ዓለምለኻዊ ቻርተር ንክብረት ወዲ-ሰብን ንለምለምነት ፕላነትናን

**ሓባራዊ ራእይ ንደቂ-ሰብ**

---

ትሕዝቶ

**ቀዳማይ ክፋል፦ ምሉእ ቻርተር**

* መእተዊ

* ቀዳማይ ክፋል፦ መሰረታዊ መትከላት (ዓንቀጽ 1-7)

* ካልኣይ ክፋል፦ ሰብኣዊ ባህርይን ትምኒትን (ዓንቀጽ 8-20)

* ሳልሳይ ክፋል፦ ስነ-ምግባራዊ ባህርይን ማሕበራዊ ሓላፍነትን (ዓንቀጽ 21-29)

* ራብዓይ ክፋል፦ ሓድነትን ሰላምን (ዓንቀጽ 30-33)

* ሓምሻይ ክፋል፦ መሰላት ውልቀ-ሰባት (ዓንቀጽ 34-43)

* ሽድሻይ ክፋል፦ መሰላት ህዝብታት (ዓንቀጽ 44-46)

* ሾብዓይ ክፋል፦ ማሕበራውን ቁጠባውን መሰላት (ዓንቀጽ 47-52)

* ሻሙናይ ክፋል፦ መሰላት ኣብ ዲጂታላዊ ዘመን (ዓንቀጽ 53-56)

* ትሽዓተ ክፋል፦ ቴክኖሎጂ ንኣገልግሎት ደቂ-ሰብ (ዓንቀጽ 57-60)

* ዓሰርተ ክፋል፦ ህያው መሬት (ዓንቀጽ 61-64)

* ዓሰርተ ሓደ ክፋል፦ ትግበራ (ዓንቀጽ 65-70)

* መዛዘሚ ቃል

**ካልኣይ ክፋል፦ ቀሊል ስሪት (ንኹሉ ዝኸውን)**

**ሳልሳይ ክፋል፦ ናይ መንእሰያት ስሪት**

**ራብዓይ ክፋል፦ ናይ ህጻናት ስሪት**

---

ቀዳማይ ክፋል፦ ምሉእ ቻርተር

መእተዊ

ንሕና ህዝብታት መሬት፡ ኣብ ሓባራዊ ሰብኣውነትና ተኣሳሲርናን በቲ ኣብዛ ህያው ፕላነት ዘሎና ሓባራዊ ዕድል ተወሃሂድናን፦

ነፍሲ ወከፍ ወዲ-ሰብ—ከም ካብ ኣምላኽ ዝተዋህበ፡ ብተፈጥሮ ዝተዓደለ፡ ወይ ብባህሪኡ ሰብኣዊ ዝኾነ ተባሂሉ ዝርዳእ—ዝኾነ ነገር ሊሕጾ ዘይኽእል ውሽጣዊ ክብረትን ዋጋን ከም ዘለዎ ብምግንዛብ፤

ኣብ ኩሎም ዓበይቲ ሃይማኖታዊ፡ ፍልስፍናዊ፡ ከምኡ’ውን ናይ ተወላዶ ደቂ-ዓድታት ልምድታት ዝርከብ ጥበብ ብምቕባል፤ ኩሎም ከኣ ከምቲ ሰባት ክገብሩልና ንደልዮ ንሕና እውን ንሰባት ከምኡ ክንገብር ከም ዝግበኣና ዝምህሩ፤

ደቂ-ሰብ ኣብ ዝምድና—ሓደ ምስቲ ሓደ፡ ምስ ቀዳሞት ኣቦታትን ተተካእቲ ወለዶታትን፡ ምስቲ መሬትን ማያትን ምስ ኩሎም ኣብዛ መሬት ዝነብሩ ህያዋን ፍጥረታትን ከም ዝነብሩ ብምርዳእ፤

ንሕና ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት ምዃንና፡ ሓባራዊ መበቆልን ሓባራዊ ቤትን ዘሎና ምዃኑ፡ መጻኢና ድማ ነዚ ሓድነት እዚ ኣብ ምፍላጥን ንፍልልያትና ኣብ ምኽባርን ዝተመርኮሰ ምዃኑ ብምርግጋጽ፤

ካብቲ ታሪኽ ዘሕለፎ ስቓይ—ክብረት ደቂ-ሰብ ዝተሓከሉሉ፡ ህዝብታት ኣብ ልዕሊ ሓድሕድ ዝተላዕሉሉ፡ ከምኡ’ውን መሬት ዝቖሰለትሉ ግዜያት ብምምሃር—ዝያዳ ፍትሓውን ሰላማውን ዓለም ንምህናጽ ብምውሳን፤

ደቂ-ሰብ ካብ ጉድኣት ጥራይ ክሕለዉ ዘይኮነስ፡ ከም ፈጠርቲ፡ ሓቂ ደለይቲ፡ ከምኡ’ውን ንሓባራዊ ረብሓ ኣበርክቶ ዝገብሩ ኾይኖም ክዕምብቡ ከም ዝተጸውዑ ብምርግጋጽ፤

ደቂ-ሰብ ኣብ ናይ ዕቤት ጉዕዞ ከም ዘለዉ፡ ገና ክኾኑ ዝኽእሉዎ ነገር ይኾኑ ከም ዘለዉ፡ ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ድማ ነዚ ሓባራዊ ዕቤት እዚ ናብ ቅድሚት ናይ ምስጓም ዕድልን ሓላፍነትን ከም ዘለዎ ብምእማን፤

ነቶም ዓበይቲ ብድሆታት ግዜና—ኣብ ከባቢ ኣየር ዝንጸባረቑ ስግኣታት፡ ኣዝዮም ሓያላት ዝኾኑ ሓደስቲ ቴክኖሎጂታት፡ ቀጻሊ ድኽነትን ዘይማዕርነትን፡ ከምኡ’ውን ተኣፋፍነት ሰላም—ዝኾነ ሃገር ወይ ህዝቢ በይኑ ክፈትሖም ዘይኽእል ብድሆታት ብሓባር ብምግጣም፤

መሰላት ሓላፍነት ከም ዘሰንዩ፡ ናጽነት ንሓባራዊ ረብሓ ከም ዝዓዪ፡ ከምኡ’ውን መዐቀኒ ዝኾነ ሕብረተሰብ ነቶም ዝያዳ ተኣፈፍቲ ዝኾኑ ሰባት ብኸመይ ከም ዝሕዞም ምዃኑ ብምርግጋጽ፤

ነዚ "ዓለምለኻዊ ቻርተር ንክብረት ወዲ-ሰብን ንለምለምነት ፕላነትናን" ከም ሓባራዊ ራእይን መዐቀንን ንኹሎም ህዝብታትን ኩለን ሃገራትን ነዊሑ ኣሎ።

---

ቀዳማይ ክፋል፦ መሰረታዊ መትከላት

#### ዓንቀጽ 1 — ወርቃዊ ሕጊ

መሰረት እዚ ቻርተር እዚ፡ ኣብ ኩሎም ነባሪ ስነ-ምግባራዊ ልምድታት ዝርከብ ናይ ምለሰ-ግብሪ (reciprocity) ስነ-ምግባር እዩ፦ ከምቲ ሰባት ክገብሩልካ እትደልዮ ንሰባት ከምኡ ግበረሎም። ንስኻ ክግበረልካ ዘይትደልዮ ነገር ኣብ ካልኦት ኣይትግበር። እዚ መትከል እዚ ንኹሎም ውልቀ-ሰባት፡ ማሕበረሰባትን ሃገራትን ዝምልከት እዩ። ንመጻኢ ወለዶታትን ንተፈጥሮን ዘሎና ርክብ እውን ይመርሕ። ካብ ጉድኣት ምቑጣብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንረብሓ ካልኦት ብንጥፈት ክንደሊ ይጽውዓና።

#### ዓንቀጽ 2 — ውሽጣዊ ክብረት

ነፍሲ ወከፍ ወዲ-ሰብ፡ ኣብ ዝኾነ ዓይነት ብቕዓት፡ ዓወት ወይ ደረጃ ዘይተመርኮሰ ውሽጣዊ ክብረት ኣለዎ። እዚ ክብረት እዚ ብዝኾነ ሓይሊ ክወሃብ ወይ ክውሰድ ኣይኽእልን። ኩሎም መሰላት ዝፍልፍሉሉ ምንጭን ኩሎም ተግባራት ዝምዘኑሉ መዐቀንን እዩ።

#### ዓንቀጽ 3 — ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት

ደቂ-ሰብ ሓንቲ ስድራቤት እዮም። ካብ ኩሉ ባህላዊ፡ ቋንቋዊ፡ እምነታውን ሃገራውን ፍልልያት ንታሕቲ፡ ሓባራዊ መበቆል፡ ሓባራዊ ባህርይን ሓባራዊ ቤትን ንካፈል ኢና። እዚ ሓድነት እዚ ክንበጽሖ ዘሎና ሸቶ ዘይኮነስ፡ ክንፈልጦን ከነኽብሮን ዘሎና ጋህዲ እዩ። ፈለጥናዮ ኣይፈለጥና ምስ ሓድሕድና ዝተኣሳሰርና ኢና፤ ጥበብ ድማ በዚ መሰረት እዚ ኣብ ምንባር እዩ።

#### ዓንቀጽ 4 — ሓድነት ኣብ ልዩነት

እዛ ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት እዚኣ ብብዙሓት ባህልታት፡ ቋንቋታት፡ እምነታትን ልምድታትን ትገልጽ። እዚ ልዩነት እዚ ክንከናኸኖ ዘሎና መዝገብ እዩ እምበር፡ ክንፈትሖ ዘሎና ጸገም ኣይኮነን። ዝኾነ ሓደ ስልጣነ ወይ ኣረኣእያ ዓለም ንኹሉ ሓቂ ዝሓዘ የለን። ካብ ሓድሕድና ንምሃር፡ ፍልልያትና ድማ ንኹላትና የሀብትመና። ናይ ሓቂ ሓድነት ንልዩነት ይሓቁፍ እምበር ኣይድምስሶን እዩ።

#### ዓንቀጽ 5 — ንመሬት ምክንኻን

መሬት ንኹሉ ህይወት ትድግፍ፡ ክንክንን ኣኽብሮትን ድማ ይግበኣ። ተፈጥሮ ካብቲ ንደቂ-ሰብ ዘለዎ ጥቕሚ ወጻኢ ባዕሉ ዝኸኣለ ዋጋ ኣለዎ። ንሕና ኣካል እቲ ናይ ህይወት መርበብ ኢና እምበር ካብኡ ዝተፈለና ኣይኮነን። ጥዕና ደቂ-ሰብን ጥዕና ፕላነትናን ዘይነጻጸሉ እዮም።

#### ዓንቀጽ 6 — ሓላፍነት ንመጻኢ ወለዶታት

መሬት ነቶም ድሕሬና ዝመጹ ከም ሕድሪ ሒዝናያ ኣሎና። ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ነቲ ዝወስዶ ምርጫታት ኣብቶም ገና ዘይተወልዱ ተካእቲ ዘለዎ ሳዕቤን ክሓስበሉ ይግባእ። ህይወትን ተስፋን ክትሰክም እትኽእል ዓለም ዝሓድጉ ጽቡቓት ወለዶታት ክንከውን ተጸዊዕና ኣሎና።

#### ዓንቀጽ 7 — ጉዕዞ ደቂ-ሰብ

ደቂ-ሰብ ኣብ ናይ ዕቤት ጉዕዞ—ስነ-ምግባራዊ፡ ማሕበራዊ፡ ከምኡ’ውን መንፈሳዊ—ይርከቡ፤ ገና ክኾኑ ዝኽእሉዎ ነገር ይኾኑ ኣለዉ። ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ዝረኸቦ ዕቤትን ውድቀትን ይወርስ፡ ናብ ዝዓበየ ፍትሒ፡ ጥበብን ልምለምነትን ንምስጓም ድማ ዕድል ኣለዎ። እዚ ሓባራዊ ጉዕዞ እዚ ንውልቃዊ ህይወት ትርጉም ይህቦ፡ ካብ ርእስና ንላዕሊ ንዝኾነ ዓቢ ነገር ኣበርክቶ ክንገብር ድማ ይጽውዓና።

---

ካልኣይ ክፋል፦ ሰብኣዊ ባህርይን ትምኒትን

#### ዓንቀጽ 8 — ሕያውነት (Kindness)

ሕያውነት እቲ ዝበለጸ ኣድማሳዊ ክብር እዩ—ብህጻናት ዝርዳእ፡ ብኹሉ ባህሊ ዝኽበር፡ ብኹሉ ዝድለ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ሕያዋይ ክኸውን ተጸዊዑ እዩ፦ ንካልኦት ብለውሃት፡ ብግምት፡ ከምኡ’ውን ብክንክን ክሕዝ። ንኣሽቱ ናይ ሕያውነት ተግባራት ንመዓልታዊ ህይወት ይድግፉ፤ ንሳቶም ምስ ዝሰኣኑ ግን ዓለም ጨካንን ዝሑልን ትኸውን። ሕብረተሰባት ኣብ ልምድታቶም፡ ትካላቶምን ትምህርቶምን ሕያውነት ከማዕብሉ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 9 — ቅንዕናን ሓቀኛነትን

ቅንዕና መሰረት እምነት እዩ፡ እምነት ድማ መሰረት ሕብረተሰብ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብቓልን ብተግባርን ሓቀኛ ክኸውን ክጽዕር ይግባእ—ሓቂ ክዛረብ፡ ቃል ክሕሉ፡ ንርእሱን ንኩነታትን ብትኽክል ክገልጽ፡ ከምኡ’ውን ሓሶት፡ ምትላልን ምጭብርባርን ክነጽግ ይግባእ። ኣብ ሓሶት ዝተሃነጸ ሕብረተሰብ ክቐውም ኣይኽእልን። ሓቂ ዝዛረቡ፡ ዋላ’ኳ ከቢድ እንተኾነ፡ ንኹሉ ሰብ ኣገልግሎት የበርክቱ ኣለዉ።

#### ዓንቀጽ 10 — ኣኽብሮት

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብኣኽብሮት ክተሓዝ ይግበኦ—ከም ዋጋ ዘለዎ ፍጥረት ክፍለጥ፡ ክስማዕ፡ ከምኡ’ውን ብምርኡይ ክርአ ይግባእ። ኣኽብሮት ስምምዕ ኣይሓትትን፤ ንክብረት እቲ ኻልእ ምፍላጥ ግን ይሓትት። ንዕቀት፡ ጽልእን ንሰብ ከም ሰብ ዘይምርኣይን ናይ ጨካንነት ዘርኢ እዮም። ሕብረተሰባት ኣብ መንጎ ኩሎም ፍልልያት ናይ ሓባራዊ ኣኽብሮት ባህሊ ከማዕብሉ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 11 — ሰብ ከም ፈጣሪ

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ክፈጥር፡ ክሓስብ፡ ክሃንጽን ንዓለም ፍሉይ ኣበርክቶ ክገብርን ዘኽእሎ ዓቕሚ ሒዙ እዩ ዝውለድ። እዚ ናይ ምፍጣር መንፈስ እዚ ንሰብኣዊ ክብረት ኣገዳሲ እዩ። ሕብረተሰባት ንናይ ምፍጣር ተውህቦ ከተባብዑ፡ ትርጉም ዘለዎ ስራሕን መግለጺን ክረኽቡ ዕድል ክፈጥሩ፡ ከምኡ’ውን ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዝህቦ ውህበት ከም ዘለዎ ክፈልጡ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 12 — ውልቃዊ ዋጋን መንነትን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ካብ ውሽጡ ዝፍልፍል ጥዑይ ናይ ውልቃዊ ዋጋ (self-worth) ስምዒት ናይ ምምዕባል መሰል ኣለዎ። ትምህርትን ባህልን ኣብ ባህርይ፡ ጻዕርን ኣበርክቶን ዝተመርኮሰ ውልቃዊ ክብረት ከማዕብሉ ይግባእ—ኣብ ልዕሊ ካልኦት ብምዕብላል ዝመጽእ ክኸውን የብሉን። ናይ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ፍሉይ መንነት፡ ኣረኣእያን መንገዲን ክኽበር ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 13 — ተገዳስነትን ሓቂ ናይ ምድላይ ባህርይን

ነቲ ነገር ክርድኦ ምድላይ መሰረታዊ ሰብኣዊ ባህሪ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብክፉት ኣእምሮ ሓቂ ናይ ምድላይ፡ ናይ ምሕታትን፡ ናይ ምምሃርን፡ ከምኡ’ውን ኣብ ምሉእ ህይወቱ ናይ ምዕባይን መሰልን ሓላፍነትን ኣለዎ። ሕብረተሰባት ተገዳስነት ከተባብዑ፡ ቅኑዕ ምርምር ክሕልዉ፡ ከምኡ’ውን ነቶም ንጥበብ ክብሉ ፍልጠት ዝደልዩ ከኽብሩ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 14 — ፍትሒ ምስ ድንጋጽ

ፍትሒ ናይ ምድላይ መስርሕ ብድንጋጽ—ስምዒት ካልኦት ናይ ምርዳእን ናይ ምክፋልን ዓቕሚ—ክምራሕ ይግባእ። ፍትሒ ብዘይ ድንጋጽ ናብ ጨካንነት ይቕየር፤ ድንጋጽ ብዘይ ፍትሒ ድማ ጌጋታት ክቕጽሉ የኽእል። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ነቲ ቅኑዕ ዝኾነ ነገር ክቀውም ይጽውዕ፡ እቲ ዝተፈልየ ሓሳብ ዘለዎ ሰብ እውን ክርድኦ ክጽዕር ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 15 — ጥዑይ ጻዕሪ

ደቂ-ሰብ ብባህሪኦም ክዓብዩ፡ ክመሓየሹን ክበልጹን ይደልዩ። ንብቕዓት ክብ ዘብል፡ ብሉጽነት ዘለዓዕልን ንተቐዳደምቲ ዘኽብርን ጥዑይ ውድድር ክተባባዕ ይግባእ። ይኹን እምበር፡ ውድድር ንጭካነ፡ ምዝመዛ ወይ ንጥፍኣት ካልኦት ፈጺሙ ምኽንያት ክኸውን የብሉን። ንካልኦት ብምጉዳእ ዝመጽእ ዓወት ናይ ሓቂ ዓወት ኣይኮነን። ሸቶ ካልኦት ምስዓር ዘይኮነስ፡ ርእስኻ ምምዕባልን ንሓፈሻዊ ረብሓ ኣበርክቶ ምግባርን እዩ።

#### ዓንቀጽ 16 — ውልቃውነትን ናይ ኣባልነት ስምዒትን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ፍሉይን ዘይድገምን ኮይኑ፡ ፍሉይ ውህበታት፡ ኣረኣእያታትን ኣበርክቶን ኣለዎ። እዚ ውልቃውነት እዚ ክዓቢ ይግባእ እምበር ክዕፈን የብሉን። ብተወሳኺ፡ ደቂ-ሰብ ኣብ ማሕበረሰብን ርክብን እዮም ዝዕምብቡ። ኣብ መንጎ ውልቃውነትን ናይ ኣባልነት ስምዒትን ዘሎ ውጥረት ክሕለው ይግባእ—ክልቲኦም ንምሉእ ሰብኣውነት ኣገደስቲ እዮም።

#### ዓንቀጽ 17 — ምስትንካርን ጽባቐን

ደቂ-ሰብ ብጽባቐ፡ ብምስጢርን ብስፍሓት ህላወን ናይ ምስትንካር (awe) ዓቕሚ ኣለዎም። እዚ ናይ ምስትንካር ዓቕሚ እዚ ክማዕብል ዘለዎ ውህበት እዩ እምበር፡ ክስዓር ዘለዎ ድኻም ኣይኮነን። ስነ-ጥበብ፡ ተፈጥሮ፡ ሙዚቃ፡ ዛንታታትን ምስትንታንን ንነፍሲ ይምግባ። ሕብረተሰባት ንጽባቐ፡ ንጽጥታን ንምስትንታንን ዝኾኑ ቦታታት ክሕልዉ ይግባእ፡ ሰብኣዊ ህይወት ድማ ናብ ፍርያት ጥራይ ከውርዱዎ የብሎምን።

#### ዓንቀጽ 18 — ሚዛንን ምሉእነትን

ጥዑይ ህይወት ሚዛን ይሓትት፦ ኣብ መንጎ ድልየት ስልጣንን ዕግበትን፡ ኣብ መንጎ ርእስኻ ምምሕያሽን ርእስኻ ምቕባልን፡ ኣብ መንጎ ስራሕን ዕረፍትን፡ ኣብ መንጎ ምሃብን ምቕባልን። ወሰን ዘይብሉ ናይ "ተወሳኺ" ምድላይ ናብ ባዶነት ይመርሕ። ጥበብ ድማ እኹል ዝኾነ ነገር ኣብ ምፍላጥ፡ ኣብ ዘሎ ህይወት ንቑሕ ኮይንካ ኣብ ምርካብ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ጻዕሪ ውሽጣዊ ሰላም ኣብ ምርካብ እዩ።

#### ዓንቀጽ 19 — ሓጎስን ጽምብልን

ህይወት ብሓጎስ ክንነብራ ዝተደልየት እያ። ጸወታ፡ ላጣ፡ ጽምብልን ደስታን ካብቲ ኣገዳሲ ስራሕ ህይወት ዘላግሱ ዘይኮኑስ፡ ንሰብኣዊ ዕቤት መሰረታውያን እዮም። ሕብረተሰባት ንበዓላት፡ ዕረፍትን ንህላወ ብቐሊሉ ንምስትማቕን ቦታ ክፈጥሩ ይግባእ። ሓጎስ ዘይብሉ ህይወት፡ ዋላ’ኳ ብሓላፍነት ዝተመልአ እንተኾነ፡ ጎደሎ እዩ።

#### ዓንቀጽ 20 — ተስፋ

ተስፋ ንኹሎም ካልኦት ክብርታት ክህልዉ ዝገብር ክብር እዩ። ጻዕሪ ዋጋ ከም ዘለዎ፡ መጻኢ ክመሓየሽ ከም ዝኽእል፡ ሰናይ ነገር ድማ ከንቱ ከም ዘይኮነ ዘለዎ ትኣማንነት እዩ። ብዘይ ተስፋ፡ ትብዓት ይጠፍእ፡ ንጥፈት ድማ የቋርጽ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ተስፋ ዝረኽበሉ ባይታ ናይ ምርካብ መሰልን ኣብ ካልኦት ተስፋ ናይ ምዕቃብ ሓላፍነትን ኣለዎ። ተስፋ ምቑራጽ ጋህዲ ኣይኮነን፤ ኢድ ምሃብ እዩ።

---

ሳልሳይ ክፋል፦ ስነ-ምግባራዊ ባህርይን ማሕበራዊ ሓላፍነትን

#### ዓንቀጽ 21 — ሓላፍነት ንካልኦት

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ከከም ዓቕሙ ንደሓንነት ማሕበረሰቡ ኣበርክቶ የማእክል ሓላፍነት ኣለዎ። ዝዓበየ ዓቕሚ ዘለዎም ሰባት ንጽጉማት ንምሕጋዝ ዝዓበየ ሓላፍነት ይስከሙ። ምስቶም ተኣፈፍቲ፡ ዝሳቐዩን ተነጺሎም ዘለዉን ምድንግጋጽ ናይ ስነ-ምግባራዊ ብስለት ምልክት እዩ። ክሕግዝ ዝኽእል ሰብ፡ ካልኦት ክሳቐዩ ከለዉ ስቕ ኢሉ ክርኢ የብሉን።

#### ዓንቀጽ 22 — ብዘይ ምዝመዛ ኣበርክቶ ምግባር

ዕውት ሕብረተሰብ ማለት ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ዘይፍትሓዊ ረብሓ ከይደለየ ብምሉእ ዓቕሙ ኣበርክቶ ዝገብረሉ እዩ። ካብ ግቡእካ ንላዕሊ ምውሳድ፡ ጉልበት ወይ እምነት ካልኦት ምምዝማዝ፡ ወይ ኣብ ልዕሊ ሓባራዊ ረብሓ ርእስኻ ምብላጽ ንማሕበራዊ ስኒት ይበክል። ሸቶ ውልቃዊ ረብሓ ዘይኮነስ ሓባራዊ ዕቤት እዩ። ኩሉ ሰብ ኣበርክቶ ምስ ዝገብርን ዝኾነ ሰብ ምስ ዘይመዝሙዝን፡ ኩሉ ይጥቀም።

#### ዓንቀጽ 23 — ውሽጣዊ ጽንዓት (Integrity)

ውሽጣዊ ጽንዓት ማለት ምሉእ ምዃን ማለት እዩ—ኣብ በይንኻ ከለኻን ኣብ ቅድሚ ሰብን ሓደ ዓይነት ሰብ ምዃን፡ ዋላ’ኳ ዝርእየካ እንተዘይለወ ብመሰረት ክብርታትካ ምንባር ማለት እዩ። ጽኑዕ ሰብ ቃል ይሕሉ፡ ንዝኣተዎ ግዴታ የኽብር፡ ክእመን ድማ ይኽእል። ሕብረተሰባት ዝሰርሑ መብዛሕትኦም ሰባት መብዛሕትኡ ግዜ ብጽንዓት ክነብሩ ከለዉ ጥራይ እዩ።

#### ዓንቀጽ 24 — ምስጋናን ትሕትናን

ጽቡቕ ህይወት ምስጋና የጠቓልል—ካብ ስድራቤት፡ ማሕበረሰብ፡ ተፈጥሮን ካብቶም ቅድሜና ዝነበሩን ንዝረኸብናዮ ነገር ምስትማቕ ማለት እዩ። ምስጋና ነቲ "ይግበኣኒ እዩ" ዝብል ስምዒት መመከቲ እዩ፤ ንዓለምን ኣብኣ ዘሎና ቦታን ንርእየሉ መገዲ ይቕይሮ። ትሕትና ድማ ንወሰን ፍልጠትና፡ ንኣበርክቶ ካልኦት ኣብ ዓወትና፡ ከምኡ’ውን ኣብ ትሕቲ ቁጽጽርና ንዘይኮኑ ሓይልታት ዘሎና ጽግዕተኝነት ምፍላጥ እዩ። ብሓባር፡ ምስጋናን ትሕትናን ንጥበብ ማዕጾ ይኸፍቱልና፡ ካብ ትዕቢት ድማ ይሕልዉና።

#### ዓንቀጽ 25 — ሃብቲ ብጥበብ ምጥቃም

ሃብቲ—ውልቃዊ፡ ማሕበራዊ ወይ ተፈጥሮኣዊ ይኹን—ብጥበብ ክጥቀሙሉ ይግባእ እምበር ክባኽን ወይ ክእከብ የብሉን። ብክነት ኣብ ልዕሊቶም ዘይብሎምን ኣብ ልዕሊቶም ድሕሬና ዝመጹን ዝፍጸም በደል እዩ። ኩሉ ሰብ ብዓቕሙ ክነብርን ሓባራዊ ሃብቲ ከም ሕድሪ ክርእዮን ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 26 — ሰብኣዊ ሰናይ ድሌት ዘይምምዝማዝ

ለውሃትን እምነትን ካልኦት ክምዘመዝ የብሉን። ሓገዝ ዝረኽቡ ሰባት ብጽቡቕ ናይ ምጥቃም ሓላፍነት ኣለዎም፡ ዓቕሚ ምስ ረኸቡ ድማ ንካልኦት ክሕግዙ ይግባእ። ንሕያውነት፡ ንረድኤት ወይ ንህዝባዊ ጥቕሚ ንውልቃዊ ረብሓ ምጥቃም ንማሕበራዊ ማእሰርቲ ምጥላም እዩ። ናጽነት ዝምርኮስ መብዛሕትኦም ሰባት ብቕንዕና ክነብሩ ከለዉ እዩ።

#### ዓንቀጽ 27 — ትብዓትን ስነ-ምግባራዊ እምነትን

ጽቡቕ ምንባር ትብዓት ይሓትት—ዋላ’ኳ ዋጋ ዘኽፍል እንተኾነ ንሓቅን ፍትሕን ደው ምባል፡ ስቕታ ዝቐለለ ኣብ ዝኾነሉ ግዜ ምዝራብ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ቅድሚ ጸቕጢ ወይ ፍርሒ ቅኑዕ ተግባር ምፍጻም ማለት እዩ። ስነ-ምግባራዊ ፍርሒ ንእከይ መንገዲ ይጸርገሉ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ንመዓልታዊ ጽንዓት ዝኸውን ጸጥ ዝበለ ትብዓት፡ ኣድላዪ ምስ ዝኸውን ድማ ንህዝባዊ ምስክርነት ዝኸውን ትብዓት ክህልዎ ይጽውዕ።

#### ዓንቀጽ 28 — ይቕሬታ

ንካልኦትን ንርእስኻን ይቕሬታ ናይ ምባል ዓቕሚ ንሕውየትን ናብ ቅድሚት ንምስጓምን ኣገዳሲ እዩ። ቅሬታ ሒዝካ ምጽናሕ ነቲ ሒዝዎ ዘሎ ሰብ ይመርዞ። ይቕሬታ ማለት ምርሳዕ፡ ምኽንያት ምፍጣር ወይ ፍትሒ ምሕዳግ ማለት ኣይኮነን፤ ሕርቃን ምግዳፍን ናይ ዕርቂ ዕድል ምኽፋትን ማለት እዩ። ብዘይ ይቕሬታ፡ ቁስሊ ኣይሓውን፡ ናይ ጉድኣት ዑደት ድማ ይቕጽል።

#### ዓንቀጽ 29 — ኣገልግሎትን ኣበርክቶን

ትርጉም ዘለዎ ህይወት ዝርከብ ኣብቲ እንቕበሎ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብቲ እንህቦ እውን እዩ። ንካልኦት—ንስድራቤት፡ ንማሕበረሰብን ንዓለምን—ምግልጋል ናይ ዓሚቕ ዕግበትን ዕላማን ምንጪ እዩ። ዘገልግሉ ሰባት ምሃብ ንዋሃቢ ከም ዘሀብትሞ ይርድኡ። ሕብረተሰባት ነቶም ዘገልግሉ ከኽብሩ ይግባእ፡ ኣብ ኩሎም ሰባት ድማ ንሓድሕድና እምበር ንርእስና ጥራይ ከም ዘይኮንና ንነብር ዘሎና ግንዛቤ ከማዕብሉ ይግባእ።

---

ራብዓይ ክፋል፦ ሓድነትን ሰላምን

#### ዓንቀጽ 30 — ካብ ምፍልላይ ሓድነት ምምራጽ

መጻኢ ደቂ-ሰብ ኣብቲ ንሓድሕድና ካብ ምበታተን ንላዕሊ ብሓባር ናይ ምምጻእ ዓቕምና ዝተመርኮሰ እዩ። ዝመቃቕሉ ሓይልታት—ዓሌታዊ ስምዒት (tribalism)፡ ጽልኢ፡ ፕሮፓጋንዳ፡ ንኻልኦት ምፍራሕ—ንሓባራዊ ደሓንነትና የስግኡ፡ ኣብ ታሪኽ ድማ ዓበይቲ ግፍዕታት ኣስዒቦም እዮም። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ንዓለም ከም "ንሕናን ንሳቶምን" ንምርኣይ ዝመጽእ ፈተና ክቃወም፡ ኣብ መንጎ ፍልልያት ሓባራዊ ባይታ ክደሊ፡ ከምኡ’ውን ካብ መንደቕ ንድልድል ክሃንጽ ይጽውዕ። ሓድነት ማለት ሓደ ዓይነት ምዃን ማለት ዘይኮነስ፡ ኣብ ትሕቲ ኩሉ ፍልልያት ሓባራዊ ሰብኣውነትና ምፍላጥ ማለት እዩ።

#### ዓንቀጽ 31 — ዓሌታዊ ስምዒትን ንሰባት ከም ባዕዲ ምርኣይን (Othering) ምንጻግ

ደቂ-ሰብ ናብ "ንሕና" እና "ንሳቶም" ናይ ምምቃልን—ነቶም "ካልኦት" ተባሂሎም ዝሕሰቡ ድማ ከም ሰብ ዘይምርኣይን—ድሌት፡ መሰረት ጽልኢ፡ ስደትና ዓሌታዊ ህልቂትን እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ነዚ ዝንባለ እዚ ኣብ ርእሱ ክቃወሞን ኣብ ሕብረተሰቡ ድማ ክቃወሞን ይግባእ። ዝኾነ ጉጅለ ካብ ሰብ ትሕቲ ኣይኮነን። ዝኾነ ህዝቢ ዝድርበ የለን። እቲ ጋሻ፡ እቲ ጓና፡ እቲ ዝተፈለየ—ንሱ እውን ምሉእ ሰብ እዩ፡ ክብረት ድማ ይግበኦ።

#### ዓንቀጽ 32 — ዓለምለኻዊ ዜግነት

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዜጋ ማሕበረሰቡን ሃገሩን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዜጋ ዓለም እውን እዩ። እዚ ዓለምለኻዊ ዜግነት እዚ ንኻልኦት መንነታት ዝትክእ ዘይኮነስ ዘማልእ እዩ። ናይ ግዜና ብድሆታት—ለውጢ ኣየር፡ ለበዳታት፡ ኑክለራዊ ኣጽዋር፡ ሰብ-ሰራሕ ብልሒ—ከም ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት ምሕሳብን ምንቃስን ይሓትቱ። ሃገራዊ ፍቕርን ዓለምለኻዊ ሓላፍነትን ተጻረርቲ ኣይኮኑን፤ ክልቲኦም ብሓባር ክታሓዙ ይኽእሉ እዮም። ምስጓም ሰብኣዊ ሕብረተሰብ ናብ ዝሰፍሐ ስነ-ምግባራዊ ሓልዮት የመልክት።

#### ዓንቀጽ 33 — ሰላም

ሰላም ካብ ውግእ ምስኣን ንላዕሊ እዩ፤ ፍትሒ፡ ርእሰ-ተኣማንነትን ንሰብኣዊ ዕቤት ዝኾኑ ኩነታትን ምርካብ ማለት እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብሰላም ናይ ምንባር መሰል ኣለዎ። ሕብረተሰባት ግጭታት ብዝርርብ፡ ብድርድርን ብሕጋዊ መገዲን ክፈትሑ ይግባእ። ዓመጽ ናይ መወዳእታ ምርጫ ክኸውን ይግባእ። እቶም ንሰላም ዝዓዩ—ጸላእቲ ዘተዓርቁ፡ ግጭታት ዘህድኡ፡ ምርዳእ ዝሃንጹ—ቅዱስ ስራሕ እዮም ዝሰርሑ።

---

ሓምሻይ ክፋል፦ መሰላት ውልቀ-ሰባት

#### ዓንቀጽ 34 — ማዕርነት

ኩሎም ደቂ-ሰብ ብናጽነትን ብማዕረ ክብረትን መሰላትን ይውለዱ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ፡ ብዘይ ዝኾነ ዓይነት ኣፈላላይ—ዓሌት፡ ሕብሪ፡ ጾታ፡ ቋንቋ፡ ሃይማኖት፡ ፖለቲካዊ ርእይቶ፡ ሃገራዊ ወይ ማሕበራዊ መበቆል፡ ሃብቲ፡ ልደት ወይ ካልእ ደረጃ—ናይዚ ቻርተር እዚ ምሉእ ዕቁባ ይግበኦ።

#### ዓንቀጽ 35 — ህይወት፡ ናጽነትን ድሕነትን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናይ ህይወት፡ ናጽነትን ድሕነትን መሰል ኣለዎ። ዝኾነ ሰብ ንጭካነ፡ ኢ-ሰብኣዊ ወይ ኣዋራዲ مامላ ክቃልዕ የብሉን። ዝኾነ ሰብ ኣብ ባርነት ወይ ኣገልግሎት ክታሓዝ የብሉን። ዝኾነ ሰብ ብዘይ ሕጋዊ ምኽንያት ህይወቱ ወይ ናጽነቱ ክሕደም የብሉን።

#### ዓንቀጽ 36 — ናጽነት ሓሳብ፡ ሕልናን ሃይማኖትን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናይ ሓሳብ፡ ሕልናን ሃይማኖትን ናጽነት ኣለዎ። እዚ ድማ ዝኾነ እምነት ናይ ምሓዝ ወይ ዘይምሓዝ፡ እምነትካ ናይ ምቕያር፡ ከምኡ’ውን እምነትካ ብኣምልኾ፡ በትምህርትን ብተግባርን ናይ ምግላጽ ናጽነት የጠቓልል፡። ኣብ ጉዳይ እምነት ዝኾነ ሰብ ክግደድ የብሉን።

#### ዓንቀጽ 37 — ናጽነት ሓሳብ ምግላጽን ሓበሬታን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ሓሳቡ ናይ ምግላጽ መሰል ኣለዎ፡ እዚ ድማ ሓበሬታን ሓሳባትን ናይ ምድላይ፡ ናይ ምቕባልን ናይ ምክፋልን ናጽነት የጠቓልል። እዚ ድማ ናጽነት ፕሬስን ኩሉ ዓይነት መራኸቢታትን የጠቓልል። እዚኦም ናጽነታት ሓላፍነት ዘሰንዩ ኮይኖም፡ መሰላት ካልኦት ወይ ኣገደስቲ ህዝባዊ ረብሓታት ንምሕላው ጥራይ ክድረቱ ይኽእሉ።

#### ዓንቀጽ 38 — ናጽነት ምእካብን ማሕበር ምምስራትን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብሰላማዊ መገዲ ናይ ምእካብን ማሕበራት ናይ ምምስራትን መሰል ኣለዎ። ዝኾነ ሰብ ናይ ሓደ ማሕበር ኣባል ክኸውን ክግደድ የብሉን።

#### ዓንቀጽ 39 — ደሞክራስያዊ ተሳትፎ

ስልጣን መንግስቲ ኣብ ድሌት ህዝቢ ዝተመርኮሰ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብቐጥታ ወይ ብናጻ ብዝተመርጹ ወከልቲ ኣቢሉ ኣብ ምሕደራ ናይ ምስታፍን፡ ብኣድማሳዊ ማዕረ ድምጺ ኣብ ዝካየድ ናይ ሓቂ ምርጫታት ድምጺ ናይ ምሃብን መሰል ኣለዎ። መንእሰያት ኣብቲ ንመጻኢኦም ዝጸሉ ውሳነታት ትርጉም ዘለዎ ድምጺ ናይ ምሃብ መሰል ኣለዎም።

#### ዓንቀጽ 40 — ፍትሕን ሕጋዊ መስርሕን

ኩሎም ሰባት ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ እዮም። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብዘይሻራውያን ኣብያተ-ፍርዲ ፍትሓዊ مامላ ናይ ምርካብ፡ ክሳብ ገበነኛ ምዃኑ ዝረጋገጽ ከም ንጹህ ናይ ምሕሳብ፡ ሕጋዊ ጠበቓ ናይ ምርካብ፡ መሰላቱ ምስ ዝጥሓሱ ድማ ውጽኢታዊ ፍታሕ ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። ዝኾነ ሰብ ብዘይ ሕጋዊ ምኽንያት ክእሰር የብሉን።

#### ዓንቀጽ 41 — ምስጢራውነት (Privacy)

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ውልቃዊ ህይወቱ፡ ስድራቤቱ፡ ቤቱን መራኸቢታቱን ምስጢራውነት ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። እዚ መሰል እዚ ናብ ዕቁባ ውልቃዊ ሓበሬታን ዳታን እውን ይዝርጋሕ። ዝኾነ ሰብ ብዘይ ሕጋዊ ምኽንያት ምክትታል ወይ ኢድ ምእታው ክግበረሉ የብሉን።

#### ዓንቀጽ 42 — ናጽነት ምንቅስቓስ

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብናጽነት ናይ ምንቅስቓስን ዝነብረሉ ቦታ ናይ ምምራጽን መሰል ኣለዎ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ካብ ዝኾነ ሃገር ናይ ምውጻእን ናብ ሃገሩ ናይ ምምላስን መሰል ኣለዎ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ካብ ስደት ዑቕባ ናይ ምድላይ መሰል ኣለዎ። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ፡ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ዓዱ ናይ ምጽናሕ መሰል ኣለዎ።

#### ዓንቀጽ 43 — ስድራቤትን ማሕበረሰብን

ስድራቤት፡ ብዝተፈላለዩ ቅርጽታቱ፡ ዕቁባ ዝግበኦ መሰረታዊ ናይ ሕብረተሰብ ኣካል እዩ። ዓበይቲ ብምሉእ ፍቃዶም ናይ ምምርዓውን ስድራቤት ናይ ምምስራትን መሰል ኣለዎም። ህጻናት ክንክን፡ ዕቁባን ስድራቤታዊ ማእሰርትን ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎም። ማሕበረሰባት ናይ ምንባር ኣገባቦምን ማሕበራዊ ምትእስሳሮምን ናይ ምዕቃብ መሰል ኣለዎም።

---

ሽድሻይ ክፋል፦ መሰላት ህዝብታት

#### ዓንቀጽ 44 — ባዕልኻ ምውሳን

ኩሎም ህዝብታት ናይ ገዛእ ርእሶም ዕድል ናይ ምውሳን፡ ፖለቲካዊ ደረጃኦም ናይ ምምራጽ፡ ከምኡ’ውን ቁጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ከምኡ’ውን ባህላዊ ዕቤቶም ናይ ምስጓም መሰል ኣለዎም። ዝኾነ ህዝቢ ካብ ናይ መነባብሮ መንገድታቱ ወይ መጻኢኡ ናይ ምቕራጽ መሰሉ ክሕደም የብሉን።

#### ዓንቀጽ 45 — ንኣሽቱ ጉጅለታትን ፍሉያት ማሕበረሰባትን

ኣብ ዓሌታዊ፡ ሃይማኖታዊ፡ ቋንቋዊ ወይ ባህላዊ ንኣሽቱ ጉጅለታት (minorities) ዝኾኑ ሰባት፡ ናይ ገዛእ ርእሶም ባህሊ ናይ ምስትማቕ፡ ሃይማኖቶም ናይ ምልማድን ቋንቋኦም ናይ ምጥቃምን መሰል ኣለዎም። መንነትን ዕቤትን ኩሎም ፍሉያት ማሕበረሰባት ክሕለው ይግባእ። ውሳነታት ንመሬት፡ ንሃብቲ ወይ ንናይ ምንባር ኣገባብ ሓደ ማሕበረሰብ ብርኡይ ምስ ዝጸልዉ፡ ናይቲ ማሕበረሰብ ናጻን ቅድመ-ግንዛቤ ዘለዎን ስምምዕ ክሕተት ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 46 — ሓቅን ዕርቅን

ከበድቲ በደላት ኣብ ዝተፈጸሙሉ እዋን፡ ህዝብታት ሓቂ ናይ ምፍላጥ፡ ኣፍልጦ ናይ ምርካብን ናይ ሕውየት ዕድል ናይ ምርካብን መሰል ኣለዎም። ፍትሒ ተሓታትነት ጥራይ ዘይኮነስ ዕርቂ እውን የጠቓልል። ሰላማዊ መጻኢ ንምህናጽ ምስ ዝሓለፈ ታሪኽ ቅኑዕ ምርድዳእ የድሊ።

---

ሾብዓይ ክፋል፦ ማሕበራውን ቁጠባውን መሰላት

#### ዓንቀጽ 47 — ግቡእ ናይ መነባብሮ ደረጃ

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ንጥዕናኡን ደሓንነቱን ዝኸውን ግቡእ ናይ መነባብሮ ደረጃ—ምግቢ፡ ማይ፡ ክዳን፡ መንበሪ ቤት፡ ከምኡ’ውን ኣገደስቲ ኣገልግሎታት ሓዊሱ—ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። ሃብቲ ኣብ ዝመልኣ ዓለም ዝኾነ ሰብ ክጠሚ ወይ መንበሪ ክስእን የብሉን።

#### ዓንቀጽ 48 — ስራሕ

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናይ ምስራሕ፡ ፍትሓዊ ኩነታት ስራሕ፡ ግቡእ ክፍሊት፡ ከምኡ’ውን ካብ ምዝመዛ ዕቁባ ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። ሰራሕተኛታት ማሕበራት ናይ ምምስራትን ብሓባር ናይ ምድርዳርን መሰል ኣለዎም። ኩሉ ሰብ ናይ ዕረፍትን ግቡእ ናይ ስራሕ ሰዓታትን መሰል ኣለዎ። ግዱድ ስራሕ ዝተኸልከለ እዩ።

#### ዓንቀጽ 49 — ትምህርቲ

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ናይ ትምህርቲ መሰል ኣለዎ። ትምህርቲ ምሉእ ሰብኣዊ ስብእና ከማዕብል፡ ፈጣሪ ኣተሓሳስባ ከተባብዕ፡ ንመሰላትን ንልዩነትን ዘሎ ኣኽብሮት ከጠናኽር፡ ከምኡ’ውን ኣብ መንጎ ኩሎም ህዝብታት ምርዳእ ክፈጥር ይግባእ። መባእታዊ ትምህርቲ ብነጻን ግዱድን ክኸውን ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 50 — ጥዕና

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ክረኽቦ ዝኽእል ዝለዓለ ደረጃ ኣካላዊን ኣእምሮኣዊን ጥዕና ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። እዚ ድማ ሕክምናዊ ኣገልግሎት፡ ኣገደስቲ መድሃኒታት፡ ጽሩይ ማይ፡ ግቡእ መግቢን ጥዑይ ናይ ምንባር ኩነታትን የጠቓልል። ንኣእምሮኣዊ ጥዕና ምስ ኣካላዊ ጥዕና ማዕረ ኣገዳስነት ክወሃቦ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 51 — ባህልን ስነ-ፍልጠትን

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ባህላዊ ህይወት ናይ ምስታፍ፡ ብስነ-ጥበብ ናይ ምስትማቕ፡ ከምኡ’ውን ካብቲ ስነ-ፍልጠታዊ ዕቤት ዝርከብ ረብሓታት ናይ ምክፋል መሰል ኣለዎ። ባህላዊ ፍልጠትን ውርስን ክኽበርን ክሕለውን ይግባእ። ፍረ ሰብኣዊ ምፍጣርን ግኝትን ኣብ መወዳእታ ንኹሉ ሰብኣውነት ዝምልከት እዩ።

#### ዓንቀጽ 52 — ፍትሓዊ ቁጠባዊ ስርዓት

ቁጠባ ንሰብኣዊ ደሓንነትን ንጥዕና ፕላነትናን ከገልግል ይግባእ እምበር ንሃብቲ ምእካብ ጥራይ ክኸውን የብሉን። ንግድን ፋይናንስን ፍትሓውን ግልጽን ክኸውን ይግባእ። ኩሎም ህዝብታት ኣብ ልዕሊ ተፈጥሮኣዊ ሃብቶም ልኡላውነት ኣለዎም። ድኽነት ወይ ምዝመዛ ዘቐጽሉ ቁጠባዊ መሰናድዎታት ዘይፍትሓውያን እዮም።

---

ሻሙናይ ክፋል፦ መሰላት ኣብ ዲጂታላዊ ዘመን

#### ዓንቀጽ 53 — ናብ ናይ ሓበሬታ ቴክኖሎጂ ናይ ምርካብ መሰል

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ዘመናዊ ሕብረተሰብ ንምስታፍ ኣድላዪ ዝኾነ ዲጂታላዊ ቴክኖሎጂታትን መራኸቢታትን ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። ረብሓታት ናይ ሓበሬታ ዘመን ብሰፊሑ ክከፋፈሉ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 54 — ዕቁባ ዳታ

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ውልቃዊ ዳታኡ ናይ ምሕላው መሰል ኣለዎ። ውልቃዊ ሓበሬታ ምእካብን ምጥቃምን ግልጺ፡ ንሕጋዊ ዕላማታት ጥራይ ዝተደረተን፡ ኣብ ትርጉም ዘለዎ ስምምዕ ዝተመርኮሰን ክኸውን ይግባእ። ኩሉ ሰብ ብዛዕባኡ እንታይ ዳታ ከም ዘሎ ናይ ምፍላጥ መሰል ኣለዎ።

#### ዓንቀጽ 55 — ካብ ዘይሕጋዊ ምክትታል ናጽነት

ዝኾነ ሰብ ብዘይ ሕጋዊ ምኽንያት ምክትታል ክግበረሉ የብሉን። መራኸቢታት ወይ ንጥፈታት ምክትታል ብሕጊ ክፍቀድ፡ ኣድላዪን ምስቲ ኩነታት ዝመጣጠንን ክኸውን ይግባእ። ናይ ውልቃዊ መራኸቢ መሰል ክሕለው ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 56 — ኣብ ኣውቶማቲክ ውሳነታት ግልጽነት ምርካብ

ኣውቶማቲክ ስርዓታት (automated systems) ኣብ ህይወት ሰባት ብርኡይ ዝጸልዉ ውሳነታት ክወስዱ ከለዉ፡ እቶም ዝተጸልዉ ሰባት እቶም ውሳነታት ብኸመይ ከም ዝተወስዱ ናይ ምርዳእ፡ ብሰብ ክርኣዩሎም ናይ ምሕታትን፡ ናይ ምቅዋምን መሰል ኣለዎም። ዝኾነ ሰብ ብናይ ኣልጎሪዝም ስርዓታት ኣፈላላይ ክግበረሉ የብሉን።

---

ትሽዓተ ክፋል፦ ቴክኖሎጂ ንኣገልግሎት ደቂ-ሰብ

#### ዓንቀጽ 57 — ንቴክኖሎጂ ዝመርሑ መትከላት

ቴክኖሎጂ ንደቂ-ሰብ ከገልግል ይግባእ እምበር ክገዝኦም የብሉን። ሰብ-ሰራሕ ብልሒ (AI) ሓዊሱ ሓያላት ቴክኖሎጂታት፡ ንሰብኣዊ ክብረት ብዘኽብር፡ ፍትሓውነት ብዘስፍሕ፡ ግልጽነት ብዝሕሉን ካብ ጉድኣት ብዝከላኸልን መገዲ ክማዕብሉ ይግባእ። ቴክኖሎጂ ዝፈጥሩን ዝጥቀሙን ሰባት ንሳዕቤኑ ሓላፍነት ይስከሙ።

#### ዓንቀጽ 58 — ኣብ ወሰንቲ ውሳነታት ሰብኣዊ ቁጽጽር ምህላው

ንሰብኣዊ ህይወትን ደሓንነትን ዓቢ ሳዕቤን ዘለዎም ውሳነታት ኣብ ትሕቲ ሰብኣዊ ቁጽጽር ክኾኑ ይግባእ። ማሽናት ኣብ ልዕሊ ህይወትን ሞትን ናጻ ስልጣን ክወሃቦም የብሉን። ሰብኣዊ ፍርዲ፡ ጥበብን ስነ-ምግባራዊ ሓላፍነትን ነዚኦም ባህርያት ንዘይብሎም ስርዓታት ክወሃቡ የብሎምን።

#### ዓንቀጽ 59 — ካብ ቴክኖሎጂኣዊ ጉድኣት ምክልኻል

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ሰብኣዊ ድኻም ተጠቒሞም ንምትላል፡ ንምጭብርባር ወይ ንምምዝማዝ ካብ ዝተሰርሑ ቴክኖሎጂታት ናይ ምክልኻል መሰል ኣለዎ። ንህጻናትን ንካልኦት ተኣፈፍቲ ሰባትን ፍሉይ ዕቁባ ክወሃቦም ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 60 — ሰብኣዊ ርክብ ምዕቃብ

ቴክኖሎጂ ንሰብኣዊ ርክባትን ንማሕበረሰብን ከሕይል እምበር ክትክእ የብሉን። ኣብቶም ንሰብኣዊ ደሓንነት ዝጸልዉ ኣገደስቲ ኣገልግሎታት፡ ሰብኣዊ ርክብ ናይ ምርካብ ኣማራጺ ክሕለው ይግባእ። እቲ ክትካእ ዘይኽእል ዋጋ ሰብኣዊ ህላወ፡ ድንጋጽን ክንክንን ክፍለጥ ይግባእ።

---

ዓሰርተ ክፋል፦ ህያው መሬት

#### ዓንቀጽ 61 — ንጥዑይ ከባቢ ዘሎ መሰል

ነፍሲ ወከፍ ሰብ ጽሩይ ኣየር፡ ውሑስ ማይ፡ ጥዑይ ስነ-ህይወታዊ ስርዓትን (ecosystems) ውሑስ ከባቢ ኣየርን ሓዊሱ፡ ኣብ ጽሩይን፡ ጥዑይን፡ ቀጻልነት ዘለዎን ከባቢ ናይ ምንባር መሰል ኣለዎ። ንጥዕናን ደሓንነትን ሰባት ዘስግእ ናይ ከባቢ ብከላ ክከላኸልን ክእረምን ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 62 — ንተፈጥሮ ኣኽብሮት ምሃብ

ተፈጥሮ ካብቲ ንሰባት ዝህቦ ጥቕሚ ወጻኢ ባዕሉ ዝኸኣለ ዋጋ ኣለዎ፡ ኣኽብሮትን ዕቁባን ድማ ይግበኦ። ስነ-ህይወታዊ ስርዓታት፡ ዓሌታት ፍጥረታት (species)፡ ከምኡ’ውን መርበብ ህይወት ክሕለዉ ይግባእ። እቶም ኣብ መሬት ዝምርኮሱ ሰባት ኣብ ኣተሓሕዛኡ ድምጺ ክህልዎም ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 63 — ምርግጋእ ከባቢ ኣየር (Climate Stability)

ርጉእ ከባቢ ኣየር ንሰብኣዊ ስልጣነን ንዕቤት ህይወትን መሰረታዊ እዩ። ኩሎም ህዝብታት ንከባቢ ኣየር ናይ ምክልኻል ሓባራዊ ሓላፍነት ኣለዎም፤ እቶም ንበከላ ዝያዳ ኣበርክቶ ዝገበሩ ድማ ዝለዓለ ግዴታ ይስከሙ።

#### ዓንቀጽ 64 — ቀጻልነት ዘለዎ ልምዓት

ልምዓት፡ መጻኢ ወለዶታት ድሌቶም ናይ ምምላእ ዓቕሞም ከየዳኸመ፡ ናይ ሕጂ ድሌታት ክመልእ ይግባእ። ቁጠባዊ ብልጽግና፡ ማሕበራዊ ደሓንነትን ናይ ከባቢ ዕቁባን ዘይነጻጸሉ እዮም። ነፍሲ ወከፍ ህዝቢ ብመሰረት ክብርታቱን ኩነታቱን ልምዓት ናይ ምስጓም መሰል ኣለዎ።

---

ዓሰርተ ሓደ ክፋል፦ ትግበራ

#### ዓንቀጽ 65 — ሓላፍነት ሃገራት

ሃገራት ነዚ ቻርተር እዚ ናይ ምኽባር፡ ናይ ምክልኻልን ናይ ምትግባርን ቀዳማይ ሓላፍነት ይስከማ። ጥሕሰታት ክእረሙሉ ዝኽእሉ ውጽኢታዊ መንገድታት ከዳልዋ ይግባእ። ንበይንኻ ክትፈትሖም ዘይትኽእል ብድሆታት ንምግጣም ሃገራት ብዓለምለኸ ደረጃ ክተሓባበራ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 66 — ሓላፍነት ትካላት

ትካላት ንግዲ፡ ውድባትን ኩሉ ዓይነት ትካላትን ኣብ ኩሉ ንጥፈታቶም ንሰብኣዊ መሰላትን ንከባቢን ከኽብሩ ይግባእ። ብግልጽነት ክሰርሑ፡ ጉድኣት ክከላኸሉ፡ ከምኡ’ውን ንዘስዓብዎ ጉድኣት ተሓተትቲ ክኾኑ ይግባእ። ስልጣን ሓላፍነት የሰንይ እዩ።

#### ዓንቀጽ 67 — ኣብ መሰላት ዝግበሩ ደረት

መሰላት ብሕጊ ጥራይ፡ መሰላት ካልኦት ንምሕላው ኣድላዪ ኣብ ዝኾነሉ ጥራይ፡ ከምኡ’ውን ምስቲ ዕላማ ዝመጣጠን ምስ ዝኸውን ጥራይ ክድረቱ ይኽእሉ። ገለ መሰረታዊ መሰላት—ንኣብነት ካብ ስቓይ፡ ባርነትን ብዘይሕጋዊ ምኽንያት ህይወት ካብ ምስኣንን ናጻ ምዃን—ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ኩነታት ክድገዱ የብሎምን።

#### ዓንቀጽ 68 — ፍታሕን ተሓታትንትን

መሰላቱ ዝተጣሕሱ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ውጽኢታዊ ፍታሕ ናይ ምርካብ መሰል ኣለዎ። ጥርዓናት ዝቕበሉ፡ ጥሕሰታት ዝምርምሩን ተሓታትነት ዘረጋግጹን ናጻ ትካላት ክህልዉ ይግባእ። በደላት ዘቃልዑ ሰባት ዕቁባ ክግበረሎም ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 69 — ብዛዕባ መሰላትን ሓላፍነትን ዝወሃብ ትምህርቲ

ብዛዕባ መሰላትን ሓላፍነትን ዘሎ ፍልጠት ኣብ ኩሉ ደረጃታት ትምህርቲ ክተባባዕ ይግባእ። ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብዛዕባ እዚ ቻርተር እዚ ናይ ምምሃር ዕድል ክህልዎ ይግባእ። ምስ ፍልጠት ጎኒ ንጎኒ ስነ-ምግባራዊ ባህርይን ዜግነታዊ ስነ-ምግባርን ክመዓብሉ ይግባእ።

#### ዓንቀጽ 70 — ትርጉም

ኣብዚ ቻርተር እዚ ዘሎ ዝኾነ ነገር፡ ኣብ ካልእ ቦታ ብዝበለጸ ዝተሓለወ መሰል ንምድራት፡ ወይ ነቶም ዝእውጆም መሰላት ንምጥፋእ ዝዓለመ ዝኾነ ተግባር ንምምካን ተባሂሉ ክትርጎም የብሉን። እዚ ቻርተር እዚ ምስ ዓለምለኻዊ ውሳነ ሰብኣዊ መሰላትን ካልኦት ንሰብኣዊ ክብረት ዝሕልዉ ሰነዳትን ብስኒት ክንበብ ይግባእ።

---

መዛዘሚ ቃል

እዚ ቻርተር እዚ ካብቲ ሓባራዊ ስነ-ምግባራዊ ውርስ ደቂ-ሰብ ዝፈለፈለ እዩ፦

* እቲ ብኹሎም ዓበይቲ ልምድታት ዝምሃር "ወርቃዊ ሕጊ"፤

* ዓለምለኻዊ ውሳነ ሰብኣዊ መሰላትን ስዒቦም ዝመጹ ዓለምለኻዊ ስምምዓትን፤

* ፍትሒ ንምስፋን ዝጽዕራ ሃገራት ዘለወን ቅዋማትን ቻርተራትን፤

* ምስ መሬት ተኣሳሲሮም ዝነብሩ ተወላዶ ህዝብታት ዘለዎም ጥበብ፤

* ናይ ዓለም እምነታትን ፍልስፍናታትን ዘለዎም ቅዱሳት ጽሑፋትን ስነ-ምግባራዊ ትምህርትታትን፤

* ደቂ-ሰብ ክዕምብቡ ዝሕግዙዎም ነገራት ብዚምልከት ስነ-ኣእምሮ፡ ፍልስፍናን ሰብኣዊ ተመክሮን ዝሃቡዎም ግንዛቤታት።

ነዚ ቻርተር እዚ ከም ናይ መወዳእታ ቃል ዘይኮነስ፡ ከም ዕድመ—ንዝርርብ፡ ንተወፋይነትን ንሓባራዊ ተግባርን—ነቕርቦ ኣሎና። ነቲ ዘወሃህደና እምበር ነቲ ዝመቃቕለና ኣይዛረብን እዩ። ናይ ዝኾነ ሓንቲ ሃገር፡ ባህሊ ወይ እምነት ዘይኮነስ፡ ናይ ኩሎም ነቲ ውልቃዊ ክብረትን ናይ ሓባራዊ ቤትና ክብርን ዝቕበሉ ሰባት እዩ።

ንሕና ኣብዛ ንእሽቶ ፕላነት ዘሎና ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት ኢና። ዕድልና ብሓባር ዝተኣሳሰረ እዩ። ናብ ቅድሚት ዝወስድ መገዲ ምፍልላይ ዘይኮነስ ሓድነት እዩ፤ ምዝመዛ ዘይኮነስ ኣበርክቶ እዩ፤ ተስፋ ምቑራጽ ዘይኮነስ ተስፋ እዩ።

እዚ ቻርተር እዚ መሰላትና ጥራይ ክንሓትት ዘይኮነስ፡ ነቶም መሰላት ካልኦት ዘኽብሩ ዓይነት ሰባት ክንከውን ይጽውዓና—ሕያዎት፡ ቅኑዓት፡ ተባዓትን ጥበበኛታትን። ብዘይ ምዝመዛ ኣበርክቶ ዝገብሩ ሰባት። ካብ መንደቕ ንድልድል ዝሃንጹ ሰባት። ንጉዕዞ ደቂ-ሰብ ዝበቕዑ ሰባት።

እዚ ራእይ እዚ ናብታ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ክዕምብበላ ዝኽእል፡ ፍትሕን ሰላምን ዝሓቖፋላ፡ ሰብኣዊ ምፍጣር ንሓባራዊ ረብሓ ዘገልግለላ፡ ከምኡ’ውን ደቂ-ሰብ ምስዛ ኩላትና ንነብረላ መሬት ብስኒት ዝነብሩላ ዓለም ይምራሓና።

**ብተስፋን ብሓድነትን ዝተኣወጀ

ንኹሎም ህዝብታት፡ ንሕጂን ንመጻእን

ከም ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት**

---

ካልኣይ ክፋል፦ ቀሊል ስሪት (ንኹሉ ዝኸውን)

ዓለምለኻዊ ቻርተር — ብቐሊሉ ዝተገልጸ

#### እዚ ሰነድ እዚ እንታይ እዩ?

እዚ ንኹሎም ደቂ-ሰብ ዝኸውን ሓባራዊ ክብርታት ዝሓዘ እዩ። ዝገልጾም ነገራት፦

* ነፍሲ ወከፍ ሰብ ብኸመይ ክተሓዝ ከም ዝግበኦ

* እንታይ ዓይነት ሰባት ክንከውን ከም ዝግባኣና

* ንሓድሕድና፡ ንማሕበረሰብናን ንፕላነትናን ብኸመይ ክንሕዝ ከም ዘሎና

* ኩሉ ሰብ እንታይ መሰላት ከም ዘለዎ

* ምስቶም መሰላት እንታይ ሓላፍነታት ከም ዝመጹ

ካብ ኩሎም ዓበይቲ ሃይማኖታት፡ ፍልስፍናታትን ባህልታትን ጥበብ ይወስድ። እቲ ቀንዲ ሓሳብ ጥንታዊን ኣድማሳዊን እዩ፦ ከምቲ ንዓኻ ክግበረልካ እትደልዮ ንሰባት ከምኡ ግበር።

#### ዓበይቲ ሓሳባት

**1. ንሕና ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት ኢና**

ኣብ ትሕቲ ኩሉ ፍልልያትና—ባህሊ፡ ቋንቋ፡ እምነት፡ ሃገር—ሓባራዊ ሰብኣውነት ንካፈል ኢና። ካብቲ እንፈላለየሉ ዝበልጽ እንመሳሰለሉ ነገር ይበዝሕ።

**2. ነፍሲ ወከፍ ሰብ ዋጋ ኣለዎ**

ንስኻ ዋጋ ዘለካ ሰብ ኢኻ። ብምክንያት ሃብትኻ ወይ ዓወትካ ዘይኮነስ፡ ሰብ ስለ ዝኾንካ ጥራይ። እዚ ካባኻ ክውሰድ ኣይኽእልን።

**3. ሕያዋይ፡ ቅኑዕን ኣኽባሪን ኩን**

እዚኦም ጥዑይ ሕብረተሰብ ንምህናጽ መሰረታውያን እዮም። ሕያውነት ንህይወት ምጽዋር ክትከውን ይገብራ። ቅንዕና ንእምነት ክህሉ ይገብር። ኣኽብሮት ድማ ንክብረት ነፍሲ ወከፍ ሰብ ይፈልጥ።

**4. ብዘይ ምዝመዛ ኣበርክቶ ግበር**

ጽቡቕ ሕብረተሰብ ማለት ኩሉ ሰብ ዓቕሙ ዝህበሉን ዝኾነ ሰብ ንካልኦት ዘይመዝሙዘሉን እዩ።

**5. ካብ ምፍልላይ ሓድነት ይበልጽ**

ንዓለም ከም "ንሕናን ንሳቶምን" ጌርካ ምርኣይ ንመጻኢና ስግኣት እዩ። ንዕኡ ክንቃወሞን ሓባራዊ ባይታ ክንደልን ይግባእ።

**6. ዓለምለኻዊ ዜግነት**

ንስኻ ናይ ማሕበረሰብካን ሃገርካን ጥራይ ዘይኮንካስ፡ ናይ መላእ ደቂ-ሰብ ኣካል ኢኻ።

**7. መሰላት ሓላፍነት የሰንዩ እዮም**

መሰል ኣለኒ ማለት ዝደለኹዎ ክገብር እኽእል እየ ማለት ኣይኮነን። ናጽነት ዝዓይነቱ ሰባት ብሓላፍነት ክጥቀሙሉ ከለዉ ጥራይ እዩ።

**8. ንመሬት ተንክባ**

መሬት እንኮ ቤትና እያ። ንርእስናን ንመጻኢ ወለዶታትን ክንሕልዋ ይግባእ።

**9. ደቂ-ሰብ ኣብ ጉዕዞ እዮም ዘለዉ**

ገና ክንኾኖ ንኽእል ነገር ንኸውን ኣሎና። ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ናብ ፍትሒ ክሰጉም ይኽእል እዩ።

**10. ተስፋ ክንቆርጽ የብልናን**

ዋላ’ኳ ጸገማት እንተለዉ፡ ዕቤት ክመጽእ ይኽእል እዩ። ተስፋ ንተግባር ትርጉም ይህቦ።

#### እንታይ ዓይነት ሰባት ክንከውን ንጽዕር?

* **ሕያዎት** — ንካልኦት ብለውሃትን ብክንክንን ምሓዝ

* **ቅኑዓት** — ሓቂ ምዝራብ፤ ዘይምትላል

* **ኣኽበርቲ** — ንኹሉ ሰብ ክብረት ከም ዝግበኦ ጌርካ ምሓዝ

* **ፈጠርቲ** — ፍሉይ ተውህቦኻ ንኣበርክቶ ምጥቃም

* **ተገዳስነት ዘለዎም** — ኩሉ ግዜ ክትማሃርን ክትርዳእን ምድላይ

* **ተባዓት** — ንሓቂ ደው ምባል

* **ትሑታት** — ኩሉ መልሲ ከም ዘይብልካ ምፍላጥ

* **ምስጋና ዘለዎም** — ንዝተዋህበካ ነገር ምስትማቕ

* **ይቕሬታ በሃልቲ** — ሕርቃን ምሕዳግ፤ ንሕውየት ዕድል ምሃብ

* **ሓጎስ ዘለዎም** — ኣብ ህይወት ደስታ ምርካብ

* **ተስፋ ዘለዎም** — መጻኢ ክመሓየሽ ከም ዝኽእል ምእማን

* **ኣበርክቶ ዝገብሩ** — ብዘይ ምዝመዛ ዓቕምኻ ምሃብ

#### ኩሉ ሰብ እንታይ መሰላት ኣለዎ?

**መሰረታዊ መሰላት፦**

* ህይወትን ድሕነትን

* ናጽነት ሕልና፡ እምነትን ሓሳብን

* ምስጢራውነት (Privacy)

* ኣብ ቅድሚ ሕጊ ፍትሓዊ مامላ

* ምንቅስቓስን ዝነብረሉ ቦታ ምምራጽን

* ስድራቤትን ማሕበረሰብን

**ማሕበራዊ መሰላት፦**

* እኹል ምግቢ፡ ማይን መንበሪ ቤትን

* ጥዕናዊ ኣገልግሎት (ኣካላዊን ኣእምሮኣዊን)

* ትምህርቲ

* ፍትሓዊ ስራሕን ክፍሊትን

* ዕረፍትን ናጻ ግዜን

* ኣብ ባህልን ስነ-ፍልጠትን ምስታፍ

**ኣብ ዲጂታላዊ ዓለም፦**

* ኢንተርነት ናይ ምርካብ መሰል

* ውልቃዊ ዳታኻ ናይ ምሕላው መሰል

* ብዘይ ምኽንያት ዘይምክትታል

* ኮምፒውተራት ውሳነታት ክወስዱ ከለዉ ምርዳእ

**ናይ ከባቢ መሰላት፦**

* ጽሩይ ኣየርን ማይን

* ርጉእ ከባቢ ኣየር

* ጥዑይ ስነ-ህይወታዊ ስርዓት

#### ኩሉ ሰብ እንታይ ሓላፍነት ኣለዎ?

* ንሰባት ከምቲ ክግበረልካ እትደልዮ ጌርካ ምሓዝ

* ሕያዋይ፡ ቅኑዕን ኣኽባሪን ምዃን

* ንማሕበረሰብካ ኣበርክቶ ምግባር

* ሕያውነት ሰባት ዘይምምዝማዝ

* ሃብቲ ብጥበብ ምጥቃም፡ ዘይምብካን

* ከባቢ ኣየር ምክልኻል

* ሓድነት ምድላይ፡ ምፍልላይ ዘይምፍጣር

* ጽቡቕ ወለዶ ምዃን—ንመጻኢ ጽብቕቲ ዓለም ምሕዳግ

* ተስፋ ምዕቃብን ንካልኦት ምትብባዕን

#### ወርቃዊ ሕጊ — ኣብ ብዙሓት ልምድታት

* **ክርስትና፦** "ከምቲ ሰባት ክገብሩልኩም እትደልይዎ፡ ንስኻትኩም እውን ከምኡ ግበሩሎም።"

* **እስልምና፦** "ካባኻትኩም ሓደ፡ ከምቲ ንርእሱ ዝፈትዎ ንሓዉ ክሳብ ዘይፈተወ፡ እምነቱ ምሉእ ኣይኸውንን።"

* **ይሁዲነት፦** "ንዓኻ ዝጸልኣካ ነገር፡ ኣብ ጎረቤትካ ኣይትግበሮ።"

* **ቡድሂዝም፦** "ንዓኻ ብዘሕምመካ ነገር ንካልኦት ኣይተሕምሞም።"

* **ህንዱዊዝም፦** "ንሰባት ከምቲ ንርእስኻ ክትተሓዝ እትደልዮ ጌርካ ሓዞም።"

* **ኮንፉሽዩስ፦** "ኣብ ርእስኻ ክበጽሕ ዘይትደልዮ ነገር፡ ኣብ ካልኦት ኣይተምጽእ።"

---

ሳልሳይ ክፋል፦ ናይ መንእሰያት ስሪት

ንመንእሰያት (ዕድመ 13-19)

ዓለምለኻዊ ቻርተር — ንመንእሰያት

#### እዚ ብዛዕባኻ እዩ

እዚ ሰነድ እዚ ብዛዕባ እቲ ነፍሲ ወከፍ ወዲ-ሰብ ዝግበኦ ነገር እዩ—ንስኻ እውን ሓዊሱ። ብዛዕባ እንታይ ዓይነት ሰብ ክትከውን ከም እትኽእል እውን እዩ።

ሕግታት ጥራይ ኣይኮኑን። ዓለም እንታይ ክትመስል ከም እትኽእል ዘርኢ ራእይ እዩ።

እቲ ዝዓበየ ሓሳብ ቀሊል እዩ፦ **ንሰባት ከምቲ ክትተሓዝ እትደልዮ ጌርካ ሓዞም።**

#### ኩላትና ኣብ ሓንቲ መርከብ ኢና ዘሎና

ሓደ ኣገዳሲ ነገር፦ ንሕና ሓንቲ ሰብኣዊ ስድራቤት ኢና።

እወ፡ ዝተፈላለየ ባህሊ፡ ቋንቋ፡ ሃይማኖትን ሃገርን ኣሎና። ግን ኣብ ትሕቲ እዚ ኩሉ፡ ንሕና ኣብዛ ሓንቲ ንእሽቶ ፕላነት ዘሎና ተመሳሰልቲ ፍጥረታት ኢና። ፈቶና ጸላእና መጻኢና ዝተኣሳሰረ እዩ።

እቶም ዘጋጥሙና ዘለዉ ጸገማት—ለውጢ ኣየር፡ ሰብ-ሰራሕ ብልሒ፡ ዘይማዕርነት—ወሰን ሃገራት ኣይፈልጡን እዮም። ብሓባር ጥራይ ኢና ክንፈትሖም እንኽእል።

እዚ ማለት መንነትካ ትሓድግ ማለት ኣይኮነን። ንሃገርካ ክትፈቱ ከለኻ ንደቂ-ሰብ እውን ክትሓሊ ትኽእል ኢኻ። ባህሊኻ እናኣኽበርካ ንናይ ካልኦት እውን ከተኽብር ትኽእል ኢኻ። እዚ ብስለት እዩ።

#### ሕያዋይ ኩን። ቅኑዕ ኩን። ኣኽባሪ ኩን።

እዚኦም መሰረታውያን ይመስሉ፡ ግን ካብ ኩሉ ንላዕሊ ኣገደስቲ እዮም።

**ሕያውነት**

ንኣሽቱ ናይ ሕያውነት ተግባራት ንህይወት ክትጽወር ይገብሩዋ። ብዘይ ንሳቶም ዓለም ጨካን ትኸውን። ሕያዋይ ብምዃንካ ጥራይ ናይ ሓደ ሰብ መዓልቲ ክትቅይር ትኽእል ኢኻ።

**ቅንዕና**

ኣይትሓሱ። ኣይተታልል። ዓለም ብሓሶት እንተተሃኒጻ ትፈርስ እያ። ቅኑዕ ምስ እትኸውን ሰባት ይኣምኑኻ። እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

**ኣኽብሮት**

ንኹሉ ሰብ ዋጋ ከም ዘለዎ ጌርካ ሓዞ። ዋላ ነቶም ዘይትሰማምዓሎም ሰባት። ኣኽብሮት ማለት ስምምዕ ማለት ዘይኮነስ፡ ክብረቶም ምፍላጥ ማለት እዩ።

#### ብዘይ ምዝመዛ ኣበርክቶ ግበር

ኣብ ህይወት ክትጥቀመሉ ዘለካ መትከል፦ **ዓቕምኻ ሃብ። ብዘይፍትሓዊ መገዲ ረብሓ ኣይትድለ።**

ጥዑይ ሕብረተሰብ ማለት ኩሉ ሰብ ዝኽእሎ ኣበርክቶ ዝገብረሉ፡ ዝኾነ ሰብ ድማ ንካልኦት ብምጥቃም ናብ ቅድሚት ክስጉም ዘይጽዕረሉ እዩ። ንካልኦት ኣውዲቕካ ዝመጽእ ዓወት ናይ ሓቂ ዓወት ኣይኮነን።

#### ካብ ምፍልላይ ሓድነት ይበልጽ

ዓለም ብዝመቃቕሉ ሓይልታት ተመሊኣ ኣላ፦ ፖለቲካዊ ዓሌትነት፡ ዓሌታዊ ጽልኢ፡ ሃገራዊ ትዕቢት። እዚኦም ሓደገኛታት እዮም።

ናትካ ስራሕ፦ ንዓለም ከም "ንሕናን ንሳቶምን" ጌርካ ካብ ምርኣይ ተቆጠብ። ሓባራዊ ባይታ ድለ። ድልድል ሃንጽ። "ንሳቶም" እውን ሰብ ምዃኖም ኣይትረስዕ።

#### ዓለምለኻዊ ዜግነት

ንስኻ ናይ ሃገርካ ዜጋ ጥራይ ኣይኮንካን። ናይ ዓለም ዜጋ እውን ኢኻ። ዓበይቲ ጸገማት ኣብ ዶብ ደው ኣይብሉን እዮም፡ ስለዚ ሓልዮትና እውን ኣብ ዶብ ደው ክብል የብሉን።

#### ደቂ-ሰብ ኣብ ጉዕዞ እዮም ዘለዉ

ንሕና ኣካል ሓደ ዓቢ ነገር ኢና። ደቂ-ሰብ ኣብ ናይ ዕቤት ጉዕዞ እዮም ዘለዉ። ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ይወርስ፡ ነገራት ናብ ቅድሚት ናይ ምስጓም ዕድል ድማ ኣለዎ። ንስኻ እውን ኣካል እዚ ዛንታ እዚ ኢኻ።

#### ተስፋ ኣይትቁረጽ

ዜናታት ብሕማቕ ነገራት ዝተመልኡ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ግን ተስፋ ምቑራጽ ዝዓይነቱ ስራሕ የለን። ተስፋ ምስ ትህልወካ ጥራይ ኢኻ ምንቃስ እትኽእል። ዝሓለፉ 200 ዓመታት ምስ እንርኢ፡ ህይወት ንመብዛሕትኦም ሰባት እናተመሓየሸ እዩ መጺኡ። እዚ ብሃንደበት ዘይኮነስ ሰባት ተስፋ ገይሮም ስለ ዝሰርሑ እዩ ዝመጸ።

#### መሰላትካ

መሰል ኣለካ፦

* ብክብረት ክትታሓዝ

* ካብ ዓመጽን ጭካነን ድሕነት ክህልወካ

* ንባዕልኻ ክትሓስብን ክትኣምንን

* ሓሳብካ ክትገልጽ (ንካልኦት እናኣኽበርካ)

* ምስጢራውነት (Privacy) — መልእኽታትካ፡ ህይወትካ

* ክትዓቢ ዝሕግዘካ ትምህርቲ ክትረክብ

* ጽሩይ ከባቢን መነባብሮ ዝኸውን ፕላነትን ክህልወካ

* ኣብቲ ንመጻኢኻ ዝጸሉ ውሳነታት ድምጺ ክህልወካ

#### ሓላፍነታትካ

መሰላት ብነጻ ኣይመጹን። ሰባት ሓላፍነት ክወስዱ ከለዉ ጥራይ እዮም ዝዓዩ።

**ኣይትግበር፦**

* ንዓኻ ክግበረልካ ዘይትደልዮ ኣብ ካልኦት ኣይትግበር

* ኣይትሓሱ፡ ኣይተታልል፡ ቃልካ ኣይተዕብር

* ሰብኣዊ ለውሃት ኣይትመዝምዝ

* ሃብቲ ኣይተባኽን

* ሰብ ክበደል ከሎ ስቕ ኢልካ ኣይትልፍ

**ግበር፦**

* ሕያዋይ፡ ቅኑዕን ኣኽባሪን ኩን

* ክትሕግዝ ኣብ እትኽእለሉ ሓግዝ

* ንሓቂ ደው በል

* ንሓባራዊ ነገራት ተጠንቀቕ

* ተግባራትካ ንካልኦት ብኸመይ ከም ዝጸሉ ሕሰብ

* ተስፋ ኣይትቁረጽ

#### መን ክትከውን ትኽእል?

**ንስኻ ፈጣሪ ኢኻ።**

ፍሉይ ውህበት ኣለካ። ነገራት ክትፈጥር፡ ሓደስቲ ሓሳባት ክትሓስብ፡ ጸገማት ክትፈትሕ ትኽእል ኢኻ።

**ዋጋኻ ካብ ውሽጥኻ እዩ ዝመጽእ።**

ካብ "ላይክስ" (likes)፡ ሰዓብቲ (followers) ወይ ካብ ዝረኸብካዮ ነጥቢ ኣይኮነን። ስለ ዘለኻ ጥራይ ዋጋ ኣለካ።

**ተገዳስነት ይሃልኻ።**

ሕቶታት ሕተት። ተማሃር። ዓለም ኣዝያ ትስሕብ እያ።

**ተባዓት ኩን።**

ቅኑዕ ንምዃንን ንርእስኻ ንምዃንን ትብዓት የድሊ።

**ሓጎስ ድለ።**

ህይወት ንምስትማቕ እያ እምበር ንምጽዋር ጥራይ ኣይኮነትን።

---

ራብዓይ ክፋል፦ ናይ ህጻናት ስሪት

ንህጻናት (ዕድመ 8-12)

ንሕና እንደልያ ዓለም — ንህጻናት

#### ንኹሉ ሰብ ዝኸውን ቃል-ኪዳን

እስኪ እዛ ዓለም እዚኣ ሕሰብ፦

* ኩሉ ሰብ ብፍትሒ ዝታሓዘላ

* ሰባት ሕያዎትን ቅኑዓትን ዝኾኑላ

* ንሓድሕድና እንተሓጋገዘላ

* ንመሬት እንከናኸነላ

* ኩሉ ሰብ ምግቢ፡ ማይን ጽኑዕ ቤትን ዝረኽበላ

እዚ ቻርተር እዚ ነዛ ዓለም እዚኣ ንምህናጽ ዝኣተወ ቃል-ኪዳን እዩ።

#### ንሕና ሓንቲ ስድራቤት ኢና

ሓደ ዘገርም ነገር ክነግረካ፦ ኣብ ዓለም ዘለዉ ኩሎም ሰባት ሓንቲ ዓባይ ስድራቤት እዮም። ዝተፈላለየ ቋንቋ፡ ዝተፈላለየ መግቢ ይሃልወና እምበር፡ ኩላትና ሰብ ኢና። ኩላትና ክንሕጎስ ንደሊ፡ ክንፈቶ ንደሊ። ኩላትና ሓዘንን ፍርሕን ደስታን ይስመዓና እዩ።

ካባኻ ዝተፈለየ ሰብ ክትርኢ ከለኻ፡ ንሱ ርሑቕ ቤተሰብካ ምዃኑ ዘክር!

#### ወርቃዊ ሕጊ

ኣብ ኩሉ ቦታ ንኣሽሓት ዓመታት ሰባት ኣብ ሓንቲ ነገር ተሰማሚዖም ኣለዉ፦

**ከምቲ ንዓኻ ክግበረልካ እትደልዮ ጌርካ ንሰባት ሓዞም።**

* ሰባት ክጸርፉኻ እንተዘይደሊኻ፡ ንስኻ እውን ንሰባት ኣይትጸርፍ።

* ሰባት ንዓኻ ክመቁሉኻ እንተደሊኻ፡ ንስኻ እውን ንሰባት መቁል።

* ሰባት ሓቂ ክነግሩኻ እንተደሊኻ፡ ንስኻ እውን ሓቂ ንገር።

እዚ ኣዝዩ ኣገዳሲ ሕጊ እዩ።

#### ሕያዋይ፡ ቅኑዕን ኣኽባሪን ኩን

**ሕያዋይ ኩን**

ንኣሽቱ ሕያውነታት ዓቢ ዋጋ ኣለዎም። ፍሽኽ ምባል፡ ምሕጋዝ፡ ጽቡቕ ቃል ምዝራብ ዓለም የተዓራርዩ።

**ቅኑዕ ኩን**

ኣይትሓሱ። ዋላ ከቢድ እንተኾነ ሓቂ ተዛረብ። ሰባት ንሓቀኛ ሰብ ይኣምኑዎ እዮም።

**ኣኽባሪ ኩን**

ንኹሉ ሰብ ዋጋ ከም ዘለዎ ጌርካ ሓዞ—ዋላ ነቶም ካባኻ ዝተፈለዩ ሰባት።

#### ብዘይ ምትላል ሓግዝ

ኩሉ ሰብ ክሕግዝ ከሎን ዝኾነ ሰብ ክትልል ከሎን ነገራት ጽቡቕ ይኸዱ።

* ናትካ ግደ ግበር።

* ብፍትሒ ተማቐል።

* ካብ ዘድልየካ ንላዕሊ ኣይትውሰድ።

* ዝደለኻዮ ንምርካብ ንሰባት ኣይተታልል።

#### ብሓባር ንበልጽ

ገለ ሰባት ከነባእሱና ይፍትኑ እዮም—እቶም "ካልኦት" ሕማቕ ከም ዝኾኑ ጌሮም ይዛረቡ። ንዕኡ ኣይትእመኖ። ዝተፈለየ መልክዕ ዘለዎም ሰባት እውን ከማኻ ስምዒት ዘለዎም ሰባት እዮም። ካብ እንበኣስ ብሓባር ክንሰርሕ ከሎና ንበልጽ።

#### ነፍሲ ወከፍ ሰብ እንታይ ይግበኦ?

* ውሑስ ቤት

* እኹል ምግቢን ጽሩይ ማይን

* ክሓምም ከሎ ሕክምና

* ናይ ምምሃር ዕድል

* ሓሳቡ ናይ ምግላጽ መሰል

* ብሕያውነትን ብኣኽብሮትን ምታሓዝ

* ጽሩይ ኣየርን ጥዕና ዘለዎ ፕላነትን

#### ንመሬት ክንከናኸን ይግባእ

መሬት ቤትና እያ—ቤት ኩሎም እንስሳታትን ኣእዋምን እውን እያ።

* ምግቢን ማይን ኣይተባኽን።

* ጉሓፍ ኣይትደርቢ።

* እንስሳታትን ኣእዋምን ሓሉ።

* ኣብ መጻኢ ዝመጹ ህጻናት እውን ጥዕና ዘለዎ ፕላነት ከም ዘድልዮም ዘክር።

#### ተስፋ ግበር

ሓድሓደ ግዜ ዓለም ተፍርሕ ወይ ተሳቅይ ትመስል ትኸውን። እዚ ስምዒት እዚ ንቡር እዩ። ግን ነገራት ክመሓየሹ ይኽእሉ እዮም። ተስፋ ምግባር ትብዓት እዩ። ጽቡቕ ነገራት ክትገብር ድማ ይሕግዘካ።

#### እቲ ቃል-ኪዳን

ኩሉ ሰብ ነቲ "ወርቃዊ ሕጊ" ክስዕብ እንተዝጽዕር—ኩሉ ሰብ ሕያዋይ፡ ቅኑዕ፡ ተባዓትን ሓጋዝን ክኸውን እንተዝጽዕር—ዓለም ኣዝያ ጽብቕቲ ምኾነት። ንስኻ ካብ ሎሚ ጀሚርካ ኣካል ናይዚ ክትከውን ትኽእል ኢኻ።

**ብሓጺሩ፦**

ጽቡቕ ኩን። ሕያዋይ ኩን። ቅኑዕ ኩን። ንካልኦት ሓግዝ። ኩላትና ሓንቲ ስድራቤት ኢና። ንመሬት ተንክባ። ኩሉ ግዜ ድማ ተስፋ ይሃልኻ።