜູ້ຄົນສາມາດປ່ຽນແປງໄດ້. ບັນຫາສາມາດແກ້ໄຂໄດ້.

ການມີຄວາມຫວັງບໍ່ແມ່ນເລື່ອງງີ່ເງົ່າ. ແຕ່ມັນແມ່ນຄວາມກ້າຫານ. ແລະ ມັນຈະຊ່ວຍໃຫ້ທ່ານເຮັດສິ່ງດີໆໄດ້.

#### ຄຳໝັ້ນສັນຍາ

ຫາກທຸກຄົນພະຍາຍາມປະຕິບັດຕາມກົດເກນຄຳ — ຫາກທຸກຄົນພະຍາຍາມມີຄວາມກະລຸນາ, ຊື່ສັດ, ກ້າຫານ ແລະ ມີນ້ຳໃຈຊ່ວຍເຫຼືອ — ໂລກນີ້ກໍຈະດີຂຶ້ນຫຼາຍ.

ທ່ານສາມາດເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງການເຮັດໃຫ້ສິ່ງນັ້ນເກີດຂຶ້ນໄດ້, ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ມື້ນີ້.

#### ສະບັບທີ່ສັ້ນທີ່ສຸດ

ຈົ່ງເປັນຄົນດີ. ມີຄວາມກະລຸນາ. ຊື່ສັດ. ຊ່ວຍເຫຼືອຜູ້ອື່ນ. ພວກເຮົາທຸກຄົນຄືຄອບຄົວດຽວກັນ. ເບິ່ງແຍງຮັກສາໂລກ. ແລະ ຈົ່ງມີຄວາມຫວັງຢູ່ສະເໝີ.