Skip to main content
GlobalConsensus.Earth
Universal Chapter
Global Voting
About Us
Get Involved
News
Support

“The most important thing you can do is to share the story.”

The Charter

  • Full Charter
  • Plain Language
  • Teaching Materials

Get Involved

  • Ambassador Program
  • Take the Pledge
  • Donate

Voting

  • Overview
  • Trust Ledger
  • Download Apps

About

  • About
  • Our Work
  • Our Team
Privacy PolicyTerms of Service

© 2026 GlobalConsensus.Earth

Content licensed under CC BY-NC-SA 4.0

Full TextPlain LanguageYouth VersionChildren Version

ANG PANDAIGDIGANG KARTA PARA SA KARANGALAN NG TAO AT PAGSIBOL NG PLANETA


**Isang Nagkakaisang Bisyon para sa Sangkatauhan**


---


MGA NILALAMAN


**UNANG BAHAGI: ANG BUONG KARTA**


* Panimula

* Bahagi I: Mga Saligang Prinsipyo (Artikulo 1-7)

* Bahagi II: Katangian at Hangarin ng Tao (Artikulo 8-20)

* Bahagi III: Moral na Katangian at Pananagutang Panlipunan (Artikulo 21-29)

* Bahagi IV: Pagkakaisa at Kapayapaan (Artikulo 30-33)

* Bahagi V: Mga Karapatan ng mga Tao (Artikulo 34-43)

* Bahagi VI: Mga Karapatan ng mga Lahi at Pamayanan (Artikulo 44-46)

* Bahagi VII: Mga Karapatang Panlipunan at Pang-ekonomiya (Artikulo 47-52)

* Bahagi VIII: Mga Karapatan sa Panahong Digital (Artikulo 53-56)

* Bahagi IX: Teknolohiya sa Paglilingkod sa Sangkatauhan (Artikulo 57-60)

* Bahagi X: Ang Buhay na Daigdig (Artikulo 61-64)

* Bahagi XI: Pagpapatupad (Artikulo 65-70)

* Pangwakas na Pagpapatibay


**IKALAWANG BAHAGI: BERSIYONG MADALING UNAWAIN**


**IKATLONG BAHAGI: BERSIYON PARA SA KABATAAN**


**IKA-APAT NA BAHAGI: BERSIYON PARA SA MGA BATA**


---


UNANG BAHAGI: ANG BUONG KARTA


PANIMULA


Kami, ang mga mamamayan ng Daigdig, na nagkakaisa sa aming ibinahaging pagkatao at nakatali sa aming iisang tadhana sa buhay na planetang ito:


Kinikilala na ang bawat tao ay nagtataglay ng likas na karangalan at halaga — ito man ay nauunawaan bilang kaloob ng Diyos, bigay ng kalikasan, o likas sa pagiging tao — na walang anumang makababawas;


Kinikilala ang karunungang matatagpuan sa bawat dakilang tradisyong panrelihiyon, pilosopikal, at katutubo, na lahat ay nagtuturo na dapat nating tratuhin ang iba gaya ng nais nating itrato sa atin;


Nauunawaan na ang sangkatauhan ay umiiral sa pakikipag-ugnayan — sa isa’t isa, sa mga ninuno at sa mga susunod na salinlahi, sa lupa at katubigan at sa lahat ng mga nilalang na kasama sa Daigdig na ito;


Pinagtitibay na tayo ay iisang pamilyang pantao, na may iisang pinagmulan at iisang tahanan, at ang ating kinabukasan ay nakasalalay sa pagkilala sa pagkakaisang ito habang iginagalang ang ating pagkakaiba-iba;


Natututo mula sa mga pait ng kasaysayan — noong ang karangalan ay ipinagkait, noong ang mga tao ay pinag-away-away, at noong ang Daigdig ay sinugatan — at determinadong bumuo ng isang mundong mas makatarungan at mapayapa;


Pinagtitibay na ang mga tao ay hindi lamang dapat protektahan mula sa kapahamakan, kundi tinatawag upang sumibol at umunlad — bilang mga tagalikha, naghahanap ng katotohanan, at mga tagapag-ambag sa ikabubuti ng lahat;


Naniniwala na ang sangkatauhan ay nasa isang paglalakbay ng pag-unlad, patuloy na nagiging kung ano ang maaari nitong kahinatnan, at ang bawat henerasyon ay may pagkakataon at pananagutan na isulong ang pag-unlad na ito;


Sama-samang humaharap sa mga dakilang hamon ng ating panahon — ang mga banta sa klima, ang mga umuusbong na teknolohiyang may hindi pa nakikitang kapangyariaran, ang nananatiling kahirapan at hindi pagkakapantay-pantay, at ang karupukan ng kapayapaan — na walang bansa o bayan ang makakalutas nang mag-isa;


Pinagtitibay na ang mga karapatan ay may kalakip na mga pananagutan, na ang kalayaan ay naglilingkod sa kabutihan ng lahat, at ang sukatan ng anumang lipunan ay kung paano nito pinakikitunguhan ang mga pinakamahina;


Dahil dito ay ipinahahayag ang Pandaigdigang Kartang ito para sa Karangalan ng Tao at Pagsibol ng Planeta bilang isang iisang bisyon at pamantayan para sa lahat ng mga tao at lahat ng mga bansa.


---


BAHAGI I: MGA SALIGANG PRINSIPYO


#### Artikulo 1 — Ang Gintong Aral


Ang pundasyon ng Kartang ito ay ang etika ng pagtutumbas, na matatagpuan sa bawat nananatiling tradisyong moral: Tratuhin ang iba gaya ng nais mong itrato sa iyo. Huwag mong gawin sa iba ang ayaw mong gawin nila sa iyo. Ang prinsipyong ito ay sumasaklaw sa lahat ng tao, komunidad, at bansa. Ito ang gumagabay sa ating ugnayan sa mga susunod na henerasyon at sa likas na mundo. Tinatawag tayo nito hindi lamang upang iwasan ang pinsala kundi upang aktibong hanapin ang ikabubuti ng iba.


#### Artikulo 2 — Likas na Karangalan


Ang bawat tao ay nagtataglay ng likas na karangalan na hindi nakasalalay sa anumang katangian, tagumpay, o katayuan. Ang karangalang ito ay hindi maibibigay ng anumang kapangyarihan, at hindi rin maaaring bawiin. Ito ang pinagmumulan ng lahat ng karapatan at ang pamantayan kung saan ang lahat ng kilos ay dapat hatulan.


#### Artikulo 3 — Iisang Pamilyang Pantao


Ang sangkatauhan ay iisang pamilya. Sa kabila ng lahat ng pagkakaiba sa kultura, wika, pananampalataya, at bansa, tayo ay may iisang pinagmulan, iisang kalikasan, at iisang tahanan. Ang pagkakaisang ito ay hindi isang layuning dapat makamit kundi isang katotohanang dapat kilalanin at igalang. Tayo ay konektado sa isa’t isa kilalanin man natin ito o hindi; ang karunungan ay nasa pamumuhay nang naaayon dito.


#### Artikulo 4 — Pagkakaisa sa Pagkakaiba-iba


Ang iisang pamilyang pantao na ito ay nagpapahayag ng sarili sa pamamagitan ng maraming kultura, wika, pananampalataya, at tradisyon. Ang pagkakaiba-ibang ito ay isang kayamanang dapat pakaingatan, hindi isang problemang dapat lutasin. Walang iisang sibilisasyon o pananaw sa mundo ang nagtataglay ng lahat ng katotohanan. Natututo tayo sa isa’t isa, at ang ating mga pagkakaiba ay nagpapayaman sa ating lahat. Ang tunay na pagkakaisa ay yumayakap sa pagkakaiba; hindi ito nagbubura nito.


#### Artikulo 5 — Pagkalinga sa Daigdig


Ang Daigdig ang nagpapanatili ng lahat ng buhay at nararapat sa ating paggalang at pagkalinga. Ang kalikasan ay may halaga na higit pa sa pagiging kapaki-pakinabang nito sa mga tao. Bahagi tayo ng sapot ng buhay, hindi hiwalay rito. Ang kalusugan ng sangkatauhan at ang kalusugan ng planeta ay hindi mapaghihiwalay.


#### Artikulo 6 — Pananagutan sa mga Susunod na Salinlahi


Hawak natin ang Daigdig bilang katiwala para sa mga darating pagkatapos natin. Ang bawat henerasyon ay dapat isaalang-alang ang mga bunga ng kanilang mga pagpili sa mga inapo na hindi pa isinisilang. Tinatawag tayo upang maging mabuting mga ninuno, na nag-iiwan ng isang mundong kayang sumuporta sa buhay at pag-asa.


#### Artikulo 7 — Ang Paglalakbay ng Sangkatauhan


Ang sangkatauhan ay nasa isang paglalakbay ng pag-unlad — moral, panlipunan, at espirituwal — patuloy na nagiging kung ano ang maaari nitong kahinatnan. Ang bawat henerasyon ay nagmamana ng mga pag-unlad at kabiguan ng mga nauna sa kanila, at may pagkakataong sumulong tungo sa higit na katarungan, karunungan, at pagsibol. Ang ibinahaging paglalakbay na ito ay nagbibigay ng kahulugan sa mga indibidwal na buhay at tinatawag tayong mag-ambag sa isang bagay na mas malaki kaysa sa ating sarili.


---


BAHAGI II: KATANGIAN AT HANGARIN NG TAO


#### Artikulo 8 — Kabutihang-loob


Ang kabutihang-loob ay ang pinakapandaigdigang birtud — nauunawaan ng mga bata, pinararangalan ng bawat kultura, kailangan ng lahat. Ang bawat tao ay tinatawag na maging mabait: kumilos nang may kahinhinan, konsiderasyon, at pagkalinga sa iba. Ang maliliit na gawa ng kabutihang-loob ay nagpapanatili sa takbo ng araw-araw na buhay; ang kawalan nito ay nagiging sanhi ng malupit at malamig na mundo. Ang mga lipunan ay dapat maglinang ng kabutihang-loob sa kanilang mga kaugalian, institusyon, at edukasyon.


#### Artikulo 9 — Katapatan at Pagiging Totoo


Ang katapatan ang pundasyon ng tiwala, at ang tiwala ang pundasyon ng lipunan. Ang bawat tao ay dapat magsikap na maging matapat sa salita at gawa — na sabihin ang totoo, tuparin ang mga pangako, ilarawan ang sarili at ang mga sitwasyon nang wasto, at itakwil ang pagsisinungaling, panlilinlang, at manipulasyon. Ang lipunang binuo sa kasinungalingan ay hindi makatatayo. Ang mga nagsasalita ng katotohanan, kahit mahirap, ay naglilingkod sa lahat.


#### Artikulo 10 — Paggalang


Ang bawat tao ay karapat-dapat na tratuhin nang may paggalang — kilalanin bilang isang nilalang na may halaga, pakinggan, at seryosohin. Ang paggalang ay hindi nangangailangan ng pagsang-ayon; nangangailangan ito ng pagkilala sa karangalan ng iba. Ang kawalan ng paggalang, paghamak, at pag-aalis ng pagkatao ay ang mga binhi ng kalupitan. Ang mga lipunan ay dapat magtaguyod ng mga kultura ng paggalang sa isa’t isa sa kabila ng lahat ng pagkakaiba.


#### Artikulo 11 — Ang Tao Bilang Tagalikha


Ang bawat tao ay ipinanganak na may kakayahang lumikha, mag-isip, bumuo, at mag-ambag ng isang bagay na natatangi sa mundo. Ang malikhaing espiritung ito ay mahalaga sa karangalan ng tao. Ang mga lipunan ay dapat mag-alaga ng pagkamalikhain, magbigay ng mga pagkakataon para sa makabuluhang trabaho at pagpapahayag, at kilalanin na ang bawat tao ay may mga kaloob na maiaalay.


#### Artikulo 12 — Pagpapahalaga sa Sarili at Identidad


Ang bawat tao ay may karapatang bumuo ng isang malusog na pagpapahalaga sa sarili na nagmumula sa loob, hindi lamang mula sa panlabas na pagkilala. Ang edukasyon at kultura ay dapat magtaguyod ng paggalang sa sarili na nakaugat sa karakter, pagsisikap, at kontribusyon — hindi sa pagdomina sa iba. Ang natatanging identidad, pananaw, at landas ng bawat tao ay dapat igalang.


#### Artikulo 13 — Pagkamausisa at ang Paghahanap ng Katotohanan


Ang pagnanais na umunawa ay pangunahin sa pagiging tao. Ang bawat tao ay may karapatan at pananagutan na hanapin ang katotohanan nang may bukas na isipan, magtanong, matuto, at lumago sa buong buhay. Ang mga lipunan ay dapat humikayat ng pagkamausisa, protektahan ang tapat na pagsasaliksik, at parangalan ang mga naghahanap ng kaalaman sa paglilingkod sa karunungan.


#### Artikulo 14 — Katarungan na may Empatiya


Ang paghahangad ng katarungan ay dapat gabayan ng empatiya — ang kakayahang umunawa at makiramay sa nararamdaman ng iba. Ang katarungan na walang awa ay nagiging kalupitan; ang awa na walang katarungan ay nagpapahintulot ng mali. Ang bawat tao ay tinatawag na manindigan para sa kung ano ang tama habang sinisikap na unawain maging ang mga hindi nila kasang-ayon.


#### Artikulo 15 — Malusog na Pagsisikap


Likas sa mga tao ang maghangad na lumago, bumuti, at maging mahusay. Ang malusog na kompetisyon na nagpapaangat sa pagganap, nagbibigay-inspirasyon sa kahusayan, at iginagalang ang mga katunggali ay dapat hikayatin. Gayunpaman, ang kompetisyon ay hindi kailanman dapat maging katwiran para sa kalupitan, pagsasamantala, o pagwasak sa iba. Ang tagumpay na nakamit sa pamamagitan ng pananakit sa iba ay hindi tunay na tagumpay. Ang layunin ay hindi ang talunin ang iba kundi ang paunlarin ang sarili at mag-ambag sa kabuuan.


#### Artikulo 16 — Indibidwalidad at Pagkabilang


Ang bawat tao ay natatangi at hindi mauulit, na may mga katangi-tanging kaloob, pananaw, at kontribusyon. Ang indibidwalidad na ito ay dapat alagaan, hindi sugpuin. Kasabay nito, ang mga tao ay sumisibol sa komunidad at koneksyon. Ang tensyon sa pagitan ng pagiging indibidwal at ng pagkabilang ay dapat panatilihin, hindi lutasin — parehong mahalaga ang mga ito sa ganap na pagkatao.


#### Artikulo 17 — Pagkamangha at Kagandahan


Ang mga tao ay may kakayahang makaramdam ng pagkamangha — na maantig ng kagandahan, misteryo, at ng kalawakan ng pag-iral. Ang kakayahang ito para sa pagkamangha ay isang kaloob na dapat linangin, hindi isang kahinaan na dapat pagtagumpayan. Ang sining, kalikasan, musika, mga kuwento, at pagbubulay-bulay ay nagpapalusog sa kaluluwa. Ang mga lipunan ay dapat protektahan ang mga lugar para sa kagandahan, katahimikan, at pagninilay, at hindi dapat limitahan ang buhay ng tao sa produksyon at pagkonsumo lamang.


#### Artikulo 18 — Balanse at Kabuuan


Ang isang sumisibol na buhay ay nangangailangan ng balanse: sa pagitan ng ambisyon at pagkakuntento, sa pagitan ng pagpapabuti sa sarili at pagtanggap sa sarili, sa pagitan ng trabaho at pahinga, sa pagitan ng pagbibigay at pagtanggap. Ang walang humpay na paghahabol ng "higit pa" nang walang hanggan ay humahantong sa kawalan ng saysay. Ang karunungan ay nasa pag-alam kung ano ang sapat, sa pagiging naroroon sa buhay kung ano ito, at sa paghahanap ng kapayapaan sa loob ng pagsisikap.


#### Artikulo 19 — Kagalakan at Pagdiriwang


Ang buhay ay nilalayong mabuhay nang may kagalakan. Ang paglalaro, katatawanan, pagdiriwang, at tuwa ay hindi mga abala mula sa seryosong gawain ng buhay — ang mga ito ay mahalaga sa pagsibol ng tao. Ang mga lipunan ay dapat magbigay ng puwang para sa kapistahan, pahinga, at ang simpleng pagtatamasa sa pag-iral. Ang buhay na walang kagalakan ay kulang, gaano man ito katuwid.


#### Artikulo 20 — Pag-asa


Ang pag-asa ay ang birtud na nagbibigay-daan sa lahat ng iba pang birtud. Ito ang tiwala na ang pagsisikap ay mahalaga, na ang kinabukasan ay maaaring maging mas mabuti, na ang kabutihan ay hindi mawawalan ng saysay. Kung walang pag-asa, ang katapangan ay nawawala at ang pagkilos ay humihinto. Ang bawat tao ay may karapatan sa mga batayan para sa pag-asa, at may pananagutan na panatilihin ang pag-asa sa iba. Ang kawalan ng pag-asa ay hindi realismo; ito ay pagsuko.


---


BAHAGI III: MORAL NA KATANGIAN AT PANANAGUTANG PANLIPUNAN


#### Artikulo 21 — Pananagutan sa Iba


Ang bawat tao ay may tungkulin na mag-ambag sa kapakanan ng kanilang komunidad ayon sa kanilang kakayahan. Ang mga may higit na kakayahan ay may mas malaking pananagutan na tulungan ang mga nangangailangan. Ang pakikiisa sa mga mahihina, nagdurusa, at mga nasa laylayan ay tanda ng moral na kapanahunan. Walang sinuman na may kakayahang tumulong ang dapat manatiling nakatigil habang ang iba ay nagdurusa.


#### Artikulo 22 — Pag-aambag Nang Hindi Nananamantala


Ang isang sumisibol na lipunan ay yaong kung saan ang bawat tao ay nag-aambag sa abot ng kanilang makakaya nang hindi naghahanap ng hindi patas na kalamangan sa iba. Ang pagkuha ng higit sa nararapat na bahagi, pagsasamantala sa paggawa o tiwala ng iba, o pagpapaangat sa sarili sa kapinsalaan ng kabutihan ng lahat ay sumisira sa ugnayang panlipunan. Ang layunin ay hindi pansariling kalamangan kundi ang pagsibol ng lahat. Kapag ang bawat isa ay nag-aambag at walang nananamantala, lahat ay uunlad.


#### Artikulo 23 — Integridad


Ang integridad ay nangangahulugan ng pagiging buo — ang iisang tao sa pribado at sa publiko, kumikilos nang naaayon sa sariling mga pagpapahalaga kahit walang nakakakita. Ang isang taong may integridad ay tumutupad sa pangako, iginagalang ang mga komitment, at mapagkakatiwalaan. Ang mga lipunan ay gumagana lamang kapag ang karamihan sa mga tao ay kumikilos nang may integridad sa halos lahat ng oras.


#### Artikulo 24 — Pasasalamat at Pagpapakumbaba


Ang isang mabuting buhay ay may kasamang pasasalamat — pagpapahalaga sa ating natanggap mula sa pamilya, komunidad, kalikasan, at sa mga nauna sa atin. Ang pasasalamat ay ang lunas sa pakiramdam ng labis na pagiging karapat-dapat; binabago nito ang pagtingin natin sa mundo at sa ating lugar dito. Ang pagpapakumbaba ay kumikilala sa mga limitasyon ng ating kaalaman, sa mga kontribusyon ng iba sa ating tagumpay, at sa ating pag-asa sa mga puwersang hindi natin kontrolado. Magkasama, ang pasasalamat at pagpapakumbaba ay nagbubukas sa atin sa karunungan at nagpoprotekta sa atin mula sa pagmamataas.


#### Artikulo 25 — Pangangalaga sa mga Pinagkukunang-yaman


Ang mga pinagkukunang-yaman — personal man, pangkomunidad, o likas — ay dapat gamitin nang may katalinuhan, hindi aksayahin o sarilinin. Ang pag-aaksaya ay isang pagkakasala laban sa mga may mas kakaunti at sa mga darating pagkatapos natin. Ang bawat isa ay dapat mamuhay nang ayon sa kanilang kakayahan at ituring ang mga ibinahaging yaman bilang isang tiwala, hindi isang pag-aaring dapat samantalahin.


#### Artikulo 26 — Hindi Pag-abuso sa Kabutihang-loob


Ang pagkabukas-palad at tiwala ng iba ay hindi dapat samantalahin. Ang mga tumatanggap ng tulong ay may pananagutan na gamitin ito nang maayos at, kapag may kakayahan na, ay tumulong din sa iba. Ang pagsasamantala sa kabutihang-loob, kawanggawa, o pampublikong yaman para sa pansariling pakinabang ay pagtataksil sa ugnayang panlipunan. Ang kalayaan ay nakasalalay sa pagkilos ng karamihan sa mga tao nang may mabuting loob sa halos lahat ng oras.


#### Artikulo 27 — Katapangan at Paninindigang Moral


Ang maayos na pamumuhay ay nangangailangan ng katapangan — ang pagkukusa na manindigan para sa katotohanan at katarungan kahit na may kapalit, na magsalita kapag mas madali ang manahimik, at kumilos nang tama sa harap ng presyon o takot. Ang kaduwagang moral ay nagbibigay-daan sa kasamaan. Ang bawat tao ay tinatawag sa tahimik na katapangan ng araw-araw na integridad at, kung kinakailangan, sa pampublikong katapangan ng pagpapatotoo.


#### Artikulo 28 — Pagpapatawad


Ang kakayahang magpatawad — sa iba at sa sarili — ay mahalaga sa paghilom at pagsulong. Ang pagkimkim ng sama ng loob ay lumalason sa taong may dala nito. Ang pagpapatawad ay hindi nangangahulugan ng pagkalimot, pagdadahilan, o pagtalikod sa katarungan; nangangahulugan ito ng pagpapakawala sa gapos ng hinanakit at pagbubukas ng posibilidad ng pagkakasundo. Kung walang pagpapatawad, ang mga sugat ay hindi kailanman hihilom at ang mga siklo ng pananakit ay magpapatuloy.


#### Artikulo 29 — Paglilingkod at Kontribusyon


Ang isang makabuluhang buhay ay matatagpuan hindi lamang sa ating natatanggap kundi sa ating ibinibigay. Ang paglilingkod sa iba — sa pamilya, komunidad, at sa mas malawak na mundo — ay isang pinagmumulan ng malalim na kaganapan at layunin. Ang mga naglilingkod ay natutuklasan na ang pagbibigay ay nagpapayaman sa nagbibigay. Ang mga lipunan ay dapat parangalan ang mga naglilingkod at dapat linangin sa lahat ng tao ang pag-unawa na narito tayo hindi lamang para sa ating sarili, kundi para sa isa’t isa.


---


BAHAGI IV: PAGKAKAISA AT KAPAYAPAAN


#### Artikulo 30 — Pagbubuklod Higit sa Pagkakahati


Ang kinabukasan ng sangkatauhan ay nakasalalay sa ating kakayahang magkaisa sa halip na magkawatak-watak. Ang mga puwersang naghahati — gaya ng tribalismo, pagkiling, demagoguery, takot sa iba — ay nagbabanta sa ating karaniwang kapakanan at naging sanhi ng pinakamalulubhang kalupitan sa kasaysayan. Ang bawat tao ay tinatawag na labanan ang tukso na tingnan ang mundo bilang "tayo laban sa kanila," na hanapin ang pagkakapareho sa kabila ng mga pagkakaiba, at bumuo ng mga tulay sa halip na mga pader. Ang pagkakaisa ay hindi nangangahulugan ng pagkakapare-pareho; nangangahulugan ito ng pagkilala sa ating ibinahaging pagkatao sa ilalim ng lahat ng pagkakaiba.


#### Artikulo 31 — Pagtakwil sa Tribalismo at Pag-aantala sa Kapwa


Ang tendensiyang hatiin ang sangkatauhan sa "tayo" at "sila" — at ang pag-aalis ng pagkatao sa mga itinuturing na "iba" — ay ang ugat ng pagkiling, pag-uusig, at genocide. Ang bawat tao ay dapat labanan ang tendensiyang ito sa kanilang sarili at tutulan ito sa kanilang lipunan. Walang grupong mas mababa sa tao. Walang taong maaaring itapon. Ang estranghero, ang dayuhan, ang taong naiiba — sila rin ay ganap na tao, at ganap na karapat-dapat sa karangalan.


#### Artikulo 32 — Pandaigdigang Pagkamamamayan


Ang bawat tao ay mamamayan ng mundo gayundin ng kanilang sariling komunidad at bansa. Ang pandaigdigang pagkamamamayang ito ay hindi pumapalit sa ibang mga identidad kundi kumukumpleto sa mga ito. Ang mga hamon ng ating panahon — pagbabago ng klima, mga pandemya, mga sandatang nuklear, artificial intelligence — ay nangangailangan ng pag-iisip at pagkilos bilang iisang sangkatauhan. Ang pagmamahal sa bayan at ang pandaigdigang pananagutan ay hindi magkataliwas; pareho silang maaaring panindigan. Ang ebolusyon ng lipunan ng tao ay nakaturo sa palawak nang palawak na mga bilog ng moral na malasakit.


#### Artikulo 33 — Kapayapaan


Ang kapayapaan ay higit pa sa kawalan ng digmaan; ito ay ang pagkakaroon ng katarungan, seguridad, at mga kondisyon para sa pagsibol ng tao. Ang bawat tao ay may karapatang mamuhay sa kapayapaan. Ang mga lipunan ay dapat lutasin ang mga salungatan sa pamamagitan ng diyalogo, negosasyon, at legal na pamamaraan. Ang karahasan ay dapat maging huling opsyon, na nililimitahan ng mga moral na hangganan. Ang mga nagtatrabaho para sa kapayapaan — na nagpapagkasundo sa mga magkaaway, nagpapakalma ng mga alitan, bumubuo ng pag-unawa — ay gumagawa ng isang banal na gawain.


---


BAHAGI V: MGA KARAPATAN NG MGA TAO


#### Artikulo 34 — Pagkakapantay-pantay


Ang lahat ng tao ay isinilang na malaya at pantay-pantay sa karangalan at mga karapatan. Ang bawat tao, nang walang anumang uri ng pagtatangi — kabilang ang lahi, kulay, kasarian, wika, relihiyon, opinyong pampulitika, bansang pinagmulan o panlipunang katayuan, ari-arian, kapanganakan, o iba pang katayuan — ay may karapatan sa buong proteksyon ng Kartang ito.


#### Artikulo 35 — Buhay, Kalayaan, at Seguridad


Ang bawat tao ay may karapatan sa buhay, kalayaan, at seguridad ng sarili. Walang sinuman ang dapat isailalim sa tortyur o malupit, hindi makatao, o mapanghamak na pagtrato. Walang sinuman ang dapat maging alipin o busabos. Walang sinuman ang dapat arbitraryong alisan ng buhay o kalayaan.


#### Artikulo 36 — Kalayaan sa Pag-iisip, Budhi, at Relihiyon


Ang bawat tao ay may karapatan sa kalayaan ng pag-iisip, budhi, at relihiyon. Kabilang dito ang kalayaang magtaglay ng anumang paniniwala o wala, na baguhin ang sariling paniniwala, at isabuhay ang sariling pananampalataya sa pagsamba, pagtuturo, at pagtalima. Walang sinuman ang dapat pilitin sa mga usapin ng paniniwala.


#### Artikulo 37 — Kalayaan sa Pagpapahayag at Impormasyon


Ang bawat tao ay may karapatan sa kalayaan ng pagpapahayag, kabilang ang kalayaang maghanap, tumanggap, at magbahagi ng impormasyon at mga ideya. Kabilang dito ang kalayaan ng pamamahayag at lahat ng anyo ng komunikasyon. Ang mga kalayaang ito ay may kalakip na mga pananagutan at maaaring limitahan lamang kung kinakailangan upang protektahan ang mga karapatan ng iba o mahahalagang interes ng publiko.


#### Artikulo 38 — Kalayaan sa Pagtitipon at Pagsasamahan


Ang bawat tao ay may karapatan sa mapayapang pagtitipon at sa pagbuo at pagsapi sa mga samahan, kabilang ang mga organisasyon upang protektahan ang kanilang mga interes. Walang sinuman ang maaaring piliting sumapi sa anumang samahan.


#### Artikulo 40 — Demokratikong Paglahok


Ang awtoridad ng pamahalaan ay nakasalalay sa kalooban ng mga mamamayan. Ang bawat tao ay may karapatang lumahok sa pamamahala, nang direkta o sa pamamagitan ng mga kinatawang malayang pinili, at bumoto sa mga tunay na halalan na may pangkalahatan at pantay na karapatan sa pagboto. Ang mga kabataan ay may karapatan sa makabuluhang boses sa mga desisyong nakakaapekto sa kanilang kinabukasan.


#### Artikulo 40 — Katarungan at Marapat na Proseso


Ang lahat ng tao ay pantay-pantay sa harap ng batas. Ang bawat isa ay may karapatan sa patas na pagtrato ng mga walang kinikilingang hukuman, na ituring na walang sala hanggang hindi napatutunayang nagkasala, sa legal na tagapayo, at sa mabisang lunas kapag ang mga karapatan ay nilabag. Walang sinuman ang dapat isailalim sa arbitraryong pag-aresto o pagkulong.


#### Artikulo 41 — Pagkapribado


Ang bawat tao ay may karapatan sa pagkapribado sa kanilang personal na buhay, pamilya, tahanan, at komunikasyon. Ang karapatang ito ay umaabot sa proteksyon ng personal na impormasyon at data. Walang sinuman ang dapat isailalim sa arbitraryong pagsubaybay o pakikialam sa kanilang mga pribadong gawain.


#### Artikulo 42 — Kalayaan sa Pagkilos


Ang bawat tao ay may karapatang malayang kumilos at pumili ng kanilang tirahan. Ang bawat isa ay may karapatang umalis sa anumang bansa at bumalik sa kanilang sariling bansa. Ang bawat isa ay may karapatang humanap ng kalinga mula sa pag-uusig. Gayundin, ang bawat tao ay may karapatang manatili sa kanilang tinubuang lupa.


#### Artikulo 43 — Pamilya at Komunidad


Ang pamilya, sa iba't ibang anyo nito, ay isang pangunahing yunit ng lipunan na may karapatan sa proteksyon. Ang mga nasa hustong gulang ay may karapatang mag-asawa nang may malaya at ganap na pahintulot at magbuo ng pamilya. Ang mga bata ay may karapatan sa pangangalaga, proteksyon, at ugnayang pampamilya. Ang mga komunidad ay may karapatang panatilihin ang kanilang mga paraan ng pamumuhay at ugnayang panlipunan.


---


BAHAGI VI: MGA KARAPATAN NG MGA LAHI AT PAMAYANAN


#### Artikulo 44 — Karapatan sa Pagpapasya


Ang lahat ng tao ay may karapatang magpasya para sa kanilang sariling tadhana, na piliin ang kanilang katayuang pampulitika, at itaguyod ang kanilang pang-ekonomiya, panlipunan, at pangkulturang pag-unlad. Walang sinuman ang dapat alisan ng kanilang sariling paraan ng pamumuhay o ng kanilang karapatang hubugin ang kanilang kinabukasan.


#### Artikulo 45 — Mga Minorya at mga Natatanging Pamayanan


Ang mga taong kabilang sa etniko, relihiyoso, lingguwistiko, o pangkulturang minorya ay may karapatang tamasahin ang kanilang sariling kultura, isabuhay ang kanilang sariling relihiyon, at gamitin ang kanilang sariling wika. Ang identidad at pagsibol ng lahat ng natatanging pamayanan ay dapat protektahan. Kapag ang mga desisyon ay malaki ang epekto sa mga lupa, yaman, o paraan ng pamumuhay ng isang pamayanan, ang malaya, una, at may-kabatirang pahintulot (free, prior, and informed consent) ng pamayanang iyon ay dapat hingin.


#### Artikulo 46 — Katotohanan at Pagkakasundo


Kung saan ang mga malubhang pagkakamali ay nagawa, ang mga tao ay may karapatan sa katotohanan, pagkilala, at pagkakataon para sa paghilom. Kasama sa katarungan hindi lamang ang pananagutan kundi pati na rin ang pagkakasundo. Ang pagbuo ng isang mapayapang kinabukasan ay nangangailangan ng tapat na pagharap sa nakaraan.


---


BAHAGI VII: MGA KARAPATANG PANLIPUNAN AT PANG-EKONOMIYA


#### Artikulo 47 — Sapat na Pamantayan ng Pamumuhay


Ang bawat tao ay may karapatan sa isang pamantayan ng pamumuhay na sapat para sa kalusugan at kapakanan, kabilang ang pagkain, tubig, pananamit, pabahay, at mahahalagang serbisyo. Ang bawat isa ay may karapatan sa seguridad sa mga panahon ng pangangailangan na hindi nila kontrolado. Walang sinuman ang dapat magutom o mawalan ng tirahan sa isang mundong puno ng kasaganaan.


#### Artikulo 48 — Trabaho


Ang bawat tao ay may karapatang magtrabaho, sa patas na mga kondisyon, sa makatarungang kabayaran, at sa proteksyon mula sa pagsasamantala. Ang mga manggagawa ay may karapatang mag-organisa at sama-samang makipagkasundo (collective bargaining). Ang bawat isa ay may karapatan sa pahinga, paglilibang, at makatuwirang limitasyon sa oras ng pagtatrabaho. Ang sapilitang pagtatrabaho ay ipinagbabawal.


#### Artikulo 49 — Edukasyon


Ang bawat tao ay may karapatan sa edukasyon. Ang edukasyon ay dapat magpaunlad ng buong pagkatao, maglinang ng kritikal na pag-iisip at pagkamalikhain, magpatibay ng paggalang sa mga karapatan at pagkakaiba-iba, at magtaguyod ng pag-unawa sa lahat ng tao. Ang elementarya ay dapat na libre at sapilitan; ang mas mataas na edukasyon ay dapat gawing accessible sa lahat sa progresibong paraan.


#### Artikulo 50 — Kalusugan


Ang bawat tao ay may karapatan sa pinakamataas na makakamit na antas ng pisikal at mental na kalusugan. Kabilang dito ang access sa healthcare, mahahalagang gamot, malinis na tubig, sapat na nutrisyon, at malusog na kondisyon sa pamumuhay. Ang kalusugang pangkaisipan ay dapat bigyan ng pantay na kahalagahan sa pisikal na kalusugan.


#### Artikulo 51 — Kultura at Agham


Ang bawat tao ay may karapatang lumahok sa pangkulturang buhay, tamasahin ang sining, at makibahagi sa mga benepisyo ng pag-unlad ng agham. Ang katutubong kaalaman at pangkulturang pamana ay dapat igalang at protektahan. Ang mga bunga ng pagkamalikhain at pagtuklas ng tao ay sa huli ay pagmamay-ari ng buong sangkatauhan.


#### Artikulo 52 — Makatarungang Sistemang Pang-ekonomiya


Ang ekonomiya ay dapat magsilbi sa kapakanan ng tao at kalusugan ng planeta, hindi lamang sa pag-iipon ng kayamanan. Ang kalakalan at pananalapi ay dapat maging patas at transparent. Ang lahat ng tao ay may soberanya sa kanilang mga likas na yaman. Ang mga kaayusang pang-ekonomiya na nagpapanatili ng kahirapan o pagsasamantala ay hindi makatarungan.


---


BAHAGI VIII: MGA KARAPATAN SA PANAHONG DIGITAL


#### Artikulo 53 — Access sa Teknolohiya ng Impormasyon


Ang bawat tao ay may karapatang magkaroon ng access sa mga digital na teknolohiya at imprastraktura ng komunikasyon na kinakailangan para sa pakikilahok sa modernong lipunan. Ang mga benepisyo ng panahon ng impormasyon ay dapat ibahagi nang malawakan, at ang mga hadlang sa access ay dapat unti-unting mapagtagumpayan.


#### Artikulo 54 — Proteksyon ng Data


Ang bawat tao ay may karapatan sa proteksyon ng kanilang personal na data. Ang koleksyon at paggamit ng personal na impormasyon ay dapat maging transparent, limitado sa mga lehitimong layunin, at may makabuluhang pahintulot. Ang bawat isa ay may karapatang malaman kung anong data ang hawak tungkol sa kanila at ipawasto o ipabura ang mga hindi tumpak o hindi kinakailangang data.


#### Artikulo 55 — Kalayaan mula sa Iligal na Pagsubaybay


Walang sinuman ang dapat isailalim sa arbitraryo o iligal na pagsubaybay. Ang pagmo-monitor sa mga komunikasyon o aktibidad ay dapat pahintulutan ng batas, kinakailangan, proporsyonal, at isailalim sa independiyenteng pagsusuri. Ang karapatan sa pribadong komunikasyon ay dapat protektahan.


#### Artikulo 56 — Transparensiya sa mga Automated na Desisyon


Kapag ang mga automated na sistema ay gumagawa o nakakaimpluwensya sa mga desisyong malaki ang epekto sa buhay ng mga tao, ang mga apektado ay may karapatang maunawaan kung paano ginawa ang mga naturang desisyon, karapatan sa pagsusuri ng tao (human review), at sa mabisang paghamon sa desisyon. Walang sinuman ang dapat isailalim sa diskriminasyon ng mga algorithmic na sistema.


---


BAHAGI IX: TEKNOLOHIYA SA PAGLILINGKOD SA SANGKATAUHAN


#### Artikulo 57 — Mga Gabay na Prinsipyo para sa Teknolohiya


Ang teknolohiya ay dapat maglingkod sa sangkatauhan, hindi maghari rito. Ang mga makapangyarihang teknolohiya, kabilang ang artificial intelligence, ay dapat bumuo at gamitin sa mga paraang iginagalang ang karangalan ng tao, pinapanatili ang kakayahan ng tao na magpasya (human agency), nagtataguyod ng katarungan, nagpapanatili ng transparenisya, tinitiyak ang pananagutan, at nagpoprotekta laban sa pinsala. Ang mga lumilikha at gumagamit ng mga teknolohiya ay may pananagutan sa mga epekto nito.


#### Artikulo 58 — Kontrol ng Tao sa mga Kritikal na Desisyon


Ang mga desisyong may malalim na bunga para sa buhay at kapakanan ng tao ay dapat manatili sa ilalim ng makabuluhang kontrol ng tao. Ang mga makina ay hindi dapat bigyan ng awtonomong kapangyarihan sa buhay at kamatayan. Ang paghuhusga, karunungan, at moral na pananagutan ng tao ay hindi maaaring ipasa sa mga sistemang walang ganitong mga katangian.


#### Artikulo 59 — Proteksyon mula sa Teknoholikal na Pinsala


Ang bawat tao ay may karapatang maprotektahan mula sa mga teknolohiyang idinisenyo upang manipulahin, linlangin, o samantalahin ang mga kahinaan ng tao. Ang espesyal na proteksyon ay dapat ibigay sa mga bata at iba pang mahihinang tao. Kapag ang mga teknolohiya ay nagdudulot ng seryosong panganib, ang pag-iingat ang dapat gumabay sa paggamit nito.


#### Artikulo 60 — Pagpapanatili ng Koneksyon ng Tao


Dapat palakasin ng teknolohiya sa halip na palitan ang mga makabuluhang ugnayan ng tao at komunidad. Sa mga mahahalagang serbisyong nakakaapekto sa kapakanan ng tao, ang opsyon ng pakikipag-ugnayan sa tao ay dapat panatilihin. Ang hindi mapapalitang halaga ng presensya, empatiya, at pagkalinga ng tao ay dapat kilalanin.


---


BAHAGI X: ANG BUHAY NA DAIGDIG


#### Artikulo 61 — Karapatan sa isang Malusog na Kapaligiran


Ang bawat tao ay may karapatan sa isang malinis, malusog, at napapanatiling kapaligiran, kabilang ang malinis na hangin, ligtas na tubig, malusog na ecosystem, at isang matatag na klima. Ang pagkasira ng kapaligiran na nagbabanta sa kalusugan at kapakanan ng tao ay dapat iwasan at lunasan.


#### Artikulo 62 — Paggalang sa Kalikasan


Ang likas na mundo ay may halaga na higit pa sa pakinabang nito sa mga tao at nararapat sa paggalang at proteksyon. Ang mga ecosystem, species, at ang sapot ng buhay ay dapat pangalagaan at, kung saan nasira, ay dapat ibalik. Ang mga umaasa sa at nag-aalaga ng lupa ay dapat magkaroon ng boses sa pangangasiwa nito.


#### Artikulo 63 — Katatagan ng Klima


Ang isang matatag na klima ay mahalaga para sa sibilisasyon ng tao at sa pagsibol ng buhay. Ang lahat ng tao ay may ibinahaging pananagutan sa pagprotekta sa sistema ng klima, kung saan ang mga higit na nag-ambag sa pagkagambala nito at ang mga may pinakamalaking kakayahan ay may mas malaking obligasyon. Ang pasanin ng pagkilos sa klima at pag-aangkop ay dapat ibahagi nang patas.


#### Artikulo 64 — Napapanatiling Pag-unlad (Sustainable Development)


Ang pag-unlad ay dapat tumugon sa kasalukuyang mga pangangailangan nang hindi ikinokompromiso ang kakayahan ng mga susunod na henerasyon na tugunan ang kanilang sarili. Ang kaunlarang pang-ekonomiya, panlipunang kapakanan, at proteksyon ng kapaligiran ay hindi mapaghihiwalay at nagpapatibay sa isa’t isa. Ang bawat tao ay may karapatang itaguyod ang pag-unlad nang naaayon sa kanilang sariling mga pagpapahalaga at kalagayan.


---


BAHAGI XI: PAGPAPATUPAD


#### Artikulo 65 — Pananagutan ng mga Estado


Ang mga Estado ang may pangunahing pananagutan na igalang, protektahan, at tuparin ang mga karapatan sa Kartang ito. Sila ay dapat magbigay ng mga mabisang lunas para sa mga paglabag at progresibong isakatuparan ang lahat ng karapatan sa abot ng kanilang makakaya. Ang mga Estado ay dapat makipagtulungan sa antas na pandaigdig upang tugunan ang mga hamon na higit sa kakayahan ng anumang bansa na lutasin nang mag-isa.


#### Artikulo 66 — Pananagutan ng mga Institusyon


Ang mga korporasyon, organisasyon, at lahat ng uri ng institusyon ay dapat igalang ang mga karapatang pantao at ang kapaligiran sa lahat ng kanilang aktibidad. Sila ay dapat kumilos nang may transparenisya, iwasan ang pinsala, at mananagot sa pinsalang kanilang idudulot. Ang kapangyarihan ay may kalakip na pananagutan.


#### Artikulo 67 — Mga Limitasyon sa mga Karapatan


Ang mga karapatan ay maaaring limitahan lamang ayon sa itinakda ng batas, kung kinakailangan lamang upang protektahan ang mga karapatan ng iba o mahahalagang interes ng publiko, at sa paraang proporsyonal lamang sa layuning hinahangad. Ang ilang mga pangunahing karapatan — kabilang ang kalayaan mula sa tortyur, pang-aalipin, at arbitraryong pag-alis ng buhay — ay hindi kailanman maaaring suspindihin sa ilalim ng anumang kalagayan.


#### Artikulo 68 — Lunas at Pananagutan


Ang bawat tao na ang mga karapatan ay nilabag ay may karapatan sa mabisang lunas. Dapat mayroong mga independiyenteng mekanismo upang tumanggap ng mga reklamo, mag-imbestiga sa mga paglabag, at tiyakin ang pananagutan. Ang mga naglalantad ng maling gawain (whistleblowers) ay dapat protektahan.


#### Artikulo 69 — Edukasyon para sa mga Karapatan at Pananagutan


Ang kaalaman sa mga karapatan at pananagutan ay dapat itaguyod sa pamamagitan ng edukasyon sa lahat ng antas at sa buong buhay. Ang bawat tao ay dapat magkaroon ng pagkakataong matuto tungkol sa Kartang ito at kung paano mamuhay ayon sa mga prinsipyo nito. Ang pagbuo ng karakter at birtud na sibiko ay dapat linangin kasabay ng kaalaman.


#### Artikulo 70 — Interpretasyon


Wala sa Kartang ito ang dapat bigyang-kahulugan upang limitahan ang anumang karapatan na mas ganap na protektado sa ibang lugar, o upang bigyang-katwiran ang anumang aksyon na naglalayong sirain ang mga karapatang ipinahahayag nito. Ang Kartang ito ay dapat basahin nang may pagkakaisa sa Pandaigdigang Deklarasyon ng mga Karapatang Pantao at iba pang mga instrumento na nagpoprotekta sa karangalan ng tao.


---


PANGWAKAS NA PAGPAPATIBAY


Ang Kartang ito ay kumukuha mula sa karaniwang moral na pamana ng sangkatauhan:


* Ang Gintong Aral, na itinuro ng bawat dakilang tradisyon;

* Ang Pandaigdigang Deklarasyon ng mga Karapatang Pantao at ang mga pandaigdigang kasunduan na sumunod dito;

* Ang mga konstitusyon at karta ng mga bansang nagsisikap tungo sa katarungan;

* Ang karunungan ng mga katutubong mamamayan na namuhay nang may ugnayan sa Daigdig;

* Ang mga banal na teksto at etikal na turo ng mga pananampalataya at pilosopiya sa mundo;

* Ang mga pananaw ng sikolohiya, pilosopiya, at karanasan ng tao tungkol sa kung ano ang nagpapahintulot sa mga tao na sumibol.


Iniaalay namin ang Kartang ito hindi bilang huling salita kundi bilang isang paanyaya — sa diyalogo, sa komitment, at sa ibinahaging pagkilos. Ito ay nagsasalita tungkol sa kung ano ang nagbubuklod sa atin, hindi sa kung ano ang naghahati sa atin. Hindi ito pagmamay-ari ng anumang iisang bansa, kultura, o kredo, kundi ng lahat ng nagpapatibay sa karangalan ng bawat tao at sa kahalagahan ng ating karaniwang tahanan.


Tayo ay iisang pamilyang pantao sa isang maliit na planeta. Ang ating mga tadhana ay nakatali sa isa’t isa. Ang landas pasulong ay hindi pagkakahati kundi pagkakaisa; hindi pagsasamantala kundi kontribusyon; hindi kawalan ng pag-asa kundi pag-asa.


Ang Kartang ito ay tumatawag sa atin hindi lamang upang hingin ang ating mga karapatan kundi upang maging uri ng mga tao na iginagalang ang mga karapatan ng iba — mga taong may kabutihang-loob, katapatan, katapangan, at karunungan. Mga taong nag-aambag nang hindi nananamantala. Mga taong bumubuo ng mga tulay, hindi mga pader. Mga taong karapat-dapat sa paglalakbay na kinalalagyan ng sangkatauhan.


Nawa’y gabayan tayo ng bisyong ito tungo sa isang mundo kung saan ang bawat tao ay maaaring sumibol, kung saan ang katarungan at kapayapaan ay nagyayakap, kung saan ang pagkamalikhain ng tao ay naglilingkod sa ikabubuti ng lahat, at kung saan ang sangkatauhan ay namumuhay nang may pagkakaisa sa Daigdig na nagpapanatili sa ating lahat.


**Ipinahayag nang may pag-asa at pakikiisa  

para sa lahat ng mga tao, sa kasalukuyan at sa hinaharap  

bilang iisang pamilyang pantao**


---


IKALAWANG BAHAGI: BERSIYONG MADALING UNAWAIN


Para sa mga Pangkalahatang Mambabasa


Ang Pandaigdigang Karta — Ipinaliwanag nang Simple


#### Ano ang Dokumentong Ito?


Ito ay isang hanay ng mga ibinahaging pagpapahalaga para sa lahat ng sangkatauhan. Inilalarawan nito:


* Kung paano karapat-dapat tratuhin ang bawat tao

* Anong uri ng mga tao ang dapat nating sikaping maging

* Paano natin dapat tratuhin ang isa’t isa, ang ating mga komunidad, at ang ating planeta

* Anong mga karapatan ang mayroon ang lahat

* Anong mga pananagutan ang kalakip ng mga karapatang iyon


Kumukuha ito ng karunungan mula sa bawat pangunahing relihiyon, pilosopiya, at kultura. Ang pangunahing ideya ay luma na at pandaigdigan: tratuhin ang iba gaya ng nais mong itrato ka.


#### Ang mga Pangunahing Ideya


**1. Tayo ay Iisang Pamilyang Pantao**

Sa kabila ng lahat ng ating pagkakaiba — kultura, wika, pananampalataya, bansa — tayo ay may iisang pagkatao. Mas marami tayong pagkakatulad kaysa pagkakaiba. Ang ating kinabukasan ay nakasalalay sa pagkilala sa pagkakaisang ito.


**2. Ang Bawat Tao ay May Halaga**

Mahalaga ka. Hindi dahil sa kung ano ang mayroon ka, kung ano ang naabot mo, o kung ano ang sinasabi ng iba tungkol sa iyo. Mahalaga ka dahil ikaw ay tao. Ito ay hindi kailanman mababawi.


**3. Maging Mabait, Matapat, at Magalang**

Hindi lang ito mga magagandang ideya — ito ang pundasyon ng anumang mabuting lipunan. Ang kabutihang-loob ay nagpapadali sa buhay. Ang katapatan ay nagbibigay-daan sa tiwala. Ang paggalang ay kumikilala sa karangalan ng bawat tao.


**4. Mag-ambag Nang Hindi Nananamantala**

Ang isang mabuting lipunan ay yaong kung saan ang bawat isa ay nagbibigay ng kanilang makakaya nang hindi kumukuha ng hindi patas na kalamangan sa iba. Kapag ang bawat isa ay nag-aambag at walang nananamantala, lahat ay uunlad.


**5. Pagkakaisa Higit sa Pagkakahati**

Ang mga puwersang naghahati sa atin — tribalismo, pagkiling, pag-iisip na "tayo-laban-sa-kanila" — ay nagbabanta sa ating kinabukasan. Dapat natin silang labanan at hanapin ang pagkakapareho.


**6. Pandaigdigang Pagkamamamayan**

Hindi ka lamang kabilang sa iyong komunidad at bansa, kundi sa sangkatauhan. Ang mga malalaking hamon ng ating panahon ay nangangailangan ng pag-iisip at pagkilos bilang iisang pamilyang pantao.


**7. Ang mga Karapatan ay may Pananagutan**

Ang pagkakaroon ng mga karapatan ay hindi nangangahulugang maaari nating gawin ang anumang gusto natin. Ang kalayaan ay gumagana lamang kapag ginagamit ito ng mga tao nang may pananagutan.


**8. Pangangalaga sa Daigdig**

Ang planeta ang ating tanging tahanan. Dapat natin itong protektahan para sa ating sarili at sa mga susunod na henerasyon.


**9. Ang Sangkatauhan ay nasa Isang Paglalakbay**

Patuloy pa tayong nagiging kung ano ang maaari nating kahinatnan. Ang bawat henerasyon ay maaaring sumulong tungo sa higit na katarungan at pagsibol.


**10. May Dahilan para sa Pag-asa**

Sa kabila ng lahat ng ating problema, ang pag-unlad ay posible. Ang pag-asa ay hindi pagiging ignorante — ito ang nagbibigay ng kahulugan sa pagkilos.


#### Kung Sino ang Dapat nating Sikaping Maging


* **Mabait** — Pakikitungo sa iba nang may kahinhinan at pagkalinga

* **Matapat** — Pagsasabi ng totoo; hindi nagsisinungaling o nanlilinlang

* **Magalang** — Pagtrato sa lahat bilang karapat-dapat sa karangalan

* **Malikhain** — Paggamit ng iyong mga natatanging kaloob upang mag-ambag

* **Mausisa** — Laging gustong matuto at umunawa

* **Matapang** — Paninindigan para sa kung ano ang tama

* **Mapagpakumbaba** — Pag-alam na hindi mo taglay ang lahat ng sagot

* **Mapagpasalamat** — Pagpapahalaga sa kung ano ang ibinigay sa iyo

* **Mapagpatawad** — Pagpapakawala sa sama ng loob; pagpapahintulot sa paghilom

* **Masayahin** — Paghahanap ng tuwa sa buhay

* **Mapag-asa** — Paniniwala na ang kinabukasan ay maaaring maging mas mabuti

* **Nag-aambag** — Pagbibigay ng iyong makakaya nang hindi nananamantala ng iba


#### Ang Karapatan ng Bawat Isa


**Mga Pangunahing Karapatan:**


* Buhay at kaligtasan

* Kalayaang mag-isip, maniwala, at magsalita

* Pagkapribado

* Patas na pagtrato sa ilalim ng batas

* Pagkilos at pagpili kung saan titira

* Pamilya at komunidad


**Mga Karapatang Panlipunan:**


* Sapat na pagkain, tubig, at tirahan

* Healthcare (pisikal at mental)

* Edukasyon

* Patas na trabaho at patas na sahod

* Pahinga at libreng oras

* Pakikilahok sa kultura at agham


**Sa Digital na Mundo:**


* Access sa internet

* Proteksyon ng iyong personal na data

* Hindi pag-eespiya nang walang sapat na dahilan

* Pag-unawa kapag ang mga computer ay gumagawa ng mga desisyon tungkol sa iyo


**Mga Karapatang Pangkapaligiran:**


* Malinis na hangin at tubig

* Isang matatag na klima

* Malusog na mga ecosystem


#### Ang Pananagutan ng Bawat Isa


* Tratuhin ang iba gaya ng nais mong itrato ka

* Maging mabait, matapat, at magalang

* Mag-ambag sa iyong komunidad

* Huwag samantalahin ang kabutihang-loob ng mga tao

* Gamitin ang mga pinagkukunang-yaman nang matalino, huwag mag-aksaya

* Protektahan ang kapaligiran

* Hanapin ang pagkakaisa, hindi pagkakahati

* Maging isang mabuting ninuno — mag-iwan ng magandang mundo para sa kinabukasan

* Panatilihin ang pag-asa at itaguyod ito sa iba


#### Ang Gintong Aral — Sa Maraming Tradisyon


Bawat pangunahing relihiyon at pilosopiya ay nagtuturo ng parehong pangunahing ideya:


* **Kristiyanismo:** "Gawin ninyo sa iba ang gusto ninyong gawin nila sa inyo."

* **Islam:** "Walang sinuman sa inyo ang tunay na naniniwala hanggang sa hilingin niya para sa kanyang kapatid ang hiniling niya para sa kanyang sarili."

* **Judaism:** "Ang anumang kasuklam-suklam sa iyo, huwag mong gawin sa iyong kapwa."

* **Buddhism:** "Huwag mong saktan ang iba sa paraang makakasakit din sa iyo."

* **Hinduism:** "Tratuhin ang iba gaya ng nais mong itrato sa iyo."

* **Confucianism:** "Ang hindi mo nais para sa iyong sarili, huwag mong gawin sa iba."

* **Katutubong Karunungan:** "Tayong lahat ay magkakaugnay."


Hindi ito nagkataon lamang. Ito ang ibinahaging moral na kumpas ng sangkatauhan.


#### Buod sa Isang Pangungusap


Tayo ay iisang pamilyang pantao; ang bawat tao ay may karangalan; maging mabait, matapat, at magalang; mag-ambag nang hindi nananamantala; hanapin ang pagkakaisa kaysa pagkakahati; at alagaan ang isa’t isa at ang Daigdig.


---


IKATLONG BAHAGI: BERSIYON PARA SA KABATAAN


Para sa mga Teenager (Edad 13-19)


Ang Pandaigdigang Karta — Para sa mga Kabataan


#### Tungkol Ito sa Iyo


Ang dokumentong ito ay tungkol sa kung ano ang karapat-dapat para sa bawat tao — kabilang ka. At tungkol ito sa kung anong uri ng tao ang maaari mong kahinatnan.


Hindi lang ito mga panuntunan. Ito ay isang bisyon ng kung ano ang maaaring maging itsura ng mundo.


Ang pinakamahalagang ideya ay simple: **Tratuhin ang mga tao sa paraang gusto mong itrato ka.**


Bawat relihiyon, bawat kultura, bawat matalinong tao sa kasaysayan ay nagsabi ng ilang bersiyon nito.


#### Tayong Lahat ay Magkakasama Rito


Narito ang isang mahalagang bagay: tayo ay iisang pamilyang pantao.


Oo, mayroon tayong iba’t ibang kultura, wika, relihiyon, at bansa. Pero sa ilalim ng lahat ng iyon, tayo ay iisang species sa iisang maliit na planeta. Ang ating mga kinabukasan ay konektado gusto man natin o hindi.


Ang mga problemang kinakaharap natin — climate change, AI, hindi pagkakapantay-pantay — ay walang pakialam sa mga hangganan. Malulutas natin ang mga ito nang sama-sama o hindi talaga.


Hindi nito ibig sabihin na isusuko mo ang iyong identidad. Maaari mong mahalin ang iyong bansa AT magmalasakit sa sangkatauhan. Maaari kang maging proud sa iyong kultura AT igalang ang iba. Hindi iyan pagkakasalungat — iyan ay kapanahunan (maturity).


#### Maging Mabait. Maging Matapat. Maging Magalang.


Mukhang basic lang ang mga ito. Dahil basic naman talaga sila. Pero mas mahalaga sila kaysa sa halos anumang bagay.


**Kabutihang-loob (Kindness)**

Ang maliliit na gawa ng kabutihan ay nagpapadali sa buhay. Kung wala ang mga ito, ang mundo ay malamig at malupit. May kapangyarihan kang pasayahin ang araw ng isang tao sa pamamagitan lamang ng pagiging mabait.


**Katapatan (Honesty)**

Huwag magsinungaling. Huwag manlinlang. Huwag mamanipula. Ang mundong binuo sa kasinungalingan ay nagkakawatak-watak. Kapag tapat ka, maaari kang pagkatiwalaan. Mahalaga iyon.


**Paggalang (Respect)**

Tratuhin ang lahat na parang mahalaga sila. Dahil mahalaga naman talaga sila. Kahit ang mga taong hindi mo kasang-ayon. Kahit ang mga taong naiiba sa iyo. Ang paggalang ay hindi nangangahulugan ng pagsang-ayon — nangangahulugan ito ng pagkilala sa kanilang karangalan.


#### Mag-ambag Nang Hindi Nananamantala


Narito ang isang prinsipyo para sa buhay: **Ibigay ang iyong makakaya. Huwag kumuha ng hindi patas na kalamangan.**


Ang isang malusog na lipunan ay yaong kung saan ang bawat isa ay nag-aambag ng kanilang makakaya at walang sinumang nananamantala sa iba para lang umangat.


Ang layunin ay hindi ang "manalo" sa kapinsalaan ng iba. Ito ay para sumibol ang lahat. Kapag nagtagumpay ka sa pamamagitan ng pagpapabagsak sa iba, hindi iyan tunay na tagumpay.


#### Pagkakaisa Higit sa Pagkakahati


Ang mundo ay puno ng mga puwersang sumusubok na hatiin tayo: political tribalism, rasismo, nasyonalismo, pag-iisip na "tayo-laban-sa-kanila."


Mapanganib ang mga puwersang ito. Iyan ang dahilan kung bakit may mga genocide. Iyan ang dahilan kung bakit namamatay ang mga demokrasya. Iyan ang dahilan kung bakit nabibigo tayong lutasin ang mga problemang nangangailangan ng kooperasyon.


Ang iyong trabaho: Labanan ang tukso na tingnan ang mundo bilang "tayo laban sa kanila." Hanapin ang pagkakapareho. Bumuo ng mga tulay, hindi mga pader.


Hindi nito ibig sabihin na hindi ka na pwedeng tumutol sa mga tao o manindigan para sa kung ano ang tama. Ibig sabihin nito ay alalahanin na "sila" ay tao rin.


#### Pandaigdigang Pagkamamamayan


Hindi ka lamang mamamayan ng iyong bansa. Mamamayan ka rin ng mundo.


Hindi ito tungkol sa politika o pagsuko sa iyong pambansang identidad. Tungkol ito sa pagkilala sa katotohanan: ang mga malalaking hamon ay hindi humihinto sa mga hangganan, kaya hindi rin dapat huminto doon ang ating malasakit.


Climate change. Mga pandemya. AI. Mga sandatang nuklear. Ang mga ito ay mga problema ng tao na nangangailangan ng mga solusyon ng tao.


Mag-isip nang global. Kumilos nang lokal. Parehong mahalaga ang mga ito.


#### Ang Sangkatauhan ay nasa Isang Paglalakbay


Narito ang isang pananaw na nagbibigay ng kahulugan: bahagi tayo ng isang bagay na mas malaki.


Ang sangkatauhan ay nasa isang paglalakbay — moral, panlipunan, espirituwal — patuloy na nagiging kung ano ang maaari nitong kahinatnan. Ang bawat henerasyon ay nagmamana ng mga nauna rito at may pagkakataong isulong ang mga bagay-bagay.


Hindi mo lang nabubuhay ang sarili mong buhay. Bahagi ka ng kuwento ng ating species. Ang ginagawa mo ay mahalaga para sa mas malaking kuwentong iyon.


#### May Dahilan para sa Pag-asa


Madaling maging mapangutya (cynical). Ang balita ay puno ng malulubhang bagay. Pero ang pagiging mapangutya ay katamaran, at ang kawalan ng pag-asa ay walang naisusulong.


Ang pag-asa ay hindi pagiging ignorante. Ito ang nagbibigay-daan sa pagkilos. Kung walang pag-asa, bakit pa susubok?


Ang pag-unlad ay totoo. Ang buhay ay mas mabuti para sa karamihan ng mga tao ngayon kaysa noong 200 taon na ang nakararaan. Hindi iyan nangyari nang hindi sinasadya — nangyari iyan dahil ang mga tao ay nagtrabaho at lumaban at umasa.


Maaari kang maging bahagi ng pagpapatuloy ng pag-unlad na iyon.


#### Ang Iyong mga Karapatan


May karapatan kang:


* Tratuhin nang may karangalan — kahit sino ka pa

* Maging ligtas mula sa karahasan, kalupitan, at pang-aabuso

* Mag-isip para sa iyong sarili at maniwala sa kung ano ang makatuwiran para sa iyo

* Sabihin ang nasa isip mo (habang iginagalang ang iba)

* Pagkapribado — ang iyong mga gamit, iyong mga mensahe, iyong buhay

* Edukasyon na talagang tumutulong sa iyong lumago

* Healthcare kapag kailangan mo ito

* Isang malinis na kapaligiran at isang planetang matitirhan

* Magkaroon ng boses sa mga desisyong nakakaapekto sa iyong kinabukasan

* Access sa internet at mga digital na kagamitan

* Malaman kung kailan ang isang computer ang gumagawa ng desisyon tungkol sa iyo


#### Ang Iyong mga Pananagutan


Ang mga karapatan ay hindi libre. Gumagana lamang ang mga ito kung ang mga tao ay may pananagutan:


**Huwag:**


* Tratuhin ang mga tao sa mga paraang hindi mo gustong itrato ka

* Magsinungaling, mandaya, o sumira ng pangako

* Samantalahin ang kabutihang-loob ng mga tao

* Mag-aksaya ng mga yaman — hindi sila unlimted

* Manatiling nakatayo lang kapag may pinakikitunguhan nang mali

* Mahulog sa pag-iisip na "tayo-laban-sa-kanila"


**Gawin:**


* Maging mabait, matapat, at magalang

* Tumulong sa mga tao kapag kaya mo

* Manindigan para sa kung ano ang tama

* Alagaan ang mga ibinahaging lugar at bagay

* Isipin kung paano nakakaapekto ang iyong mga kilos sa iba

* Hanapin ang pagkakaisa at pagkakapareho

* Panatilihin ang pag-asa — para sa iyong sarili at sa iba


#### Kung Sino ang Maaari mong Kahinatnan


**Ikaw ay isang tagalikha.**

Mayroon kang mga natatanging kaloob. Maaari kang gumawa ng mga bagay, bumuo ng mga bagay, mag-isip ng mga bagong kaisipan, lumutas ng mga problema, lumikha ng kagandahan.


**Ang iyong halaga ay nagmumula sa loob, hindi sa labas.**

Hindi mula sa likes, followers, grades, pera, o sa sinasabi ng iba tungkol sa iyo. May halaga ka dahil umiiral ka.


**Manatiling mausisa.**

Patuloy na magtanong. Patuloy na matuto. Ang mundo ay kamangha-mangha.


**Maging matapang.**

Kailangan ng katapangan para maging matapat, para manindigan para sa iba, para maging ikaw.


**Humanap ng balanse.**

Okay lang na gustong magtagumpay. Okay din ang magpahinga, ang makaramdam ng pagkakuntento.


**Pansinin ang kagandahan at pagkamangha.**

Huwag masyadong maging abala na makalimutan mo nang mamangha.


**Magpatawad.**

Ang pagkimkim ng sama ng loob ay mas nakakasakit sa iyo kaysa sa kanino man. Magpakawala kapag kaya mo.


**Humanap ng kagalakan.**

Ang buhay ay nilalayong tamasahin, hindi lamang tiisin.


#### Ang 10 Malalaking Ideya


1. Tayo ay iisang pamilyang pantao — sa kabila ng lahat ng pagkakaiba

2. Ang bawat tao ay may karangalan — kabilang ka

3. Maging mabait, matapat, magalang — ang mga basic na nagpapagana sa lahat

4. Mag-ambag nang hindi nananamantala — ibigay ang iyong makakaya, huwag kumuha ng hindi patas na kalamangan

5. Pagkakaisa higit sa pagkakahati — labanan ang pag-iisip na tayo-laban-sa-kanila

6. Pandaigdigang pagkamamamayan — kabilang ka sa sangkatauhan, hindi lang sa iyong bansa

7. Ang mga karapatan ay may pananagutan — ang kalayaan ay hindi libre

8. Alagaan ang Daigdig — ito lang ang mayroon tayo

9. Ang sangkatauhan ay nasa isang paglalakbay — bahagi ka ng isang mas malaking kuwento

10. Ang pag-asa ay nagbibigay-daan sa pagkilos — piliin ang pag-asa


#### Isang Bagay na Dapat Tandaan


Maging uri ng tao na nagpapaganda sa mundo sa pamamagitan lamang ng pagiging naririto.


Mabait. Matapat. Magalang. Nag-aambag. Bumubuo ng mga tulay.


Iyan ang buong Karta sa isang buhay.


---


IKA-APAT NA BAHAGI: BERSIYON PARA SA MGA BATA


Para sa mga Bata (Edad 8-12)


Ang Mundong Gusto Natin — Para sa mga Bata


#### Isang Pangako para sa Lahat


Isipin ang isang mundo kung saan:


* Ang lahat ay pinakikitunguhan nang patas

* Ang mga tao ay mabait at matapat

* Nagtutulungan tayo sa isa’t isa

* Inaalagaan natin ang Daigdig

* Ang lahat ay may sapat na pagkain, tubig, at ligtas na tahanan


Ang Kartang ito ay isang pangako na susubukang itayo ang mundong iyon.


#### Tayo ay Iisang Pamilya


Narito ang isang kamangha-manghang bagay: lahat ng tao sa Daigdig ay iisang malaking pamilya.


Mayroon tayong iba’t ibang wika. Iba’t ibang pagkain. Iba’t ibang paraan ng paggawa ng mga bagay. Pero tayong lahat ay tao. Lahat tayo ay gustong maging masaya. Lahat tayo ay gustong mahalin. Lahat tayo ay nakakaramdam ng lungkot at takot at tuwa.


Kapag nakakita ka ng isang tao na mukhang iba sa iyo, tandaan: sila ay iyong malayong pinsan. Totoo! Lahat ng tao ay nagmula sa parehong mga ninuno.


#### Ang Gintong Aral


Halos lahat, kahit saan, sa loob ng libu-libong taon, ay sumang-ayon sa isang bagay:


**Tratuhin ang iba sa paraang gusto mong itrato ka.**


* Kung ayaw mong maging masama ang mga tao sa iyo, huwag kang maging masama sa iba.

* Kung gusto mong magbahagi ang mga tao sa iyo, magbahagi ka sa iba.

* Kung gusto mong sabihin ng mga tao ang totoo sa iyo, sabihin ang totoo.

* Kung gusto mong maging mabait ang mga tao sa iyo, maging mabait sa iba.


Simple lang ito. At ito ang pinakamahalagang panuntunan sa lahat.


#### Maging Mabait, Matapat, at Magalang


**Maging Mabait**

Ang maliliit na kabutihan ay napakahalaga. Pagngiti sa isang tao. Pagtulong kapag kaya mo. Pagsasabi ng magandang bagay. Ang mga maliliit na bagay na ito ay nagpapaganda sa mundo.


**Maging Matapat**

Huwag magsinungaling. Kahit mahirap, sabihin ang totoo. Ang mga tao ay nagtitiwala sa isang taong matapat.


**Maging Magalang**

Tratuhin ang lahat na parang mahalaga sila — dahil mahalaga naman talaga sila. Kahit ang mga taong naiiba sa iyo. Kahit ang mga taong hindi mo masyadong gusto.


#### Tumulong Nang Hindi Nananamantala


Kapag ang lahat ay tumutulong at walang nandaraya, ang mga bagay-bagay ay maayos na gumagana.


* Gawin ang iyong bahagi.

* Magbahagi nang patas.

* Huwag kumuha ng higit sa kailangan mo.

* Huwag mandaya ng mga tao para makuha ang gusto mo.


Ang pinakamasarap na pakiramdam ay hindi ang makakuha ng higit sa iba. Ito ay kapag ang lahat ay may sapat.


#### Mas Mabuti Tayo Kapag Sama-sama


May ilang mga tao na sinusubukang pag-awayin tayo — para isipin natin na ang "mga taong iyon" ay masama o nakakatakot.


Huwag kang maniwala sa kanila.


Ang mga taong mukhang iba, iba ang pagsasalita, o iba ang paniniwala ay tao pa rin. Mayroon silang mga pamilya. Mayroon silang mga damdamin. Mayroon silang mga pangarap.


Mas maganda ang nagagawa natin kapag nagtutulungan tayo kaysa kapag nag-aaway tayo.


#### Ang Karapat-dapat para sa Bawat Tao


Bawat tao — kabilang ka — ay karapat-dapat sa:


* Isang ligtas na tahanan

* Sapat na pagkain at malinis na tubig

* Tulong kapag sila ay may sakit

* Pagkakataong matuto

* Masabi ang kanilang iniisip

* Maniwala sa kung ano ang totoo para sa kanila

* Tratuhin nang patas

* Malinis na hangin at isang malusog na planeta

* Tratuhin nang may kabutihan at paggalang


#### Ang Dapat Sikaping Gawin ng Bawat Tao


Ang pagkakaroon ng mga karapatan ay nangangahulugan na mayroon din tayong mga pananagutan:


* Maging mabait — kahit walang nakakakita

* Maging matapat — kahit mahirap ito

* Maging matapang — manindigan para sa kung ano ang tama

* Maging matulungin — lalo na sa mga taong nangangailangan

* Maging mapagpasalamat — pahalagahan ang mayroon ka

* Maging patas — huwag mandaya o kumuha ng higit sa iyong bahagi

* Maging maingat — huwag mag-aksaya ng mga bagay

* Maging mausisa — patuloy na matuto at magtanong

* Maging mapagpatawad — huwag kimkimin ang galit habambuhay

* Maging masayahin — tamasahin ang buhay!

* Maging ikaw — mahalaga ang iyong natatanging sarili


#### Tungkol sa Pagiging Ikaw


Espesyal ka — hindi dahil mas magaling ka sa iba, kundi dahil walang sinumang eksaktong katulad mo.


Mayroon kang mga bagay na magaling ka. Mayroon kang sariling mga ideya. Mayroon kang maibibigay na walang ibang makakapagbigay.


Maaari kang lumikha ng mga bagay. Maaari kang matuto ng mga bagay. Maaari kang tumulong sa mga tao. Maaari mong gawing mas maganda nang kaunti ang mundo.


Ang iyong halaga ay hindi nagmumula sa hitsura mo, sa kung ano ang mayroon ka, o sa kung anong mga grade ang nakukuha mo. Mahalaga ka dahil ikaw ay ikaw.


#### Tungkol sa Daigdig


Ang Daigdig ang ating tahanan — at ang tahanan ng lahat ng hayop, halaman, at mga bagay na may buhay.


Kailangan nating alagaan ito:


* Huwag mag-aksaya ng tubig o pagkain

* Huwag magkalat ng basura

* Protektahan ang mga hayop at halaman

* Tandaan na ang mga bata sa hinaharap ay kakailanganin din ng isang malusog na planeta


#### Tungkol sa Teknolohiya


Ang mga phone, computer, at internet ay maaaring maging kamangha-manghang mga tool.


Pero tandaan:


* Ang mga tunay na kaibigan at tunay na pag-uusap ang pinakamahalaga

* Okay lang na magpahinga muna sa mga screen

* Ang ilang mga app ay idinisenyo para mahirap silang tigilan — maging maingat

* Ang iyong pribadong impormasyon ay dapat manatiling pribado


#### Okay lang na Umasa


Minsan ang mundo ay tila nakakatakot o nakakalungkot. Okay lang na maramdaman iyon.


Pero ang mga bagay ay maaaring bumuti. Ang mga tao ay maaaring magbago. Ang mga problema ay maaaring malutas.


Ang pag-asa ay hindi kalokohan. Ito ay katapangan. At tinutulungan ka nitong gumawa ng mabubuting bagay.


#### Ang Pangako


Kung susubukan ng lahat na sundin ang Gintong Aral — kung susubukan ng lahat na maging mabait, matapat, matapang, at matulungin — ang mundo ay magiging mas maganda.


Maaari kang maging bahagi ng pagpapatupad niyan, simula ngayon.


#### Ang Pinakamaikling Bersiyon


Maging mabuti. Maging mabait. Maging matapat. Tumulong sa iba. Tayong lahat ay iisang pamilya. Alagaan ang Daigdig. At laging may dahilan para sa pag-asa.